Everhard Hofstra in de wachtkamer van GGD Fryslân, aan de Harlingertrekweg in Leeuwarden. ,,Twintigers en dertigers hebben mooi in het snotje dat ze met een beetje keelpijn niet naar opa en oma moeten."

Arts Everhard Hofstra staat in het hart van coronabestrijding in Friesland: 'Onze boodschap ís gewoon heel lastig en ingewikkeld'

Everhard Hofstra in de wachtkamer van GGD Fryslân, aan de Harlingertrekweg in Leeuwarden. ,,Twintigers en dertigers hebben mooi in het snotje dat ze met een beetje keelpijn niet naar opa en oma moeten." FOTO JAAP SCHAAF/HOGE NOORDEN

Everhard Hofstra (46) staat als arts maatschappij en gezondheid bij GGD Fryslân in het hart van de coronabestrijding in Friesland. ,,Mind you, we zijn nog niet terug bij normaal.”

,,Geen handen schudden, vaker handen wassen en niezen in de elleboog, blijft het devies.” Dat was donderdag precies een half jaar geleden de droge boodschap van Everhard Hofstra in het gemeentehuis van Opsterland in Beetsterzwaag. De arts infectieziektenbestrijding meldde met GGD-directeur Margreet de Graaf en burgemeester Ellen van Selm de eerste positief geteste inwoners van Friesland: een echtpaar uit Gorredijk.

De wereld werd geconfronteerd met een nieuw coronavirus, dat van dier op mens is overgesprongen. We konden moeilijk voorzien wat ons te wachten stond. Op 14 maart zei GGD-directeur De Graaf in een interview : ,,Als we de onderlinge afstand van twee meter consequent toepassen, dan kan het met een paar weken klaar zijn, zegt men.”

,,Heeft ze dat gezegd?”

Achteraf een beetje te optimistisch.

,,Ja, dat was te optimistisch.”

Een half jaar later bereidt de maatschappij zich voor op een tweede golf. Maar kunnen we in Friesland wel spreken van een eerste coronagolf? De ziekenhuizen lagen nooit vol, we hielpen vooral zieke Brabanders.

,,We hebben geluk gehad dat we met de maatregelen meegingen met het zuiden. Dat we toen ook in een intelligente lockdown zijn gegaan, heeft gemaakt dat de piek hier minder hoog was en de verspreiding gestopt is. Maar het was ook hier een heftige periode, zeker in de verpleeg- en verzorgingshuizen. Dat we die dicht moesten doen voor bezoek, de impact daarvan is heel groot geweest. Maar je moet niet kijken naar wat ons is overkomen, maar naar wat we hebben voorkomen. Dat geldt nog steeds.”

Wat hebben we in de tussentijd geleerd? U heeft op 12 augustus met het kabinet meegepraat aan een experttafel. U gaf daar aan dat het zeer belangrijk is dat mensen zich laagdrempelig kunnen laten testen. Dit staat met wachttijden van vier dagen tussen afspraak en uitslag inmiddels flink op de helling?

,,De strategie die we nastreven is snel positieve gevallen vinden en snel verspreiding indammen. Wij als profs willen dat dat zo spoedig mogelijk gaat, uitgerekend dat lukt moeilijk. Onze strategie is iedereen die uit bron- en contactonderzoek naar boven komt zo spoedig mogelijk te laten testen. Zij hebben een verhoogd risico. De discussie is nu zorgverleners en andere mensen met vitale beroepen voorrang te verlenen. Met zorgverleners doen we dat nu, die willen we inzetbaar houden voor de maatschappij. Maar leraren willen dat ook, en zzp’ers en anderen. Eigenlijk zou iedereen voorrang moeten krijgen.”

Kunnen sneltesten de oplossing zijn?

,,Serologische testen (waarbij bloed wordt geprikt in plaats van slijm wordt afgenomen, red.) kunnen een grote rol spelen, op het moment dat ze gevalideerd zijn. Dat is nu nog niet zo, voor zover ik weet. Het vooruitzicht is zeker dat we die gaan inzetten zodra ze betrouwbaar genoeg worden geacht. Maar vraag me niet wanneer dat kan zijn.”

