In het seizoen dat het Wintercircus vier decennia bestaat, slaat directeur Arlette Hanson even over. Ze staat dit jaar niet in de piste, maar legt zich volledig toe op haar Stichting Komt het Zien, die voorstellingen aanbiedt voor visueel gehandicapten. FOTO ALEX J. DE HAAN

Circusdirecteur Arlette Hanson uit Heerenveen laat blinden theater zien

In het seizoen dat het Wintercircus vier decennia bestaat, slaat directeur Arlette Hanson even over. Ze staat dit jaar niet in de piste, maar legt zich volledig toe op haar Stichting Komt het Zien, die voorstellingen aanbiedt voor visueel gehandicapten. FOTO ALEX J. DE HAAN

Het 40-jarig jubileum van het Wintercircus moet even wachten. Directeur Arlette Hanson is het komend seizoen druk met de uitbreiding van het theateraanbod voor blinden en slechtzienden.

Nog vol adrenaline staat Arlette Hanson net als altijd bij de uitgang van de zaal om afscheid te nemen van haar hooggeëerd publiek. Ze draagt een lange galajurk met nauwsluitende haltertop. De gladde bordeauxrode stof is versierd met bloemig kant en glimmend stras. Haar bruine ogen stralen.

Er komt een meisje aanschuifelen met een taststok in haar hand. Ze gaat pal voor de circusdirecteur staan, maar kijkt volkomen langs haar heen. Ze kan overduidelijk niets zien. Dan zegt ze, in vervoering: ,,U heeft een heel mooie rode prinsessenjurk aan. Ik wil er ook zo een.’’

Die maandagmiddag 22 december 2014 in theater Lievekamp in Oss was hét moment dat de 49-jarige circusdirecteur uit Heerenveen voelde dat ze een nieuwe missie had. Haar Wintercircus had zojuist de allereerste voorstelling met audiobeschrijving ten beste gegeven. Twee blindentolken deden live verslag van alles wat in de piste gebeurde. Met een koptelefoon op konden blinden en slechtzienden voor het eerst in Nederland een circusvoorstelling beleven.

Management van Gerard Cox

Zelf geniet Hanson haar hele leven al volop van theater. Haar ouders Ria en Martin Hanson – inmiddels allebei 80 – hadden een eigen artiesten- en evenementenbureau in Rotterdam. Ze organiseerden grote bedrijfsfeesten, deden het management van artiesten als Gerard Cox en Joke Bruijs en brachten revues en toneelstukken op de bühne. Toen hun enige kind 10 was kwam hier het Wintercircus bij. Een magisch schouwspel dat in december en januari de theaters aandoet.

Voor haar ouders was het circus keihard werken, voor de jonge Arlette was het één groot feest. ,,In de weekeinden en de kerstvakantie reisden mijn moeder en ik mee met het gezelschap. Dan woonden we met mijn vader in onze caravan. Ik zat elke voorstelling aan de zijkant van het toneel te kijken. Ik kon er geen genoeg van krijgen. Vond het ook vreselijk als we weer naar huis moesten, naar school.’’

,,Ik kon er geen genoeg van krijgen. Vond het ook vreselijk als we weer naar huis moesten, naar school.’’

Fijn rood met goud theatertje

Wat er zo mooi is aan het circus? Hanson hoeft niet na te denken over het antwoord. Het is de magie, zegt ze. ,,Dat je even alles kunt vergeten, even helemaal uit de realiteit bent.’’ Maar ook de spanning en sensatie. ,,Alles is echt. Er mag niks misgaan. Als een jongleur z’n ballen in de lucht gooit en misgrijpt, vallen ze op de grond. Een acrobaat die z’n trapeze loslaat, valt naar beneden.’’

In haar tienertijd riep ze dan ook voortdurend tegen haar vader: ,,Je mag alles verkopen, behalve het Wintercircus.’’ Niet dat het toen al een uitgemaakte zaak was dat ze de boel over zou nemen, maar Hanson wilde alle opties open houden. Ze ging studeren in Utrecht. Theaterwetenschappen, met als specialisatie kunstbeleid en management. Haar eerste stage liep ze in het Posthuis in Heerenveen – ,,een klein, maar fijn rood met goud theatertje’’ – waar ze later ook haar afstudeerscriptie schreef.

Altijd bleef het Wintercircus lokken. Zoetjesaan nam Hanson taken over van haar ouders. Eerst werkte ze een lange tijd als lichttechnicus, daarna pakte ze de organisatie op en later ook het artistieke deel. Nu is ze al ruim twintig jaar de directeur – wereldwijd een van de weinige vrouwen in deze functie – en trekt ze in de wintermaanden met een stuk of vijftig circusmedewerkers en artiesten door Nederland met een zelfgeschreven voorstelling.

loading Visueel spektakel

Het was eind 2013, tijdens de jubileumshow 35 jaar Wintercircus Martin Hanson , toen Hanson werd gebeld door een docente van Koninklijke Visio in Grave. Zij deed een onderwijsproject over het circus en wilde een voorstelling bezoeken met een klas van dertig slechtziende en blinde leerlingen.

,,Mijn eerste reactie was ‘leuk’, maar meteen daarna kwam de scepsis. Een circus is een visueel spektakel.’’ Ze weigerde omdat ze dacht dat ze deze leerlingen niets kon bieden. Dat die kinderen het circus nooit konden beleven zoals het bedoeld is, met de grollen van de clowns en de kunsten van de acrobaten.

Maar het verzoek van de juf bleef door Hansons hoofd spoken. En toen haar tournee eind januari was afgelopen, zat ze met een slecht gevoel. ,,Ik vind: het circus is voor iedereen.’’

