Bekijk de sporen die herinneren aan de Joodse gemeenschap van Harlingen

Stolpersteiner bij het adres Heiligeweg 19 in Harlingen ter nagedachtenis aan de familie Speijer. FOTO LC/ARODI BUITENWERF

Van de kleine Joodse gemeenschap die bij het uitbreken van de Tweede Wereldoorlog nog in Harlingen en op Terschelling woonde, kwam uiteindelijk niemand terug. Hun geschiedenis is echter nog altijd terug te vinden.

Harlingen kreeg aan het einde van de zeventiende eeuw zijn eerste Joodse bewoners. In elk geval halverwege de achttiende eeuw was er in Harlingen een Joodse begraafplaats in gebruik aan de Willemskade. In 1812 werd aan de Raamstraat een synagoge ingewijd, die in 1877 en in 1897 opgeknapt en nog uitgebreid werd. Ook kwam er een Joodse school. Daarmee ontwikkelde zich in Harlingen een bloeiende Joodse gemeenschap, die verder tot wasdom kwam in de vorm van veel genootschappen die werden opgericht.

Sommige Joden namen actief deel aan het openbare leven van Harlingen, maar functies in het openbaar bestuur bekleedden ze niet. Omstreeks 1870 bereikte de gemeenschap met 356 leden zijn grootste omvang.

De begraafplaats aan de Willemskade werd in 1870 gesloten, waarna een deel van de algemene begraafplaats aan de Begraafplaatslaan als Joodse begraafplaats in gebruik kwam.

Gebombardeerde synagoge

De meeste Joden die in 1900 in Harlingen woonden, waren werkzaam als handelaar, slachter of bijvoorbeeld sigarenmaker. Ondanks de betrekkelijke welvaart liep hun aantal in het begin van de twintigste eeuw net als in andere Friese steden snel terug. Toch werden er nog een nieuwe vrouwengenootschap en een toneelvereniging opgericht.

Tijdens de bezettingsjaren zijn bijna alle Joodse inwoners gedeporteerd en vermoord. De synagoge werd getroffen bij een bombardement. De Torarollen en rituele voorwerpen waren verstopt en bleven onbeschadigd. Ze zijn na de oorlog overgebracht naar Israël. Na de oorlog werd de Joodse gemeente Harlingen bij die van Leeuwarden gevoegd.

loading  

Familie Pais op Terschelling

Op Terschelling woonden in de negentiende eeuw ook een aantal Joden, maar de meesten hadden het eiland tegen het einde van de eeuw weer verlaten. Het verhaal van de familie Pais die tot augustus 1942 op Terschelling woonde, is opgetekend in het onlangs uitgekomen vijfde deel van de boekenserie Joodse huizen -Verhalen over vooroorlogse bewoners .

Er zijn nog vele tastbare sporen die aan de Joodse inwoners van Harlingen en Terschelling herinneren, zoals te zien in de onderstaande storymap. ( Klik hier voor groot formaat. )

 

De Leeuwarder Courant bracht eerder de Joodse gemeenschappen in Leeuwarden en Sneek in beeld:

De verdwenen Joden van de Nieuweburen

Bekijk de sporen die herinneren aan de Joodse gemeenschap in Sneek

Je kunt deze onderwerpen volgen
Friesland