Annelies van der Geest (links) en Reina Bakker bladeren in het archief van Reina’s man, Eddy Bakker. FOTO LC

'Bleekneusjes' gingen naar Schier om aan te sterken

Annelies van der Geest (links) en Reina Bakker bladeren in het archief van Reina’s man, Eddy Bakker. FOTO LC

Ooit werd Schiermonnikoog bevolkt door ‘bleekneusjes’ die er kwamen om aan te sterken. Theaterproductie Bleekneusjes gaat over zulke ‘koloniehuizen’. Reden genoeg om herinneringen op te halen.

Ja, ik was er ooit ook een. Een bleekneusje. Niet uit een stedelijke achterstandswijk maar wel behept met astma. En dus werd ik naar Schiermonnikoog gestuurd, naar Elim. Zes weken lang.

Waar Elim ooit stond, halverwege de Badweg, is nu een vakantiepark verrezen: Landal Vitamaris. Ernaast loopt nog een smal pad, het Elimpad. Verderop aan de Badweg staat nog altijd It Aude Kolonyhûs, het vroegere Sint Egbert: net zoiets als Elim, maar dan voor katholieke bleek-neusjes.

Omzwervingen

We praten erover met Annelies van der Geest (73) die op Sint Egbert werkte, en met Reina Bakker (76), van Elim. Beiden trouwden met een eilander en zijn na uiteenlopende omzwervingen teruggekeerd op Schier.

Bakker werkte onder anderen in een kindertehuis in Pretoria, Zuid-Afrika, Van der Geest werkte drie maanden in een schippersinternaat in Leeuwarden - ,,ik moest er mijn deur barricaderen voor het hoofd der school.”

'We mochten niet met jongens van het eiland omgaan'

Hun ervaringen met beide koloniehuizen liggen al zo’n halve eeuw achter hen, maar er is nog genoeg blijven hangen. Het salaris bijvoorbeeld. Bakker: ,,42 gulden 75 in de maand, ja, met kost en inwoning. Je voelde je rijk, je had nog nooit geld verdiend.” Maar als je een kopje brak, weet Van der Geest nog, ging dat mooi van je loon af.

,,Wij hadden geen enkel contact met de Elimgangers”, zegt Van der Geest. ,,We mochten ook niet met jongens van het eiland omgaan, ook omdat hier nauwelijks katholieken woonden. Ja, dat moet je zeggen tegen zo’n stel losgeslagen meiden! Ik heb een prachtige tijd gehad.” Ze heeft nog altijd contact met een stuk of zes collegaatjes uit die tijd.

'Ik vond het een raar zootje'

Reina Bakker was zeventien, toen ze, in 1959, vanuit Haren bij Elim terechtkwam. ,,Ik vond het vreselijk! Daar had je toch niet voor geleerd, om slaapzalen te vegen en aardappels te pitten. Dat vond ik maar niks.”

Na drie weken had ze het ,,dik bekeken”. Ze pakte haar koffertje en wachtte achter de voordeur tot de bus kwam. Maar voor ze kon instappen, werd ze in het nekvel gepakt door de directrice. ,,Deur dicht, bus weg, meekomen.” De directrice belde met het thuisfront, waar heel toevallig eens niet haar welwillende moeder maar haar strenge vader opnam. ,,Pak haar maar aan, zei hij.”

Bij Annelies van der Geest ging het, in 1964, precies andersom, zegt ze. ,,Ik voelde me wel ontheemd, ik kwam uit een beschermd milieu en ik vond het een raar zootje. Toen mijn ouders op bezoek kwamen, wilde mijn vader me weer mee terugnemen. Maar ik zei: nee, dan ben ik terug bij af. Ik blijf. En vanaf dat moment heb ik me aangepast.”

Het ging toen al niet best met Sint Egbert: er werd beknibbeld op de tot taart opgesierde ontbijtkoek bij verjaardagen, en op het ontbijt. Maar wat Van der Geest erger vond: ,,We werden overal buiten gehouden, we wisten niks van de achtergronden van die kinderen en hun problematiek. Ja, astma, beddenplassertjes, dat werd vermeld.

Echte problemen? 'Je wist er niets van'

Maar de echte problematiek, van kinderen die vaak uit achterstandssituaties in het zuiden des lands kwamen: je wist er niets van.” Voorbeeld: ,,Bij een meisje werd gezegd: je moet oppassen dat ze niet de hele tijd op de bank heen en weer gaat zitten schuiven, want ze heeft een seksuele afwijking. Meer niet! Achteraf gezien belachelijk, hoe moet je een kind begeleiden als je niks weet van hun achtergrond?”

Dat zulke huizen niet meer bestaan, Van der Geest vindt het ,,heel goed. Ik zou mijn kind er nooit van zijn leven naartoe gestuurd hebben.” Alleen al haar eigen onverantwoordelijkheid. ,,Dat ik ’s nachts met mijn vriend, mijn latere man, de hort op ging, terwijl ik de verantwoording had over kinderen op zaal die astma hadden! Daar dacht ik toen helemaal niet bij na, we hadden fun . Maar dat dat kon!”

Buiten spelen, dan was dan wel weer de lol van zo’n verblijf – dat weet ik ook nog wel. Van der Geest: ,,Behalve de kinderen die heimwee hadden, genoten ze ontzettend. Veel naar het strand, ze mochten niet zwemmen maar we gingen wel stiekem pootjebaden. Hollen en doen, op het strand met oud hout hutten bouwen.” Bakker: ,,Maar niet twee groepen bij elkaar, hoor. De directrice controleerde dat, en als ze twee groepen samen zag, was het niet best.”

Heel veel emoties

Op Sint Egbert was de controle minder streng. Van der Geest: ,,Ik was wel eens ergens met twee andere groepen, kwam mijn vriend Pieter eraan op zijn motor. Ik even bij hem achterop, die twee anderen zorgden wel voor mijn kinderen.” Lach: ,,Ja, ik ben heel stout geweest.”

Bakker herinnert zich nog een van haar eerste groepen, een groep Ambonese kinderen uit Schattenberg. ,,Heel kleintjes, net daar aangekomen. Het eerste wat ze hier kregen was witte bonen in tomatensaus. Nou, grote mensen lusten dat al niet. Ze deden niks anders dan overgeven, je had er een pens vol werk van.”

Reünies: 'Daar kwam heel veel bij los'

Maar in het algemeen was er met de kinderen goed contact. Van der Geest: ,,Mijn eerste groep was die van jongens van 10 tot 14, en ik was 18. Nou was ik stevig en had ik een donkere stem, dus ik had wel overwicht. En het waren andere tijd, ze waren wat langer kind dan tegenwoordig. Nee, nooit problemen gehad.”

Maar toch. Ruim twintig jaar geleden was er nog eens een grote reünie van bewoners en personeelsleden van Sint Egbert, met zo’n 200 mensen. ,,Daar kwam heel veel bij los”, weet Van der Geest. ,,Heel veel emoties, van mensen die er toch wel problemen aan hebben overgehouden. Maar met mijn kinderen heb ik dat nooit meegemaakt.”

Plus artikel gelezen
Je las zojuist een artikel.
Onbeperkt PREMIUM-artikelen lezen?

Lees nu PREMIUM vanaf € 4,99 per maand. Je krijgt dan onbeperkt toegang tot al onze artikelen, video’s, columns en meer.

Probeer PREMIUM direct