We hebben een kleine opleving van het coronavirus gehad in augustus. De toename nam de laatste twee weken weer af. Werkt het indammen?

,,Dat is nog te vroeg om te concluderen. Het kan toeval zijn, het kan ook dat mensen zich weer beter aan de algemene maatregelen zijn gaan houden. Met name in Dokkum en Leeuwarden hebben we even een opleving gezien, waar vooral privéfeestjes een rol in hebben gespeeld. Dan kan verspreiding snel plaatsvinden. Hopelijk kunnen we de strategie van indammen, waar snel testen bij hoort, blijven houden.”

GGD Fryslân leek verrast door de opleving in augustus. Begin juni was de Friese GGD zoals minister Hugo de Jonge wenste klaar voor duizend testen per dag. Dat is – zoals het mij destijds verteld is – afgeschaald vanwege de beperkte vraag. Maar nu zijn zoveel tests wel nodig en zitten we nog steeds niet op dat aantal. De GGD test gemiddeld 650 mensen met klachten per dag.

,,In heel Nederland hadden we verwacht dat het aantal besmettingen in de zomer lager zou blijven. Dat we geen duizend testen per dag kunnen doen, ligt nu vooral aan de lab-kant. Daar is wereldwijd schaarste aan middelen en capaciteit, daar wordt nu opgeschaald. Of de labs dat in juni wel aan hadden gekund, weet ik niet. De vraag was er toen niet. Met de testen die ziekenhuizen en andere instellingen zelf doen zitten we trouwens al dicht tegen die duizend testen per dag.”

Wat opvalt: weinig mensen worden momenteel erg ziek van het virus. In Friesland is welgeteld één ziekenhuisopname gemeld. Wat zegt dat?

,,We maken de afgelopen weken mee dat het virus vooral onder twintigers en dertigers rond gaat, die worden er niet zo ziek van. Ik verbaas me er wel over. Ze hebben mooi in het snotje dat ze met een beetje keelpijn niet naar opa en oma moeten. We zien het virus niet echt onder ouderen, dat is heel fijn.”

Kan het niet zijn dat het virus milder is geworden? ‘Coronavirussen kennen we al als gewone verkoudheidsvirussen. De hoop is dat dit nieuwe virus ook een gewoon verkoudheidsvirus wordt’, zei arts-microbioloog Anne-Marie van Elsacker op 18 maart in de Leeuwarder Courant .

,,Je bent bijna geneigd dat te denken, maar ik kan het me niet voorstellen.”

De maatregelen blijven hard nodig?

,,Je ziet dat de problemen verschuiven. Als een bedrijf een positieve medewerker heeft, dan moet een deel van het personeel in quarantaine en moet het bedrijf deels sluiten. Dat zijn heel grote gevolgen voor bedrijven, ik neem mijn petje ervoor af dat ze daar zo openlijk over communiceren. Dat geldt ook voor de scholen. We hebben de scholen open gedaan, we hebben de economie open gedaan, in het belang van de kinderen, in het belang van de BV Nederland. Dan moeten we accepteren dat er af en toe positieve gevallen opduiken. Dat betekent niet dat zo’n bedrijf of zo’n school dan iets fout heeft gedaan, dat is een onderdeel van de strategie die we hebben gekozen. Als je open bent, kun je óók communiceren dat de risico’s beperkt zijn. Dat hebben we met zijn allen langzamerhand geleerd, dat dat de weg is die we moeten gaan.”

Oké, de maatregelen lijken te werken. Weinig Covid-19-patiënten, minder dan een procent van het aantal geteste mensen met klachten is positief. Toch melden wekelijks 4600 Friezen met klachten zich bij de GGD. Ze houden zich goed aan de maatregelen, hoe komen ze dan toch aan die verkoudheidsklachten?

,,Je ziet wel degelijk een veranderd patroon in de overdracht van virussen. We zien bijvoorbeeld veel minder kinkhoest. De klachten waar de mensen zich mee melden hoeven niet allemaal van virussen en bacteriën te komen, ze kunnen ook ontstaan door hooikoorts of spierpijn van het sporten. Natuurlijk, er zijn ontzettend veel verkoudheidsvirussen, maar andere virussen verspreiden zich ook meer door aerosolen (kleine deeltjes in de lucht, red.). Het idee is dat dit najaar, als we weer meer binnen blijven en meer op elkaar klonteren, er weer meer verspreiding van allerhande virussen is. Daarom is er meer testcapaciteit voor nodig.”

