It koe wer net. IJsverenigingen dutten langzaam in. „We hebben weer eens een goeie winter nodig. Vooral voor de beleving.”

Vanwege de harde wind golft het water in de ijsbanen, terwijl het eigenlijk gestold zou moeten zijn door strenge vorst. Her en der ontspruiten de eerste krokussen langs de randen van de baan. Het gras rondom de kantines begint al te groeien. De banen liggen er een winter lang verlaten bij. Opnieuw.

Ze kunnen alleen open bij serieuze vorst, wanneer er zo’n 5 tot 7 centimeter ijs ligt. Maar zachte winters stapelen zich op en de banen blijven steeds vaker gesloten. Ook deze winter is opnieuw ijsloos. „Myn pakesizzers ha it skoalriden noch net mei makke. Dat fyn ik spitich”, zegt Jan Hylkema, secretaris van ijsvereniging It Jonge Folkje in Grou.

IJsbanen zijn vaak laaggelegen percelen, gevuld met water uit een aangrenzend slootje of meertje. Ze zijn eigendom van een boer of gemeente en liggen vaak tegen de dorpsrand. Van banen van 400 meter tot veredelde plassen. Door heel Friesland liggen er meer dan 230. Dat is bijna de helft van alle bij de KNSB aangesloten natuurijsverenigingen.

Er kan dan minder vaak geschaatst worden dan voorheen – sommige ijsbanen konden in de nawinter van 2018 nog open, voor anderen was de winter van 2017 de laatste keer – maar de ijsverenigingen blijven onverminderd populair. Het ledental van de meeste verenigingen is stabiel. Bij enkele verenigingen daalt het slechts licht, blijkt uit een enquête die de Leeuwarder Courant deze winter hield. Op het moment dat de vlaggen hangen, piratenmuziek door de megafoons knalt en de ijsmeester groen licht geeft, staan die eventueel verloren leden bovendien alweer klaar om opnieuw lid te worden.

Deur aan deur

Friezen laten het lidmaatschap niet zo zeer afhangen van de kansen op schaatsvreugd. Hoe kan het dat ze lid blijven, terwijl de kans op schaatsen klein is? Dat heeft veel met de prijs te maken, denkt Johannes de Vries van het Gewest Fryslân.

Bij de meeste verenigingen kost een jaarkaart tussen de 5 en 10 euro. Zelden is een seizoenskaart duurder dan 15 euro. En voor een kleine meerprijs mag het hele gezin het ijs op, als de kinderen niet al sowieso gratis mogen.

,,It is foar in soad minsken ek in bytsje in gewoante”, zegt de Vries. Ook in Nij Beets lijdt het ledental niet onder de zachte winters. „It is mear in tradysje. At jo yn dit doarp wenje, dan binne jo lid fan ’e iisklup. Dat heart derby”, zegt Fokke de Roos, voorzitter van IJsclub Eendracht uit Nij Beets.

De verenigingen hebben een belangrijke troef in handen. Nog altijd gaat meer dan de helft van de clubs voor aanvang van het nieuwe schaatsseizoen langs de deuren om de kaartjes aan de man de brengen. Deur na deur, wijk na wijk, meerdere avonden per week.

„It is in hiel wurk om alles te innen”, zegt secretaris Hoekstra van de ijsclub in Aldeboarn, een dorp met iets meer dan 1560 inwoners. „maar it wurket wol.”

Ieder bestuurslid heeft zijn eigen route. Maar Hoekstra merkt toch dat het steeds lastiger wordt. „Moast de minsken mar krekt thús oantreffe, se moatte kontant jild yn ’e hûs ha. En jûns doarre minsken de doarren net mear iepen te dwaan. Gelokkich binne wy mei sân man.”

In Grou, dat qua inwoners ongeveer vier keer groter is dan Aldeboarn, zijn ze ermee gestopt. „It wie gjin dwaan mear. We brûke no automatyske ynkasso.” Voor de mensen die daaraan niet kunnen wennen, pakweg veertig, wordt een uitzondering gemaakt.

loading

De clubkas

De ene vereniging heeft het moeilijker met de kwakkelwinters dan de andere. „Wy buorkje goed”, zegt Jan Hylkema van It Jonge Folkje uit Grou. „Ek mei minne winters bliuwe de kosten fansels trochrinnen. Mar gelokkich bliuwe de measte minsken hjir gewoan lid.”

Ondanks de warme winters – nog nooit was het in januari zo warm – moet het lidmaatschap aan de KNSB worden betaald, vraagt de gemeente of de boer pacht, vergen de machines onderhoud, moet de baan worden bijgehouden en lopen verzekeringen door. Kosten die ieder jaar opnieuw dienen te worden betaald.

„It is saak datst lyk spilest tusken de kosten en it oantal leden. Dan bist finan-sjeel ek net sa ôfhinklik fan de winters”, zegt Hylkema. Veel verenigingen lukt dat. Een klein deel van de verenigingen heeft daarmee meer moeite. „Ik kin it net hielendal bewize, mar myn gefoel seit dat gruttere plakken mear moeite ha om de minsken fêst te hâlden”, aldus Johannes de Vries. „Der is de bining miskien wat minder.”

De clubkas zucht vooralsnog ook niet onder het uitblijven van kantineopbrengsten. Natuurlijk zou bij een lekkere schaatswinter de verkoop van koek & zopie de inkomsten opstuwen, maar daar staan volgens De Roos van de ijsclub in Nij Beets extra kosten tegenover. „Tink oan de stroom foar de ljochtmêsten en benzine foar de masines. Dy kosten en ynkomsten kinst tsjin inoar fuortstrepe.’’

Sociale verankering

Een kwart van de ondervraagde verenigingen geeft aan openstaande vacatures in het bestuur te hebben. Bijna de helft van de verenigingen zegt het lastig te vinden die opnieuw te vullen. Jongeren bereid vinden voor bestuurstaken is moeilijk, merken de verenigingen. „Sjochst wol dat de measte bestjoeren griis hier ha”, zegt Johannes de Vries.

Het bestuur van een ijsvereniging bestaat idealiter uit een voorzitter, een secretaris, een zuinige penningmeester en handige mensen. Vooral die laatste categorie is waardevol. Denk aan een timmerman voor het onderhoud en aan iemand die verstand heeft van hoe je water op het land moet pompen. „Dêr moast my net nei freegje”, zegt Hylkema. „dat soe op ’e kop ferkeard gean.”

De natuurijsverenigingen, waarvan enkelen al meer dan 150 jaar bestaan, hebben een speciale plek in de dorpen. Ze begonnen als plek om wedstrijden te organiseren en groeiden van daar vaak uit tot de winterse tegenhanger van het dorpsfeest.

De ijsvereniging functioneert als sociaal bindmiddel. De Vries: „Minsken út de nijbou sjochtst faak foar it earst at der riden wurde kin.”

Daarmee wint de ijsvereniging misschien wel aan relevantie. De tijden zijn anders, kinderen hebben meer keuzes. Mensen hebben andere keuzes en zijn verder weg gaan werken, volgens Johannes de Vries.

„De iisbaan is in plak wer’t de minsken út it doarp noch tegearre komme.”

Je kunt deze onderwerpen volgen
Friesland
Plus artikel gelezen
Je las zojuist een artikel.
Onbeperkt PREMIUM-artikelen lezen?

Lees nu PREMIUM vanaf € 1,15 per week. Je krijgt dan onbeperkt toegang tot al onze artikelen, video’s, columns en meer.

Probeer PREMIUM direct