Cijfers uit de Fryske Taalatlas 2020.

De Fryske Taalatlas wijst uit: het gaat goed met het Fries

Cijfers uit de Fryske Taalatlas 2020.

Inwoners van de provincie spreken, schrijven, luisteren en lezen vaker en beter Fries, blijkt uit nieuw onderzoek. En dat doen ze overal: thuis, op school, maar vooral: op het werk en met klanten.

Als de cijfers niet zouden dalen, dan was gedeputeerde Sietske Poepjes (CDA, taal en cultuur) eigenlijk ook tevreden. ,,It klinkt miskien net ambisjeus, mar der ha ek minsken west dy’t seine: oer in pear generaasjes bestiet it Frysk net mear. Dat is perfoarst net wier, docht wer bliken.’’

Uit de Fryske Taalatlas 2020 blijkt dat meer inwoners van de provincie het Fries machtig zijn. Het gaat dan om het verstaan van de taal, het spreken, begrijpend lezen en schrijven. Waar de percentages voor het verstaan en spreken van de taal stabiel zijn, stijgt het aantal inwoners dat zegt Fries te kunnen lezen en schrijven. In de vorige atlas, in 2015 verschenen, zei zo’n 35 procent van de ondervraagden dat ze ‘frij aardich’ tot ‘hiel goed’ Fries konden schrijven. Dat getal stijgt nu richting de 40 procent.

'Sels rapportearre'

Voor de Fryske Taalatlas werden 22.400 inwoners aangeschreven. 6500 van hen, zo’n 29 procent, reageerde. Hen werd gevraagd naar hun beheersing van de Friese taal. ,,It gie hjir om self-assessment ’’, zegt Poepjes. ,,Wy kontrolearje net oft it kloppet wat se ynfolje.’’

Wetenschappelijk is het onderzoek niet, zegt Poepjes, maar omdat het de vierde Taalatlas is, geeft het wel een representatief beeld. ,,Minsken dy’t entûsjaster binne oer it Frysk sille sa’n enkête earder ynfolje. Dat kin’’, zegt Poepjes over de betrouwbaarheid van het onderzoek. ,,Mar dat wie dan yn ’e oare jierren ek sa.’’

Uit het onderzoek blijkt: hoe ouder, hoe beter de beheersing van het Fries. Meer dan de helft zegt dat het Fries de ‘memmetaal’ is, al dan niet samen met de Nederlandse taal. Wel is het Nederlands de belangrijkste voertaal van inwoners met hun partner en kinderen. Een paar geënquêteerden geeft aan een streektaal, het Bildts of het Stellingwerfs te spreken met partner en kinderen. De Fryske Taalatlas verschijnt sinds 2007 iedere vier jaar. De atlas is één van de basisdocumenten voor het schrijven van het Friese taalbeleid.

Gemeentelijke verschillen in gebruik Fries

De atlas toont ook gemeentelijke verschillen. In de Stellingwerven wordt niet tot nauwelijks Fries gesproken, terwijl in het noordoosten van de provincie het Fries dé voertaal is. Ook in Leeuwarden en Harlingen blijft het gebruik van de taal achter bij andere gemeenten. Logisch, ziet Poepjes. ,,Dy lokale ferskillen kenne we. We hawwe gebieten mei in status aparte, mei streektalen. Sa frjemd binne de ferskillen net.’’

Van Poepjes hoeft het niveau in het noordoosten niet het voorbeeld te worden voor de Stellingwerven. ,,Mar ik sjoch dat it gebrûk fan it Frysk yn De Fryske Marren wol achterbliuwt. Dêr kinne se harren bêst oplûke oan oare gemeenten dy’t no better skoare.’’

Friese taal in leven houden

Volgens Poepjes zijn er twee manieren om ,,it Frysk yn libben te hâlden’’. Het onderwijs en de sociale status van de taal.

In acht gemeenten wordt op meer dan de helft van de kinderdagverblijven en peuterspeelzalen Fries gesproken. Het gaat om de gemeenten in het noordoosten, Opsterland, Waadhoeke, Súdwest-Fryslân en De Fryske Marren.

Op de eilanden, in Harlingen en in de Stellingwerven zijn geen tweetalige verblijven te vinden. In deze gemeenten blijft het aanbod van het Fries op scholen ook achter. Geen enkele school in die gemeenten biedt Fries op niveau aan.

Beheersing Fries speelt kleine rol bij sollicitaties

Uit een onderzoek onder 4000 mkb-bedrijven blijkt dat het Fries een concurrent is voor het Nederlands als voertaal tussen collega’s onderling en met klanten. Ruim de helft van ondervraagde ondernemers zegt Fries te spreken met werknemers en klanten.

In de landbouw en bouw wordt het vaakst Fries gesproken tussen werknemers en met klanten. In de zakelijke dienstverlening, de horeca, industrie en in de communicatiesector ligt het percentage het laagst. Ook uit deze enquête blijkt: in het noordoosten wordt het vaakst Fries gesproken, in de Stellingwerven en op de eilanden het minst. Hoe groter het bedrijven, hoe vaker Nederlands de voertaal is

Werkgevers noemen de beheersing van de Friese taal een pre voor hun werknemers. Verstaan en spreken zijn belangrijker dan lezen en schrijven. Opvallend: bij sollicitatieprocedures speelt beheersing van het Fries maar een marginale rol, zeggen werkgevers. Een derde houdt er rekening mee, tegenover driekwart van de diezelfde werkgevers die aangeeft het belangrijk te vinden dat werknemers het Fries verstaan.

Plus artikel gelezen
Je las zojuist een artikel.
Onbeperkt PREMIUM-artikelen lezen?

Lees nu PREMIUM vanaf € 1,15 per week. Je krijgt dan onbeperkt toegang tot al onze artikelen, video’s, columns en meer.

Probeer PREMIUM direct