Dus ging de circusdirecteur in februari om tafel met het voltallige docententeam van de school in Grave. Hier besefte ze voor het eerst dat er in Nederland ongeveer 350.000 mensen met een visuele beperking zijn die niet of een stuk minder van voorstellingen kunnen genieten dan zij. ,,Ik had er nooit bij stilgestaan, maar in het theater valt er vrijwel niets te beleven voor blinden en slechtzienden. Zelfs bij concerten of cabaret missen ze heel veel: het decor, de entourage, de kostuums.’’

Hoofdrol voor de blindentolk

Om zich een goed beeld te kunnen vormen wat blinden en slechtzienden nodig hebben om theater te kunnen ervaren ging Hanson met ze in gesprek. En met hun belangenorganisaties. Stukje bij beetje ontstond het concept Komt het Zien, dat elke voorstelling op elke locatie toegankelijk kan maken voor publiek met een visuele beperking. De gedachte: wie niet kan zien kan wel horen en voelen.

De hoofdrol is steeds voor de blindentolken. Hanson heeft er vier tot haar beschikking. Die beschrijven live vanuit een geluiddicht hokje alle belangrijke visuele gebeurtenissen op het podium, alleen hoorbaar voor de mensen in het publiek met een koptelefoon op. Die hebben voorafgaand aan een show tijdens een meet and feel al kennisgemaakt met de stemmen van de belangrijkste acteurs en de kostuums en het decor al van dichtbij kunnen bekijken of betasten.

Zo zat de klas van Koninklijke Visio Onderwijs een jaar later, op maandagmiddag 22 december 2014, alsnog op de ‘tribune’ van het Wintercircus. Het was de première voor Komt het Zien. In totaal konden blinden en slechtzienden dat seizoen vijf keer terecht bij de voorstelling Griezelig Goed .

loading

Ontluisterende ontdekking

Eenmaal goed op dreef met Komt het Zien, kwam Hanson tot een ontluisterende ontdekking. Ze bleek het wiel min of meer opnieuw te hebben uitgevonden. ,,De tolken en ik, we hebben het met vallen en opstaan moeten leren. En dan kom je erachter dat de blindentolk in het buitenland allang bestaat. In Engeland al dertig jaar. Maar ook in bijvoorbeeld België. Er is zelfs een woord voor: audiodescriptie.’’

Dat was eerst wel even een hard gelag, bekent Hanson. Maar terugkijkend zegt ze: ,,Doordat we het allemaal zelf hebben uitgevonden hebben we onze eigen draai eraan kunnen geven. Anders dan in het buitenland leggen onze tolken, die allemaal een theaterachtergrond hebben, meer emotie in hun verhaal. Wij willen beleving meegeven. In België is de blindentolk een taalwetenschapper. Daar gaat het meer om de formulering.’’

Sinds 2017 voorzien Hanson en haar tolken af en toe ook andere voorstellingen van audiobeschrijving en een meet and feel vooraf, waaronder ook de publiekstrekkers van Culturele Hoofdstad De Reuzen van Royal de Luxe en De Stormruiter en beroemde musicals als Fiddler on the Roof en My Fair Lady . ,,Bovenaan het verlanglijstje van onze doelgroep staan Soldaat van Oranje , Mama Mia en Lion King. Met die laatste twee producties zijn we nog in gesprek. Bij Soldaat van Oranje hebben ze al gezegd dat ze er geen tijd voor hebben.’’

Droom die ver weg ligt

Hanson, na een diepe zucht: ,,Dat blinden en slechtzienden net als wij uit het hele aanbod kunnen kiezen, is een droom die heel ver weg ligt. Vergeleken met vier jaar geleden doen we hartstikke veel. Maar het is nu allemaal nog heel erg hapsnap. Waar het vaak op stukloopt is geld. Dat is een lastig ding in de theaterwereld. Audiodescriptie zit nog niet verankerd in de subsidies. Nu nog moeten wij voor elk project opnieuw geldschieters vinden. In Engeland is het wettelijk verplicht om 30 procent van de voorstellingen met blindentolk uit te voeren.’’

Kortom: er valt nog heel wat missiewerk te verrichten. En daarom is er dit jaar even geen Wintercircus. ,,Ik had de afgelopen jaren meer dan twee fulltime banen. Ik moest een keuze maken. Het was een moeilijk besluit, maar wel eentje waar ik helemaal achter sta. Het circus is mijn kindje waarvan ik heel blij word, maar er is met Komt het Zien iets op mijn pad gekomen dat heel erg mijn aandacht en energie nodig heeft.’’

,,Ik wil iedereen ervan overtuigen dat audiobeschrijving gewoon moet. De afgelopen vier jaar hebben we bij ruim dertig verschillende voorstellingen de audiodescriptie verzorgd. Het streven is, om te beginnen, om hier vijftig voorstellingen per jaar van te maken. Dat kan met vier tolken.’’

Haar vader Martin en moeder Ria, die geregeld meeluisteren met de blindentolken, staan helemaal achter haar beslissing. ,,Ze zien hoe blij wij mensen maken. We waren met het circus onze veertigste winter ingegaan. Dat is toch wel heel bijzonder. Maar nu is er Komt het Zien. Het jubileumfeest komt nog wel een keer.’’

Plus artikel gelezen
Je las zojuist een artikel.
Onbeperkt PREMIUM-artikelen lezen?

Lees nu PREMIUM vanaf € 1,15 per week. Je krijgt dan onbeperkt toegang tot al onze artikelen, video’s, columns en meer.

Probeer PREMIUM direct