Veel eigenaren verwaarlozen het onderhoud van de verdiepingen en achterzijdes bij Leeuwarder winkelpanden. De Blokker op de Wirdumerdijk is hiervan een in het oog springend voorbeeld. FOTO HOGE NOORDEN/JAAP SCHAAF

Crisis, dorpskrimp en grote landbouw: erfgoed is dupe

Veel eigenaren verwaarlozen het onderhoud van de verdiepingen en achterzijdes bij Leeuwarder winkelpanden. De Blokker op de Wirdumerdijk is hiervan een in het oog springend voorbeeld. FOTO HOGE NOORDEN/JAAP SCHAAF

Monumenten, maar ook het historische Friese landschap hebben flink te lijden van de snelle maatschappelijke veranderingen en de crisis.

De gemeente Leeuwarden maakt dit duidelijk in een nieuwe nota over erfgoed. De Friese maatschappij is de laatste jaren snel veranderd. Dit heeft veel invloed op monumenten en oude landschapselementen, vaak zonder dat mensen dit in de gaten hebben.

Stillere dorpen, lege monumenten

,,De bevolkingsafname op het platteland verzwakt de lokale draagkracht voor de instandhouding van onroerend erfgoed, van bijvoorbeeld kerkgebouwen in dorpen, maar uiteindelijk ook van boerderijen en woonhuismonumenten’’, staat in de nota.

Er zijn veel minder boeren, constateert de gemeente. Het gevolg: ,,Veel oude boerenplaatsen verliezen daardoor hun agrarische functie.’’ Sloop heeft al veel boerderijen getroffen en de gemeente vreest dat ook de komende jaren ,,de mogelijkheden tot behoud en herbestemming van monumentale boerderijen niet voor het oprapen liggen.’’

Terpenlandschap verdwijnt

Het oude Friese landschap is geliefd, maar staat onder druk, want moderne boeren werken veel grootschaliger dan vroeger: ,,Uitbreiding van bedrijven gaat gepaard met een behoefte aan efficiënter grondgebruik. Kronkelende middeleeuwse geulen, sloten en dijken kunnen dat in de weg zitten.’’ Het karakteristieke Friese terpenlandschap met zijn meanderende slootjes dreigt dan ook in rap tempo te verdwijnen op veel plekken. Hiervoor in de plaats komen aaneengesloten vlaktes met gras en maïs.

De afgelopen tien jaar heeft de economische crisis hard toegeslagen in de stad. Voor 2008 toonden particulieren veel belangstelling om een Leeuwarder woonhuismonument te kopen en restaureren. Deze vraag nam daarna echter sterk af, constateert de gemeente. De laatste jaren zijn kleine investeerders weer ,,in het gat gesprongen’’. Zij richten zich echter vooral op kamerverhuur en kleine huurappartementen. ,,Dit houdt risico’s in voor historische indelingen en afwerkingen van interieurs van monumenten én zorgt voor grotere slijtage op de langere termijn. Het normale onderhoud laat bovendien op den duur vaak te wensen over.’’

Slecht onderhoud winkelpanden

Ook het onderhoud aan andere historische gebouwen in de stad heeft flink te lijden gehad van de crisis ,,vooral in de vorm van achterstallig schilderwerk. Dit is het meest zichtbaar in winkelstraten buiten het kernwinkelgebied, zoals de Voorstreek en de Tuinen, en op binnenterreinen, zoals tussen de Nieuwestad en het Ruiterskwartier en aan de achterzijde van de Wirdumerdijk.’’ Een deel van de eigenaren toont alleen belangstelling voor de winkelruimte op de begane grond en laat de verdiepingen verwaarlozen, zo lijkt het.

Ook de sterke afname van het aantal kerkgangers zet monumentenzorg onder druk. Hierdoor komen kerken leeg te staan. In Leeuwarden blijkt dit vaak nog wel oplosbaar, maar in de dorpen ligt dit anders: ,,Het financiële draagvlak voor instandhouding is er kleiner en mogelijkheden voor hergebruik liggen er minder voor het oprapen. Niet elke dorpskerk kan dorpshuis worden.’’ Ook bijzondere kerkorgels komen in de verdrukking, stelt de nota. Dit is ernstig, want ,,Friesland heeft de grootste orgeldichtheid van Nederland’’.

Sint Anthoon profiteert

De trek naar de stad heeft voor het erfgoed in Leeuwarden soms wel voordelen. ,,Ouderen willen graag in de nabijheid van die voorzieningen wonen. Het is deze demografische ontwikkeling, waar een groot verbouw- en restauratieproject als dat van het Sint Anthonygasthuis aan de Grote Kerkstraat en het Perkswaltje profijt van heeft.’’

Plus artikel gelezen
Je las zojuist een artikel.
Onbeperkt PREMIUM-artikelen lezen?

Lees nu PREMIUM vanaf € 1,15 per week. Je krijgt dan onbeperkt toegang tot al onze artikelen, video’s, columns en meer.

Probeer PREMIUM direct