De Kaatsclub Amsterdam bestaande uit: Lolke Bierma (62), Kees Adema (35), Marcus Frietema (33), Klaas de Vries (30) en Tim Bartels (25).

Deze Friese Amsterdammers kaatsen nog elke dinsdag: 'Kaatsclub? Hier? In Amsterdam?'

De Kaatsclub Amsterdam bestaande uit: Lolke Bierma (62), Kees Adema (35), Marcus Frietema (33), Klaas de Vries (30) en Tim Bartels (25). FOTO RENATE BEENSE

Bij Kaatsclub Amsterdam in stadsdeel Nieuw-West kaatst elke dinsdag een groepje Friezen. Hun provincie lieten ze achter zich, maar de sport en de taal blijven ze trouw.

Het is niet eenvoudig om de enige kaatsvereniging van Amsterdam te vinden. Volgens de website van Kaatsclub Amsterdam wordt elke dinsdag getraind op De Eendracht in het uiterste puntje van Nieuw-West. Vanaf het sportpark is in de verte Halfweg al bijna zichtbaar.

Op het sportpark hebben de meeste voorbijgangers geen weet van het bestaan van een vereniging die bestaat uit alleen maar Friese leden. Op de vraag of iemand weet waar de club is gehuisvest, wordt neeschuddend de onderlip over de bovenlip getrokken en met het hoofd naar de kantine achter op het complex geknikt. Daar weten ze vast meer. De voetballers daar aan de bar kennen de vereniging ook niet. ,,Kaatsclub? Hier? In Amsterdam? Waar kunnen we ons opgeven?”

De kantinemedewerkster weet meer. ,,Het is heel gevaarlijk, dat kaatsen. Je kunt zo een vinger breken als je de bal verkeerd raakt. Ik weet alleen niet of ze er vanavond zijn, ik heb ze dit seizoen hier nog niet gezien.”

Kaatsclub Amsterdam

Dat is opmerkelijk, aangezien Lolke Bierma (62), voorzitter van Kaatsclub Amsterdam, per telefoon kort daarvoor verzekerde dat de kaatsers vanaf het vroegste voorjaar elke dinsdagavond trainen op een van de velden van De Eendracht. Dus ook vanzelfsprekend deze zomeravond.

loading

Het is niet heel gek dat de kaatsers niet meteen worden gespot. Een wildgroei aan verenigingen deelt het enorme sportcomplex, nog niet zo gek lang geleden een verlaten en verwaarloosd geheel. Deze dinsdagavond lopen rugbyers, cricketers, voetballers en survivalrunners kriskras over de velden. Van kaatsers voorlopig geen spoor.

Nadat we nog twee keer in de verkeerde richting zijn gewezen, denkt een derde voorbijganger de doorslaggevende tip te geven: ,,Kaatsen? Dan moet je niet hier zijn, maar in Friesland.”

Tennis zonder racket

In een uiterste hoek van het complex zijn uiteindelijk alsnog Friese termen te horen. De sierlijke aanloop bij een opslag en handschoenen zijn aanwijzingen voor vijf mannen die bezig zijn met een kaatstraining. De handschoen behoort tot de vaste gebruiksvoorwerpen. De kleine, en vooral venijnige, kaatsbal kan een lelijke pijnscheut veroorzaken bij het raken van de hand.

Vanaf een afstandje lijkt de sport op tennis zonder racket of volleybal met een heel klein balletje. In werkelijkheid valt kaatsen met geen enkele sport te vergelijken, verduidelijkt voorzitter Bierma meteen.

loading

Dat begint dus al met de Friese termen die officieel onderdeel zijn van de kaatssport. Zo roepen ze op De Eendracht, al veertig jaar de vaste trainingsplek van deze Friese kaatsers, ‘kwea’ naar een bal die buiten de lijnen gaat en ‘boppe’ wanneer een soort homerun met de hand wordt geslagen. Het fraaist klinkt ‘skrabje’, wanneer vingers de grasmat raken. Een vertaling van die termen is nergens in gebruik geraakt.

Niet heel verwonderlijk, omdat deze tak van sport bijna alleen maar in Friesland wordt gespeeld. De belangrijkste wedstrijd van het jaar, de PC (Permanente Commissie) in Franeker dit jaar afgelast vanwege corona, wordt sinds de eerste editie van 1854 steevast gewonnen door Friezen. Alleen tijdens de Eerste Wereldoorlog doorbraken een stel Belgische vluchtelingen tweemaal die zegereeks. In Frankrijk en Baskenland bestaat nog een vergelijkbare variant van het Friese kaatsen.

Koppige Friezen

Alle spelregels binnen een halfuur begrijpen, is niet eenvoudig, maar kijkend naar de vier andere aanwezigen noemt Bierma kaatsen ‘niet bijster ingewikkeld’. ,,De basis heb je zo onder de knie. Alleen wanneer je echt goed wilt worden, moet je er veel trainingsuren in steken.”