Vandaar dat u op 12 augustus het kabinet al adviseerde meer te investeren in testcapaciteit.

,,Snelheid is van belang voor de compliance, de naleving. Wil je dat mensen met klachten onze adviezen opvolgen, dan moet je de uitslag snel hebben. Ja, binnen 24 uur. Al was het ook niet zo gek dat je even moest wachten op een test na een zomer waarin zo weinig besmettingen waren. Het was normaal, bijna. Als we de zomer óók in lockdown hadden moeten blijven, had dat de situatie nog onmenselijker gemaakt. Dan was het nog moeilijker geweest om de komende maanden vol te houden, want mind you, we zijn nog niet bij normaal.”

Het wordt toch niet weer zo extreem als het in het voorjaar was?

,,We hebben toen voor duivelse dilemma’s gestaan, al was het hier nog maar de helft van wat mensen in Brabant hebben meegemaakt. Mondkapjes, testen, aan alles was gebrek. Een voorbeeld? Als je in een instelling een paar patiënten met Covid-19 had, moest je van alle andere bewoners met dezelfde klachten zeggen: dat zal dan ook wel corona zijn, die mochten we niet testen. Die ging je als Covid-patiënt behandelen, zonder bezoek. Daar zaten ongetwijfeld mensen tussen die gewoon griep hadden. Ja, dan begint het wel te schuren. Dat was niet altijd makkelijk. Zo zie je wat schaarste aan materiaal doet. Laat je dus niet testen als je geen klachten hebt, dan snoep je van de capaciteit af die wij zo hard nodig hebben.”

Wacht even. Je kunt ook het coronavirus hebben en besmettelijk zijn als je géén symptomatische klachten als verkoudheid hebt. In verpleeghuizen moeten bij een besmetting alle bewoners en medewerkers wekelijks worden getest, met of zonder klachten, kondigde premier Rutte aan. Dat klinkt tegenstrijdig.

,,Hoe dat precies moet, wordt nog uitontwikkeld. Volgens mij doen we dat alleen als de incidentie hoog is, dán willen we een vroege case-finding en een hele populatie testen. Maar ik geef toe, de boodschap ís gewoon heel lastig. De één moet langer in quarantaine of isolatie dan de ander, er zijn zoveel mitsen en maren. Maar die mitsen en maren zijn wel nodig, anders moet je je langer dan nodig aan die maatregelen houden. Dat maakt het een ingewikkelde boodschap. Ja, iedereen krijgt een advies op maat. Maar we kunnen onze boodschap beter laten aansluiten, daar valt nog wel een slag te maken, ook landelijk.”

Daar zei u inderdaad ook wat over aan de experttafel. Hoe dan?

,,Nou, niet alleen via persconferenties en informatie op onze websites, maar aansluiten bij hoe de verschillende doelgroepen zelf communiceren. Jongeren doen dat bijvoorbeeld met Tiktok, of Instagram. Maar het gaat niet alleen om motivatie. Er zijn zoveel redenen waarom mensen zich niet aan de maatregelen houden, waarom ze zich niet laten testen als ze klachten hebben. Er moet brood op de plank komen. Dat moet je snappen en daar moet je ook oplossingen voor vinden. Ja, voor de vakkenvuller, of die zzp’er. Hoe? Dat is aan de overheid. Ik denk ook aan financiële oplossingen, het gaat in ieder geval niet alleen om gedragsbeïnvloeding. Dan creëer je intrinsieke motivatie om je aan de maatregelen te blijven houden.”

Plus artikel gelezen
Je las zojuist een artikel.
Onbeperkt PREMIUM-artikelen lezen?

Lees nu PREMIUM vanaf € 1,15 per week. Je krijgt dan onbeperkt toegang tot al onze artikelen, video’s, columns en meer.

Probeer PREMIUM direct