Christiaan Triebert speurt naar alles wat hem informatie geeft

Christiaan Triebert. Foto Catrinus van der Veen

Christiaan Triebert van onderzoekscollectief Bellingcat reconstrueerde de mislukte staatsgreep in Turkije. Tot zijn verbazing won hij daarmee als groentje een prestigieuze Europese persprijs voor innovatie in de journalistiek.

Leeuwarden is doorweekt. De regen haast tropisch. Voor café De Dikke van Dale worstelt Christiaan Triebert zich uit een regencape van doorzichtig plastic met een gele waas die hij nog snel even van zijn moeder leende. Net als de regenboogparaplu.

Niet van suiker

Hij is niet van suiker, zoals zijn moeder altijd zegt. Triebert reist de hele wereld over, een beetje regen kan hij wel hebben. Maar in zijn rugtas zit zijn laptop, en dat is wat anders.

Zijn laptop is zijn bestaan. Een huis heeft hij niet.

De nacht tevoren gebruikte hij de laptop nog om satellietbeelden van Syrië te bestuderen. Om te zien waar de bommen zijn gevallen. Hij zag drooggevallen kanalen die de geruchten lijken te bevestigen dat waterreservoirs in Raqqa zijn geraakt.

In zo’n nacht, als er nieuwe satellietbeelden zijn, voelt hij zich als een kind in een snoepwinkel. Hij begrijpt hoe vreemd dat klinkt, maar voor hem is elk feitje dat hij speurend op zijn laptop in ontoegankelijk oorlogsgebied kan vinden een snoepje.

Daar wordt hij blij van.

Prestigieuze persprijs

Christiaan Triebert (26) is de jongen van onderzoekscollectief Bellingcat die in zijn sportbroekje op zijn studentenkamer in Kuala Lumpur in Maleisië de mislukte staatsgreep in Turkije reconstrueerde. Hij deed dat aan de hand van een uitgelekt WhatsApp-gesprek dat hij checkte en illustreerde met openbare online bronnen als Twitter, YouTube en Google Street View.

Dit voorjaar won hij daarmee als groentje een prestigieuze Europese persprijs voor innovatie in de journalistiek. Hij was vereerd. Oprecht. Maar ook verbaasd.

Dat niemand anders op hetzelfde idee was gekomen.

Cambuur

Onder de plastic regencape vandaan is een sympathieke blonde kop tevoorschijn gekomen. Triebert drinkt verse muntthee en praat over voetbalclub Cambuur, waar hij vroeger elk weekend rondhing.

,,Het stadion was altijd half leeg, het was meestal kutweer – zoals nu – het voetbal was slecht, tegenstanders waren Telstar of MVV. En toch ademde dat hele stadion trots. Die enorme loyaliteit fascineerde me.’’

De uitwedstrijden waren avontuurtjes, met zijn allen op pad, spandoeken en fakkels mee, naar Helmond Sport, FC Oss, De Graafschap. ,,Of Almere City!’’ Triebert veert op. ,,Fantastisch. Juist de clubs waar geen kip kwam. Plekken waar je anders nooit komt. Dat was mooi. Voetbal kijken vind ik best saai.’’

Misschien begon het daar: zijn voorliefde om te gaan waar weinigen gaan.

Triebert is een lifter. Hij is er ooit mee begonnen omdat het geld aan het einde van de vakantie op was en hij toch naar huis moest. Het werd een verslaving. Hij liftte naar Wit-Rusland, Moldavië, Iran, Albanië, Transnistrië, Syrië, Turkije, Oekraïne, Tsjet-sjenië, Irak. Om maar een paar landen te noemen. Hij liftte 15.000 kilometer, van Groningen naar Kaapstad.

Het zijn de ontmoetingen, het is de onbevangenheid, het zijn de verhalen. Hoe je iedereen tegenkomt, van hooligan tot diplomaat, hoe ontroerend aardig mensen kunnen zijn. Hoe je allerlei onverwachte plekken ziet en hoe mooi de wereld kan zijn. Na een verhaal over een Rus in Moermansk die hem meenam naar een landhuis en het meer op ging om voor zijn gasten te vissen, eindigt zijn woordenstroom over liften abrupt.

,,Sorry, praat ik te veel?’’