Twee teams in het kaatsen ‘parturen’ genoemd spelen drie tegen drie op een met grondlinten afgezet grasveld van 60 bij 32 meter. De ene ploeg slaat met de handpalm de bal op, de andere retourneert vanuit het perk.

Er zijn vier manieren om punten te scoren: Door boppe te slaan, dus als retournerende partij de opslag in een keer over de achterlijn van de opslagpartij te slaan; door een soort ace: de opslag wordt gemist en valt in het perk; door middel van ‘een kaats’: de bal komt ergens stil te liggen en de tegenpartij probeert de bal op het veld verder te krijgen; door een foute opslag, dat betekent punten voor de retournerende partij.

loading

Het partuur dat als eerste drie spellen pakt, wint. Een spel zou in het tennis een set heten. ,,Vanavond is het even improviseren”, verduidelijkt Bierma. ,,We hebben een speler te weinig, maar we maken er wel wat van.”

De sport bulkt van de tradities, zo ook de regels. Kaatsen wordt exact hetzelfde gespeeld als een paar eeuwen geleden. In het kaatsen geen ellenlange discussies over spelregelwijzigingen, ook al daalt het ledental van de bond. De sport wordt gespeeld zoals het ooit is bedacht.

Bevalt het je niet? Houd je dan maar afzijdig. Kaatsen hoeft niet sneller of attractiever te worden om nieuwe beoefenaars te vinden. De koppige Friezen zien hun sport nog liever verdwijnen, dan dat ze moeten meegaan met de tijd.

,,Wij komen hier elke dinsdag uit liefde voor de sport”, roept een van de spelers vanuit het veld.” Die zit heel diep.” De vijf aanwezigen communiceren louter in het Fries. Niet alleen de taal van hun sport, ook de taal die het dichtst bij hun hart ligt. Stiekem missen ze hun provincie elke dag een beetje. Deze avonden voelen ze zich weer even thuis. Een vaste avond Friesland, meestal afgesloten met een biertje samen.

Toekomstbestendig

De leeftijd van de vier kaatsers buiten Bierma varieert tussen de 25 en 35 jaar. Volgens Bierma zijn de vier jongelingen van een hoog niveau en zouden ze niet misstaan in de Friese competitie. Tim Bartels, Klaas de Vries, Marcus Frietema en Kees Adema zijn twee tot zeven jaar lid van Kaatsvereniging Amsterdam, met de wortels in de negentiende eeuw, toen Friezen de sport naar de stad meenamen.

Alle vier komen ze van oorsprong uit het kaatsgebied van Friesland: grofweg de driehoeksregio tussen Harlingen, Leeuwarden en Bolsward. Alle vier kwamen ze naar Amsterdam, alle vier met een andere reden, maar volgens Frietema (33), de kaatser met het meeste lawaai tijdens de onderlinge partijtjes, zijn het allemaal Friezen die zich wilden ontwikkelen.

Ze maken deel uit van een vereniging die bestaat uit hooguit ruim dertig leden, slechts een handvol komt wekelijks naar De Eendracht. Hoogtepunten zijn de toernooien tegen de zeven andere kaatsverenigingen buiten Friesland die samen een bond vormen: Alkmaar, Dussen, Groningen, Wageningen, Hilversum, Dronten en Den Haag.

Zomerstop

,,Maar afgezien van de twee weken zomerstop die we hanteren, staan hier elke dinsdag kaatsers. Dat kan ik je verzekeren”, zegt Bierma, al 34 jaar de baas van de club. Hij maakt zich ondanks de magere trainingsopkomst geen enkele zorgen over de toekomst en het voortbestaan van zijn vereniging. Dat is opmerkelijk, want bij nog eens twee afmeldingen is een partijtje kaatsen onmogelijk. De trainingen van de donderdagavonden zijn een tijd geleden al afgeschaft omdat er bijna niemand meer kwam.

Ook de tweede poging om de toekomstbestendigheid van Kaatsclub Amsterdam te bespreken, wimpelt Bierma weg. Je zorgen maken zit blijkbaar niet in de aard van Friezen. Het gespreksonderwerp zint Bierma niet. Bijna kortaf: ,,We houden het als vereniging hier echt nog wel een keer honderd jaar vol. Einde discussie.”

Wat dan als een paar van deze jongens geblesseerd raken? ,,Dan melden zich weer anderen om te kaatsen.”

En wat als er geen nieuwe aanmeldingen zijn de komende jaren? ,,Dat gebeurt nooit. Er komen al eeuwenlang nieuwe Friezen naar Amsterdam. Dat is een gegeven.”

En als Bierma, toch de drijvende kracht van de club, na al die jaren stopt met het ambt van voorzitter? De vier mannen lachen het weg: ,,Hem krijg je met geen mogelijkheid van het kaatsveld.”

Plus artikel gelezen
Je las zojuist een artikel.
Onbeperkt PREMIUM-artikelen lezen?

Lees nu PREMIUM vanaf € 1,15 per week. Je krijgt dan onbeperkt toegang tot al onze artikelen, video’s, columns en meer.

Probeer PREMIUM direct