Op de Waddendijk tussen Lauwersoog en Moddergat ruimen tientallen vrijwilligers piepschuim op dat op 3 januari massaal het land opwaaide. Het piepschuim is verpakkingsmateriaal van goederen die van de MSC Zoe zijn gevallen.  FOTO ANP/SIESE VEENSTRA

Containerramp: leve het pragmatisme

Op de Waddendijk tussen Lauwersoog en Moddergat ruimen tientallen vrijwilligers piepschuim op dat op 3 januari massaal het land opwaaide. Het piepschuim is verpakkingsmateriaal van goederen die van de MSC Zoe zijn gevallen. FOTO ANP/SIESE VEENSTRA

Pas zes dagen na de containerramp met de MSC Zoe schaalde Veiligheidsregio Fryslân de situatie op naar GRIP-4, de een na hoogste staat van crisis.

Dat leidde tot onbegrip. Vanuit de Waddenvereniging én vanuit drie ministeries in Den Haag is op hoog niveau druk uitgeoefend om de Veiligheidsregio in beweging te krijgen. Een en ander blijkt vandaag uit een reconstructie in deze krant.

Voorzitter Ferd Crone van de Veiligheidsregio zegt in een reactie dat hij voorstander is van pragmatisch handelen. De eilandburgemeesters konden het opruimen van de rotzooi die eerste dagen prima zelf af. Pas in het weekeinde groeide de wens voor meer ondersteuning vanuit de Veiligheidsregio.

Hoe hoger de GRIP, hoe meer bemoeienis van bovenaf en coördinatie in verschillende bestuurslagen. Formeel is er in Friesland nog steeds sprake van een GRIP-4-situatie vanwege de 291 containers die in de nieuwjaarsnacht in zee belandden. Crone is de hoogste gezagsdrager en adviseert een regionaal beleidscentrum.

Woensdag komen de burgemeesters opnieuw bijeen. Mogelijk wordt er dan afgeschaald. Veiligheidsregio Fryslân wil haar eigen optreden grondig evalueren, meldt Crone. Dat gebeurt door een onafhankelijk bureau. ,,En ik ben graag bereid uitleg te geven aan de gemeenteraden op de eilanden, als daaraan behoefte is.’’

Voorzitter Lutz Jacobi van de Waddenvereniging uit kritiek. Zij miste na de ramp regie, trof chaos en vond de autoriteiten te afwachtend. De enorme toestroom aan vrijwilligers zorgde voor hoofdbrekens. Een plan voor hen ontbrak. In het weekeinde na de ramp lagen ongelukken op de loer vanwege de honderden mensen die ongecoördineerd de kuststreek afschuimden.

Lees nu GRIP, een reconstructie van de eerste week na de containerramp

Een hogere GRIP is niet altijd beter

Crone krijgt in zijn pragmatische optreden bijval van twee hoogleraren crisisbeheersing. ,,Er heerst vaak een beeld: het is erg, dus het moet wel een hoge GRIP worden’’, zegt Ira Helsloot, hoogleraar Besturen en Veiligheid aan de Radboud Universiteit in Nijmegen. ,,Een hogere GRIP is niet altijd beter. Wie wordt er nu beter van meer bazen op afstand?’’

Wie wordt er nu beter van meer bazen op afstand?

Hij wijst op de Veiligheidsregio’s van Drenthe en Twente, die voor dit soort incidenten geen GRIP-2 meer gebruiken. Een goed werkend lokaal commandocentrum ter plaatse om snel en daadkrachtig hulp te organiseren is veel beter dan telkens naar de wal bellen om toestemming, zegt Helsloot. ,,Dan moeten bazen ter plekke bellen met hun bazen die op afstand bij elkaar zitten. En wat hebben zij aan elkaar? Het is ter plekke ieder voor zich. Als je drie bulldozers nodig hebt om het strand op te ruimen, kun je die gewoon regelen. Daarvoor moet je niet met de wal hoeven bellen. Burgemeesters weten wat er speelt op hun eiland en wat nodig is.’’

Hoogleraar Publieke Instituties en Governance André Boin van de Universiteit Leiden: ,,Het uitgangspunt van GRIP is dat je niet opschaalt als het goed gaat. Kun je het zelf niet aan, dan kun je een extra laag invoegen. Als je er als buitenstaander naar kijkt, dan zie je altijd chaos. Maar ik krijg de indruk dat de Wet veiligheidsregio’s hier goed is toegepast.’’

GRIP-4: symbolisch

Dat na vier dagen GRIP-1 de Veiligheidsregio opeens GRIP-4 afkondigde, noemt hoogleraar Helsloot symbolisch. ,,Dat voegt mijn inziens niets toe. Het ging goed.’’

Uit de reconstructie blijkt dat ambtenaren in Den Haag hun minister in de regel liever te veel indekken, dan te weinig. Bij GRIP-4 is Ferd Crone als hoogste gezagvoerder het bokje, mocht het misgaan. ‘Den Haag’ oefende druk uit op Crone om een hoger crisisniveau in te stellen. Dat gebeurde uiteindelijk op maandag 7 januari.

Uit de reconstructie over de eerste dagen na de ramp blijkt volgens hoogleraar Ira Helsloot wel dat dat de autoriteiten de eerste dagen meer hadden moeten vertrouwen op het gezonde verstand van welwillende vrijwilligers. Er was sprake van een krampachtige houding rondom het aanspoelen van de op het oog gevaarlijke peroxide. Helsloot: ,,Ze nemen vrijwilligers te veel tegen zichzelf in bescherming. Als die iets zien liggen dat ze niet vertrouwen, dan weten ze ook wel dat ze dat niet aan hun kinderen moeten geven.’’

In 2014 is er een visie vastgesteld die overheden meer wijst op de zelfredzaamheid van burgers bij dit soort grote gebeurtenissen. ,,In de praktijk komt daar maar weinig van terecht’’, zegt Helsloot. ,,Overdreven voorzichtigheid haalt de goede energie bij mensen weg en heeft mogelijk de schade vergroot. Je ziet bij veel crises de angst voor zaken als gevaarlijke stoffen, waarvan ook de Veiligheidsregio onvoldoende verstand heeft. Daardoor wordt de helpende samenleving ‘weggedrukt’ en gebeurt er uiteindelijk niets.’’

 

Plus artikel gelezen
Je las zojuist een artikel.
Onbeperkt PREMIUM-artikelen lezen?

Lees nu PREMIUM vanaf € 1,15 per week. Je krijgt dan onbeperkt toegang tot al onze artikelen, video’s, columns en meer.

Probeer PREMIUM direct