Online

Christiaan Triebert is bevoorrecht. Dat weet hij. Geboren in veiligheid en welvaart. Man, blank, heteroseksueel. Hij kan gaan waar hij wil. Voor zo veel mensen is dat anders.

Als 18-jarige gymnasiast volgde hij op Twitter Iraanse jongeren die demonstreerden tegen het regime. Gewone jongens zoals hij. Dat was wel wat anders dan het scholierenprotest tegen de 1040-urennorm in Nederland. Met vrienden besloot hij op de bonnefooi naar Iran te reizen. ,,Het was daar zo compleet anders dan we steeds op het nieuws hadden gezien. De schoonheid van het landschap, de waanzinnige vriendelijkheid van de mensen. Alles.’’

Online bronnen

Niet alleen die reis, ook het volgen van die demonstraties via sociale media was voor Triebert een openbaring. Voor het eerst gebruikte hij online bronnen om een beeld te krijgen van wat er ver weg gebeurt. ,,Dat was zo bijzonder. Om het bijna in real life , in real time te kunnen volgen.’’

Het werd zijn specialiteit. Hij bracht het voor het eerst in de praktijk tijdens zijn studie internationale betrekkingen aan de Rijksuniversiteit Groningen. Daar beschreef hij, begeleid door jihadisme-expert Pieter Nanninga, de opkomst van Islamitische Staat, of de rol van Rusland in de Syrische burgeroorlog.

Triebert hoort tot een generatie die zijn weg weet op internet. Met al die filmpjes, foto’s, gegevens, bronnen, documenten die online staan is voor de goede zoeker een ongekende schat aan informatie beschikbaar. Niet langer uit de tweede hand via televisie, radio, kranten en boeken. Je kunt het zélf checken. Je kunt het zélf zien.

Hoe heftig dat kan zijn ontdekte hij al in 2004. In zijn mateloze nieuwsgierigheid zocht Triebert als 13-jarige met een vriendje de video op van de onthoofding van Amerikaan Nick Berg door moslimextremisten.

Ze keken.

,,Daar heb ik wel even last van gehad.’’

Duister

Tegenwoordig ziet Triebert dagelijks schokkende beelden van slachtoffers. Overal waar hij onderzoek doet is conflict, geweld, dood. Emotie schakelt hij daarbij uit. ,,Ik kijk niet naar de huilende vaders en moeders. Ik kijk naar details.’’

Hij speurt naar alles wat hem informatie geeft: wapens, nummerplaten, scherven, gevels, wegen, borden, uniformen. Waar hij zich op zijn reizen graag laat meeslepen door de mensen en hun emoties, tellen in zijn online onderzoek alleen de feiten.

,,Iedereen was zo ontdaan door dat aangespoelde jongetje in Turkije, maar voor mij viel dat beeld eigenlijk wel mee. Ik zie ook kapotte kinderen, met opengebarsten hoofden.’’

Die beelden achtervolgen hem niet. Hij kan ermee omgaan – ,,nu in ieder geval nog wel’’. De schat aan ervaringen die hij opdeed tijdens het liften helpen hem daarbij. ,,Ik weet hoe duister de wereld kan zijn. Maar ook hoe mooi.’’

Tijdens zijn reizen trof hij aanhangers van Assad, voorstanders van al-Qaeda, Oekraïners die Poetin steunen. ,,Dat waren ook gewoon ontzettend toffe lui. Het zijn allemaal individuen. Het klinkt heel naïef maar ik wil graag geloven dat ieder mens goedheid in zich heeft.’’

Ontmoetingen blijven het allerbelangrijkst. Toen hij vanwege zijn studie niet kon reizen, zocht hij de ontmoetingen gewoon thuis. In Groningen maakte Triebert, die ook fotografeert, een serie portretten van gewone mensen die hij op straat aansprak: Humans of Groningen .

,,Het is de spontaniteit, de levenslust, de vreugde. Daar leef ik voor.’’

Juist omdat hij zo verliefd is op het leven kan hij de duistere kant ervan verdragen. En omdat hij er zo van houdt, voelt hij zich ook verantwoordelijk.

Vrijwillig

Uitzoeken waar de bommen vallen in Syrië en Irak doet Triebert voor het onderzoeksjournalistieke project Airwars. Al twee jaar, vrijwillig, omdat hij dat belangrijk vindt. ,,Het is het minste wat je kunt doen. Onze eigen regering is in oorlog. Dat interesseert niemand iets.’’

