Sybrand Buma, burgemeester van Leeuwarden, en Commissaris van de Koning Arno Brok leggen een krans bij het oorlogsmonument in de Prinsentuin in Leeuwarden.

De stilte is in 2020 oorverdovend tijdens het herdenken van de doden

Sybrand Buma, burgemeester van Leeuwarden, en Commissaris van de Koning Arno Brok leggen een krans bij het oorlogsmonument in de Prinsentuin in Leeuwarden. FOTO HOGE NOORDEN/JACOB VAN ESSEN

Op gepaste afstand stond Friesland 2 minuten stil. De dodenherdenking van 2020 was stiller dan ooit. Het werd er één om nooit te vergeten.

Sommige burgemeesters besloten hun toespraak te schrappen. Anderen spraken hun woorden uit met een handvol aanwezigen. Samenkomsten, toespraken en stille tochten werden geschrapt.

Het Nationaal Comité 4 en 5 mei had iedereen opgeroepen om thuis te blijven. Verspreid door Nederland waren 75 oorlogsmonumenten voorzien van 15.212 tulpen. Eén ervan was het monument bij de Kruiskerk in Burgum, waar in 1941 vijf RAF-bemanningsleden door de Duitsers werden neergeschoten.

Burgemeester Oebele Brouwer (Achtkarspelen) legde tijdens zijn toespraak een soepele link met de actualiteit. ,,Krekt as hjoed de dei wie Fryslân yn de ban fan it c-wurd’’, zei hij over het jaar 1945. ,,Mar doe gong it om hiel wat oars. De Canadezen.’’

Vrijwel geen burgemeester kon heen om het coronavirus dat deze vierde mei zo anders maakte dan anders. Brouwer noemde het ,,surrealistysk’’ dat de wereld zo lang lijkt stil te staan. ,,It fielt net goed. Mar dat ús wrâld alle jieren op 4 maaie in pear minuten stil stiet, dat is in grut guod.’’

loading

‘Puurder’

Tjeerd van der Zwan (Heerenveen) noemde de herdenking van 2020 door de oorverdovende stilte een heel bijzonder moment. In zijn plaats waren de gebruikelijke samenkomst, stille tocht en toespraken geschrapt. ,,Misschien zijn juist daardoor de twee minuten stilte indrukwekkender dan anders. Puurder, door de stilte.’’

In Harlingen zei Roel Sluiter te vermoeden dat we dit jaar ,,iets dichterbij komen bij toen’’. ,,We herdenken in eenzaamheid. Nu wordt ineens op een manier die we van tevoren niet hadden kunnen bedenken ónze vrijheid beperkt.’’ Sluiter riep op tot positivisme. ,,Ondergaan in angst en beklemming helpt niemand.’’

Marga Waanders (Waadhoeke) refereerde aan de situatie van de onderduikers tijdens de oorlog. ,,Misschien kunnen we ons beter voorstellen hoe eenzaam onderduikers zich moeten hebben gevoeld. (…) Zij en de gezinnen die hen hielpen verkeerden dag in dag uit in levensgevaar. Niet vanwege een natuurlijk virus. Maar door een bezetter die dood en verderf zaaide. Dat was geen virus. Dat was mensenwerk.’’

‘Zoeken naar evenwicht’

Volgens Jannewietske de Vries (Súdwest-Fryslân) vraagt de huidige tijd nadrukkelijk om reflectie. Het is zoeken naar een evenwicht tussen ieders individuele vrijheid en het maatschappelijk belang. ,,Tusken dysels wêze kinne en rekken hâlde mei in oar. Ferantwurdlikheid nimme en foarinoar soargje.’’

Politieke uitspraken werden amper gedaan. Johannes Kramer (Noardeast-Fryslân) roemde de sterke militaire samenwerking aan beide kanten van de oceaan en het vrije en welvarende Europa dat over de grenzen van toen is opgebouwd.

Commissaris Arno Brok brak in Leeuwarden een lans voor de vrijheid van pers en meningsuiting. Hij noemde die ,,essentieel voor het functioneren van onze rechtsstaat en het moderne Europa’’. ,,Daar mogen geen concessies aan gedaan worden.’’

Klaas Agricola (Dantumadiel) vroeg als enige aandacht voor de vluchtelingenstromen. In veel landen verhardt het politieke klimaat, nemen racisme en antisemitisme toe en voelen mensen zich minder vrij. ,,At wy minder tolerant wurde, dan bringt ús dat fierder ôf fan alles dêr’t de minsken dy’t wy hjoed betinke harren libben foar weage hawwe.’’

Plus artikel gelezen
Je las zojuist een artikel.
Onbeperkt PREMIUM-artikelen lezen?

Lees nu PREMIUM vanaf € 4,99 per maand. Je krijgt dan onbeperkt toegang tot al onze artikelen, video’s, columns en meer.

Probeer PREMIUM direct