De warme atmosfeer van 2020

Kaart Klimaatafwijkingen 2020.

Het jaar 2020 was wereldwijd het warmste jaar met een gemiddelde temperatuur van 14,9 graden Celsius en dat is maar liefst 1,2 graden boven de pre-industriële (1850-1900) waarde. De warme atmosfeer van 2020 ging gepaard met extreme weergebeurtenissen en klimaateffecten.

In bovenstaande figuur heeft NOAA (de Amerikaanse Instantie voor kennis van de Oceaan en Atmosfeer) opvallende mondiale gebeurtenissen in het warme jaar 2020 samengevat (zie https://www.noaa.gov/ ). In Europa worden de veranderingen in het klimaat gemonitord door de ‘Copernicus Climate Change Service’ ( https://climate.copernicus.eu/ ).

In Europa was het jaar 2020 het warmste jaar sinds de metingen zijn begonnen en de gemiddelde temperatuur was in Europa maar liefst 1,6 graden boven de gemiddelde temperatuur in de referentieperiode van 1981-2010. Alle 7 jaren sinds 2014 horen bij de warmste ooit gemeten. Europa was in 2020 0,4 graden warmer dan topjaar 2019. Ook in Nederland is de gemiddelde temperatuur sterk toegenomen. En dat niet alleen, nooit eerder was het zo vroeg in het jaar zo warm als op 16 februari (16,7 graden) en op 8 april (24,5 graden). En nooit eerder was het zo laat in het jaar zo warm als op 15 september (31,4 graden) en 2 november (19,3 graden). Ook telde het KNMI nooit eerder zoveel tropische dagen achtereen in De Bilt. Voor meer details en kenmerken verwijs ik naar de website van het KNMI ( www.knmi.nl ).

Sterke temperatuurstijging in Noordpoolgebied en noorden Siberië

De warme atmosfeer is ook duidelijk voelbaar in de andere werelddelen. Opvallend is de sterke temperatuurstijging in het Noordpoolgebied en in het noorden van Siberië. In een deel van deze gebieden was in 2020 de temperatuur maar liefst 6 graden boven het gemiddelde over de referentieperiode van 1981-2010. Sommige maanden waren zelfs tot 8 graden warmer! Tijdens de tweede helft van het jaar was de omvang van het Arctische zee-ijs aanzienlijk lager dan gemiddeld voor de tijd van het jaar. Bovendien waren de natuurbranden in deze regio ongewoon actief, met branden die voor het eerst werden ontdekt in mei en die de hele zomer tot ver in de herfst aanhielden. Niet overal in het Arctisch gebied werden temperatuurrecords gebroken, in Alaska bijvoorbeeld was het ‘maar’ 0.9 graden warmer dan normaal.

De warme wereld van 2020 ging gepaard met een groot aantal orkanen en cyclonen. In het Atlantisch gebied kwamen er zelfs 30 tropische cyclonen en orkanen voor (hoogste aantal ooit). Wereldwijd waren er meer dan 100 tropische cyclonen en 45 orkanen. Daarnaast waren er ook veel moesson-overstromingen in China, waarbij bijna 300 mensen om het leven kwamen en meer dan een miljoen huizen en bedrijven beschadigd of verwoest werden. De extreme weergebeurtenissen hebben de toch al kwetsbare mensen extra getroffen, met name in Midden-Amerika en Azië. In sommige steden in de Verenigde staten, Afrika en Azië werden daarnaast maximumtemperaturen gemeten van boven de 50 graden. Extreme hitte en neerslag en de impact van stormen, tropische cyclonen en overstromingen zullen ongetwijfeld een weerslag hebben op de migratie van mensen op zoek naar betere leefomstandigheden.

Als gevolg van de maatregelen die werden genomen om de pandemie van het coronavirus te beteugelen, daalde de koolstofemissie in de atmosfeer in 2020 met 7 procent wereldwijd. Deze daling van de emissie is de grootste jaarlijkse daling van de koolstofdioxide (CO2)-uitstoot sinds de Tweede Wereldoorlog en veel hoger dan de wereldwijde emissiedaling van 1 procent als gevolg van de recessie van 2008. Helaas kwam er wel meer koolstof vrij bij de grote bosbranden op diverse locaties in de wereld. Uiteindelijk is het atmosferische koolstofdioxidegehalte met ruim 2 delen per miljoen (ppm) gestegen van 2019 tot 413 ppm in 2020. Zolang de CO2-emissies doorgaan, zal de opwarming van de atmosfeer ook doorgaan. Gezien het trage tempo waarin wereldwijd de CO2-emissies worden beperkt, zijn effectieve maatregelen voor aanpassingen aan het warme klimaat onontkoombaar. Voor Nederland betekent dit niet alleen hogere dijken om te beschermen tegen een hogere zeespiegel, maar ook een andere inrichting van het landoppervlak en het hittebestendig maken van de steden (meer groen, minder steen en asfalt).

Bert Holtslag is voorzitter van de ‘European Meteorological Society’ (EMS, zie https://www.emetsoc.org/ ) en emeritus hoogleraar Meteorologie aan Wageningen Universiteit.

Je kunt deze onderwerpen volgen
Friesland
Klimaatpanel