Het gevoel dat ze niet gehoord worden in Den Haag, de sociaal-economische achterstand of de vrijgevochten aard van de inwoners. In Noordoost-Friesland kunnen ze genoeg redenen noemen waarom PVV en Forum voor Democratie juist daar zo populair zijn.

,,In soad minsken yn dizze streek werkenne harren net yn de polityk”, zegt Sjoerd Hoekstra, sinds 2009 voorzitter van Doarpsbelang Aldwâld. ,,Dat hat bygelyks mei de enerzjytransysje te krijen. Dat giet allegear te hurd. Mar it hat ek te krijen mei de regeljouwing dêr’t boeren mei te krijen hawwe en mei it feit dat smoke yn it kafee al in skoft net mear tastien is. Ik kin wol fan alles betinke. Wêr’t it op delkomt: minsken hawwe it gefoel dat se dingen oan it kwytreitsjen binne.”

PVV en Forum voor Democratie deden het in de Noordoost-Friese gemeenten veel beter dan elders in Friesland en Nederland. De PVV wist zelfs nog te groeien in Achtkarspelen, Tytsjerksteradiel, Noardeast-Fryslân en Dantumadiel, terwijl de partij in de rest van de provincie en ook landelijk verloor.

Hoekstra denkt dat beide partijen veel proteststemmers hebben getrokken. ,,Hiel folle sekerheden ferdwine. Der is ûnfrede oer de pensjoenen, oer de rinte op de sparrekken dy’t niks docht. En ferjit koroana net. Minsken wolle neat leaver as harren libben wer oppakke. Se wolle frijheid. Dat is wol wat de wâldpyk-mentaliteit, mar op de klaai yn it noardeasten libbet dat ek.”

In Achtkarspelen kregen beide partijen gezamenlijk 26,9 procent van de stemmen, veel meer dan de 18,1 procent Frieslandbreed en de 15,9 procent landelijk.

Jan Glas, die bezig is aan zijn veertiende jaar als predikant in de PKN-kerk van Kootstertille en Twijzel, verbaast zich daar niet over. ,,Dit is een eigengereide streek met vrije donders. Een eigen mening hebben is hier belangrijk. Maar ook het idee van: ik red me wel, ik regel het wel. Er loopt veel vrijgevochten volk rond en dat laat zich niet de wet voorschrijven. In die zin is het dus niet zo vreemd dat de woorden van politici die zich tegen de gevestigde orde keren, hen als muziek in de oren klinkt. Die zeggen in hun beleving tenminste waar het op staat, al herkennen ze niet dat iemand als Baudet structureel liegt.”

Soms snapt Glas het niet helemaal. ,,Je preekt je een ongeluk over naastenliefde en dan stemmen sommigen nog op Wilders. Je preekt op grond van de Bijbel dat de vreemdeling welkom moet zijn en nog stemmen sommigen op Forum, dat niets van vreemdelingen moet hebben. In mijn kerk is het aantal CDA-stemmers nog groot overigens. Die hechten aan traditionele waarden. Want dit is ook een traditionele streek.”

,,Het is bovendien een regio waar de inwoners heel hard moeten werken om rond te kunnen komen”, vervolgt Glas. ,,Dat speelt bij verkiezingen absoluut een rol. Een flink aantal heeft het in sociaal-economisch opzicht niet makkelijk. Zij voelen zich niet gehoord door Den Haag. Dat zorgt, denk ik, voor onvrede. En die onvrede moet ergens heen. Wat als een paal boven water staat: ze houden hier niet van ‘de elite’.”

Dat zegt ook onderneemster Jenny Douwes uit Harkema, een van de gezichten van de snelwegblokkade tegen antizwartepiet-demonstranten in 2017. ,,De minsken binne hjir hiel bot hechte oan har frijheid, dat se de romte krije om op har eigen wize te libjen. Ik hear dêr in hiel protte minsken oer. Dat se net oanfallen wurde wolle op de wize wêrop’t se libje.”

Douwes noemt landelijke discussies over tradities als het sinterklaasfeest, maar ook de woningkrapte in de regio. Die kan zorgen voor weerstand tegen (im)migratie. ,,Want foar wa dochst it dan: foar de eigen minsken of foar minsken út de Rânestêd of it bûtenlân?”

Verder zegt ze ook veel mensen te spreken die ontevreden zijn over de strenge coronaregels, het belangrijkste campagne-onderwerp van FvD.

‘Oant hjir en net fierder’

Jan Jitse Visser (34) is fractievoorzitter van het CDA in Dantumadiel en al elf jaar raadslid. Zijn partij verloor veel kiezers in de regio, al bleef die er nog wel de grootste. ,,De stim foar Forum en de PVV is in rop om erkenning”, zegt Visser, die bestuurskunde studeerde aan zowel de Leeuwarder Thorbecke Academie als aan de Rijksuniversiteit Groningen. ,,De minsken dy’t kieze foar de partijen fan Baudet of Wilders binne it echt net yn alles mei harren iens. De problematyk yn it noardeasten fan Fryslân is ommers fan in totaal oare skaal en aard as yn it westen fan it lân. Mar mei harren stim sizze se eins: oant hjir en net fierder. Se meie hjir ek graach wat tsjin de stream yngean, se binne hjir graach wat ûndogensk.”

Wat volgens Visser ook een belangrijke rol speelt is het ,,sosjaal-ekonomysk gat” ten opzichte van de rest van het land. ,,It besteedber ynkommen is hjir gemiddeld nommen leger en de mooglikheden om te klimmen op de ljedder binne dat ek. Ik sjoch it oan freonen. Dy ferhúzje om harren wurk dochs gau nei Grins of it westen. Ik ha der hiel bewust foar keazen om hjir te bliuwen, omdat ik my sa ferbûn fiel mei it noardeasten.”

De gemiddelde kiezer bestaat niet, weet Visser. ,,Efter elke foardoar sitte wer oare minsken en ik ha de wiisheid ek net yn pacht. Ik wit dat minsken hjir yn trochsneed graach de mouwen opstrûpe én nei elkoar omsjogge. Se hawwe in hekel oan bemuoienis fan bûtenôf. Der sit dus ek in bytsje it ferlet fan autonomy yn. Dat kinst oan sa’n ferkiezingsútslach ek sjen.”

Je kunt deze onderwerpen volgen
Friesland
Verkiezingen
Instagram
Plus artikel gelezen
Je las zojuist een artikel.
Onbeperkt PREMIUM-artikelen lezen?

Lees nu PREMIUM vanaf € 1,15 per week. Je krijgt dan onbeperkt toegang tot al onze artikelen, video’s, columns en meer.

Probeer PREMIUM direct