Zijn werk voor Airwars bracht hem bij Bellingcat, het collectief dat bekend werd door het onderzoek naar de ramp met de MH17, waarvoor hij zijn reconstructie van de Turkse coup maakte. ,,Ik zag die WhatsApp-gesprekken van coupplegers en dacht: klopt dit? Dus ben ik het gaan onderzoeken. Wat ik altijd doe.’’

Voor Triebert is het gewoon. Als hij iets hoort dat hem interesseert, waar ook ter wereld, duikt hij erin. Daarom was hij ook zo verbaasd dat niemand anders had bedacht om die gesprekken te checken, en dat hij zo’n prestigieuze Europese persprijs won.

Het bewijst hoe veelbelovend en onontgonnen zijn terrein is. Triebert, net afgestudeerd, is de autoriteit. Hij wordt over de hele wereld gevraagd om trainingen te geven aan ervaren onderzoeksjournalisten.

Laatst vroeg de Duitse tv-zender ZDF hem om commentaar op de verhalen van de beroemde onderzoeksjournalist Seymour Hersh over een vermeende gifgasaanval in Syrië, gebaseerd op anonieme bronnen. ,,Seymour Hersh heeft mij geïnspireerd. Hij is de man die de slachting in My Lai openbaarde en de martelingen in Abu Ghraib aan de kaak stelde. Nu moest ik zeggen dat zijn laatste verhalen niet te checken zijn.’’

Trieberts onderzoeksmethode is anders dan die van de traditionele journalistiek. ,,Ik zeg nooit: geloof me maar. Iedereen kan de bronnen bekijken en controleren die ik heb gebruikt. Dat is de kracht. Er is veel misinformatie. Het is belangrijk te weten wat je nog kunt uitzoeken.’’

Moeilijk is het niet, zegt hij. Het zijn trucs, je moet de weg weten. Triebert zou willen dat kinderen de basis van online onderzoek gewoon leren op school. Zodat ze bijvoorbeeld kunnen achterhalen of een foto op Facebook wel echt is. Als wapen tegen nepnieuws en propaganda.

,,Nadat ik bij De Wereld Draait Door was geweest, kreeg ik bericht van Manu, een jongetje van 11. Hij wilde mijn technieken gebruiken om dieren te beschermen. Geweldig joch. Nu doen we samen onderzoek naar de illegale haaienvangst.’’

Pleintje

Het regent nog steeds. Triebert hijst de cape over zijn laptop en deelt zijn regenboogparaplu. Het is jammer, vindt hij, dat de wereld door de moderne techniek veel kleiner is geworden maar we toch verder van elkaar af staan.

Hij fietst straks terug naar het huis van zijn ouders, waar hij even logeert. Zijn moeder moet wel eens lachen om zijn reislust. Vroeger durfde hij niet eens alleen van het ene pleintje naar het andere te lopen. Moest ze hem brengen. En als zij weg was, deed hij geen oog dicht.

Het was zijn moeder die hem voor het eerst meenam op reis. Zijn vader, afkomstig uit Indonesië, vertelde hem over verre landen. Zijn oudere broers gingen hem voor naar de tribunes van Cambuur, waar hij ook met de voetbalsupporters sprak over de grote ontwikkelingen in de wereld – Indiana Triebert noemden ze hem, vanwege zijn lange haar.

Onderweg zijn is mooi. Maar na een jaar zwerven verlangt hij intussen wel naar een eigen huis, waar hij iets meer heeft dan een laptop en een paar kleren. Niet in Leeuwarden of Groningen, niet in Nederland. Dat huis kan overal ter wereld staan.

Als het maar een goede internetverbinding heeft.

Paspoort

Naam: Christiaan Triebert

Geboren op 16 februari 1991 in Leeuwarden

Opleiding: bachelor internationale organisaties en internationale betrekkingen en bachelor filosofie, beide aan de Rijksuniversiteit Groningen; master conflict, security and development aan King’s College London

Carrière: freelance journalist bij de Groninger universiteitskrant UK (2014-2015); onderzoeksstagiair bij International Centre for Security Analysis (King’s College London); geolocatie-expert bij Airwars (2016-heden); digitaal forensisch onderzoeker en trainer bij Bellingcat (2015-heden)

Onderscheiding European Press Prize Innovation Award 2017

Je kunt deze onderwerpen volgen
Friesland