Jan Holwerda. FOTO ILJA ZONNEVELD

De tijdlijn: Dijkdoorbraak Schier

Jan Holwerda. FOTO ILJA ZONNEVELD FOTO ILJA ZONNEVELD

De Tijdlijn is van wal gestoken en op Schiermonnikoog beland. Jan Holwerda meldde zich om een historisch punt op de Tijdlijn te zetten: de dijkdoorbraak van 1962.

Op 16 februari stormde het de hele dag en in de namiddag stond het water bij de dijk al 2.40 boven het NAP. ,,Ik had ‘s avonds een vergadering maar om acht uur begon de klok te luiden en hoorden we de sirene. Ik heb me omgekleed en ben naar de dijk gerend. Toen ik er op stond, voelde ik dat hij bewoog.’’

Jan Holwerda, 22 februari 1936 om de West op Schiermonnikoog

Om 22 uur kwam de eerste melding dat er een gat geslagen was op de plek waar de nieuwe veerbootsteiger werd aangelegd. Er was geen houden meer aan en tegen middernacht kolkte het water de Banckspolder binnen. Jan woonde met zijn gezin aan de noordkant van het dorp. Maar de ouderlijke boerderij stond in de polder. Het water stond tot aan het dorp toe en de boerderijen in de polder raakten volkomen geïsoleerd.

Zandzakken

,,We stonden achter de boerderij de zandzakken te vullen. Er was telefoon maar die mochten we niet gebruiken, want die had de gemeente geconfisqueerd. ‘s Nachts kwam er een veerboot met dijkwerkers, maar die konden bijna niet aan land komen. De reddingsboot bracht ‘s morgens nog eens 80 man. En zondags kwamen er nog 150 militairen. Het gat kon alleen maar gedicht worden op de momenten tussen eb en vloed. Op sommige plekken stond anderhalve meter water. Bij onze boerderij stond het water tegen de voorgevel.’’

Hoewel er geen paniek uitbrak en er geen slachtoffers vielen, was de gevolgschade groot. ,,Het grasland was verloren, het zoutgehalte was veel te hoog geworden. Dus dat jaar moest het jongvee naar de vaste wal. En gras en hooi moesten worden aangevoerd. De duikers op het eiland zijn dichtgemaakt om het zoete water binnen te houden. De boeren kregen alleen graszaad als vergoeding. Toen hebben ze met zijn allen de polder omgeploegd en zijn ze begonnen met akkerbouw.’’

De zee klopte vaker aan bij Schier. Kerstvloed, nieuwsjaarsvloed, stormvloed, huizen en een kerk die verplaatst moesten worden door het oprukkende water, een weggespoeld badhotel. En ter illustratie: na de watersnoodramp in Zeeland (1953) spoelden op Schier huisraad en dode koeien aan. Begin tegenover Jan dan ook niet over wadlopen. ,,Dat ga ik dus echt nooit doen. De zee is niet te vertrouwen.’’

De ouderlijke boerderij lag wel vaker in de vuurlinie, zelfs letterlijk. Tijdens de Tweede Wereldoorlog zat op het eiland een Duits garnizoen. De bunker op de top van het duin werd vanaf vaste wal beschoten. De granaten vlogen door de nok van de boerderij. Grootvader Johannes en Antje vonden het te gevaarlijk. ,,Maar mijn vader Taeke was niet bang, die ruilde van huis en zo kwamen wij er te wonen. Mijn vader had echt lef hoor. Die had een radio, dat was toen verboden, maar dat maakt hem niks uit. Hij verstopte hem overal, in het hooi, in de grond. ‘Ze krijgen hem niet’, zei hij.’’ Diezelfde radio staat nu in het bunkermuseum op het eiland.

Huilen in de keuken

,,De Duitsers kwamen bij ons melk halen. Sommigen zaten te huilen in de keuken. Zij hadden niet om een oorlog gevraagd.’’ De situatie werd pas echt bizar, toen in mei 1945 een groep SD-ers uit Groningen naar het eiland vluchtte. Ze wilden de boot naar Borkum nemen, maar dat mislukte. De aanwezige Duitsers wilden niks weten van het stel en brachten ze in de polder onder. ,,Hun hoofdkwartier was de Kooiplaats maar er kwamen ook een stuk of twaalf bij ons in. Wij zaten in het voorhuis en die SD’ers in het achterhuis. Een van hen, Oonke Bouwman, zat op te scheppen dat hij de zoon van Domela Nieuwenhuis Nyegaard had doodgeschoten. Zijn vader was een neef van de bekende politicus Domela Nieuwenhuis.’’

Jan werd boer tegen heug en meug. Veel liever was hij vliegenier geworden. ,,Ik ben gek van vliegtuigen. In 1943 werden bij een bombardement 17 bommen o Schier gegooid, een paar op 400 meter van ons huis. Toen heb ik denk ik besloten dat ik wilde vliegen.’’ Het is er nooit van gekomen, want toen zijn broer Jackle -die voorbestemd was om het bedrijf over te nemen-, overleed, was Jan aan de beurt.

,,En ik had ook al niks met paarden’’, verzucht hij. ,,Ik ben drie keer op hol geslagen. Man, wat was ik blij met de eerste tractors.’’ De liefde voor het vliegen is uitgemond in een giga-verzameling miniaturen, waaronder ook alle vliegtuigen en heli’s die ingezet zijn voor het patiëntenvervoer naar de vaste wal. ,,Wist je dat de eilanden samen ook een eigen vliegtuig hebben gehad?’'

Leverancier van vrouwen

Hij trouwde met Diny Colenbrander, een van de zusters van het vakantiekoloniehuis Elim. Grinnikend: ,,Een leverancier van vrouwen. Ik denk 70 tot 80 procent van de mannen hier getrouwd is met een Elimiet.’’ Toen hij op zijn 58e stopte, zat Diny niet te wachten op een man op de bank. Jan begon aan een boek over boeren op Schiermonnikoog en is nooit weer gestopt met schrijven, fotograferen en filmen. Droeg een fors steentje bij aan de historische vereniging ‘t Heer en Veer. En dan is er natuurlijk het weidevogelbeheer. Jan is kampioen eerste eitjes van het eiland.

Hij woont dus al zijn hele leven op een klein eiland. Nooit de behoefte gehad aan om te verhuizen naar de vaste wal? ,,Oh nee, we missen niks. Onze drie zoons zijn wel uitgevlogen maar Diny en ik hebben allebei de pest aan de stad, met al zijn gejakker en gedoe. Hier fietsen en wandelen we iedere dag. Ik ben wel heel blij dat ik een smartphone en een computer heb. Kan ik fijn appen met de kleinkinderen.’’ Na een ziekte van Diny zette hij vorig jaar de knop om. ,,Ik was een echte vergaderman maar ik ben overal mee gestopt. We willen alleen nog maar genieten. Pluk de dag.’’

Plus artikel gelezen
Je las zojuist een artikel.
Onbeperkt PREMIUM-artikelen lezen?

Lees nu PREMIUM vanaf € 1,15 per week. Je krijgt dan onbeperkt toegang tot al onze artikelen, video’s, columns en meer.

Probeer PREMIUM direct