De laatste blinde vlek op de taalkaart

De laatste blinde vlek op de taalkaart van Friesland. Zo noemt Pieter Duijff van de Fryske Akademy de talen bij Kollum en het Lauwersmeer. Onderzoek moet een raadsel oplossen.

Wie naar een plattegrond kijkt met streektalen in Friesland, ziet vaak overzichtelijke kleurvlakken. Kollumers hoort dan bij het Stadsfries, een Fries-Hollands mengdialect. Ten oosten daarvan spreekt men Nedersaksisch, net als in de Groninger Ommelanden.

Maar zo zeker is die indeling helemaal niet, stelt taalkundige Pieter Duijff. De regio langs het Lauwersmeer is taalkundig nooit goed in kaart gebracht. Onderzoek van de Fryske Akademy moet dat veranderen.

Kollumers

Het project richt zich om te beginnen op het Kollumers. Onderzoek naar het Stadsfries gaat meestal over de steden, zoals Leeuwarden, Harlingen en Sneek. Kollum, dat geen stadsrechten heeft, valt zo buiten de boot. ,,Taalkundich is dat fansels in hiel frjemd kriterium.’’

Misschien nog wel een groter raadsel dan het Kollumers zijn de talen van Warfstermolen, Kollumerpomp en Munnekezijl. Deze dorpen bevinden zich in de polders van de vroegere Lauwerszee, ook wel Nieuwkruisland genoemd.

Nieuwkruisland

Deze regio heeft dus wel wat gemeen met het Bildt, ook een ingepolderde zeearm. Maar zoveel als bekend is over de Bilkerts, afstammelingen van Hollanders, zo weinig weten we van de eerste bewoners van Nieuwkruisland. Wie waren zij? ,,Der hawwe wy net in goed byld fan.’’

Gemakshalve rekent men de talen in Nieuwkruisland dan maar tot de Groninger dialecten. Of dat terecht is? Mogelijk lijken de talen wat betreft woord en grammatica meer op het Stadsfries dan op het Nedersaksisch.

,,En miskien is der ek wol in ferskil tusken Warfstermûne en Kollumerpomp. Wy wite it gewoan net.’’

'Wêrom is Bûtenpost Frysktalich mar Gerkeskleaster net?'

En dan zijn er ook nog Burum en Gerkesklooster-Stroobos, een tweelingdorp dat in de gemeente Achtkarspelen ligt. Op het eerste oor spreekt men daar eenzelfde taal als in de dorpen van Nieuwkruisland. Alleen: de poldergrond ontbreekt. ,,Dat is in riedsel. En wêrom is Bûtenpost Frysktalich, en Gerkeskleaster net?’’

Tijd voor onderzoek dus. De gemeente Kollumerland c.a. heeft alvast een bijdrage van 9500 euro beloofd, de gemeente Achtkarspelen 5000 euro. Een goed begin, maar nog lang niet genoeg, zegt Duijff.

Ondertussen tikt de klok. Want hoeveel sprekers er over een generatie nog zijn, dat is maar de vraag. ,,Wy kinne net sizze: wy wachtsje wol eefkes. It is hiel wichtich dat wy it no fêstlizze.’’

Toon reacties

Mis niets van het regionale nieuws. Ontvang onze dagelijkse nieuwsupdate, helemaal gratis.

Meer dan 22.249 nieuwsbriefabonnees

Je kunt je op elk moment weer uitschrijven

Lees hier ons privacy statement