Peter Egbers op een archieffoto uit 2014 bij zijn technische vondst om mensen aan de beamdeming toch te laten praten met hun eigen stem.

Als je op de intensive care komt, is de kans steeds groter dat je het overleeft

Peter Egbers op een archieffoto uit 2014 bij zijn technische vondst om mensen aan de beamdeming toch te laten praten met hun eigen stem. FOTO CATRINUS VAN DER VEEN

De overlevingskans bij een opname op de intensive care wordt steeds groter. MCL-intensivisten leren de patiënten steeds beter te behandelen en werken op de ic al aan het herstel.

Twee maanden lag de langst liggende Covid-19-patiënt in Medisch Centrum Leeuwarden op de intensive care. Aanzienlijk langer dan de zes dagen die gemiddeld voor een ic-opname staan. Maar anders dan in veel andere ziekenhuizen kon deze patiënt de laatste vier weken bellen met het thuisfront. ,,Ongelooflijk belangrijk contact”, zeggen de intensivisten Peter Egbers en Christiaan Boerma.

Al een flink aantal jaren kunnen sommige patiënten in MCL spreken, ondanks dat ze aan een beademingsapparaat liggen. De beademingsbuis gaat tussen de stembanden door, waardoor patiënten op de ic normaliter niet kunnen praten. Dat kan bij MCL soms wel, door een geheel eigen vinding van Egbers. Beademingsapparaten zijn aangepast en gespecialiseerde verpleegkundigen zijn getraind om de combinatie zuurstof geven en kunnen praten op een veilige manier mogelijk te maken.

Hoe keer je terug van de ic?

,,Het is niet gemakkelijk, maar een heel belangrijke ontwikkeling. We behandelden patiënten vroeger vooral om te overleven, maar net zo belangrijk vinden we het tegenwoordig hóe een patiënt terugkeert van de ic”, zegt Boerma. Egbers: ,,Zo’n patiënt is in de war, zit vol angsten en vragen. Dan helpt het als ze zelf kunnen praten, ook als je ze wilt motiveren om te revalideren. Dan kunnen ze aangeven of iets goed gaat.”

Maar ook op sociaal gebied gebeurt er wat, vervolgt Egbers. ,,We zien die patiënt dan weer veel eerder als mens in bed. Die krijgt dan weer een karakter, en is weer mevrouw De Vries.” Het klinkt apart, maar Boerma heeft dit fenomeen tijdens de eerste coronagolf letterlijk aan het bed zien voltrekken. ,,Het is gewoon magic.”

MCL past de methode al heel lang toe, maar verbaast zich erover dat die zo weinig navolging krijgt. Ze wilden er net mee naar buiten treden in een symposium, toen de coronacrisis roet in het eten gooide. Zo’n dertig patiënten per jaar helpen ze ermee, juist voor degenen die langer dan gemiddeld op de IC liggen is dit een uitkomst. ,,Met Covid-19 is dit een extra goede interventie. De eenzaamheid op de ic is er nóg schrijnender. Wij gaan hier dan ook niet op inleveren tijdens de tweede golf. Heel jammer dat dit niet op alle ic’s gebeurt.”

Behandeling stapje voor stapje verbeterd

De voorbije decennia hebben Boerma en Egbers de overlevingskansen van patiënten op de ic enorm zien toenemen. Niet door de uitvinding van nieuwe medicijnen of een andere grote doorbraak, maar puur omdat de behandelingen op de ic stapje voor stapje zijn verbeterd. Op de intensive care werken de ic-teams van MCL al aan het herstel van de patiënt. ,,Dat was vroeger heel anders. Dan lag de focus erop de patiënt zo snel mogelijk van de machines af te krijgen. Twintig jaar geleden waren we al blij als een patiënt de ic levend verliet en daarna levend het ziekenhuis uitkwam. Dat is gelukkig gigantisch verbeterd. Nu kijken we vooral hoé een patiënt de ic overleeft, hoe die zo min mogelijk schade overhoudt.”

Zo is de overlevingskans voor iemand die met een longontsteking op de intensive care belandt in die periode ongeveer verdubbeld (zie kader), schetst Boerma. De mensen die op de intensive care komen zijn te verdelen in ruwweg twee groepen. Patiënten die een zware operatie aan het hart, de longen, de slokdarm of een ander orgaan hebben ondergaan en patiënten die door een auto-ongeluk, ernstige infectie, mislukte suïcidepoging of voor een reanimatie met spoed worden opgenomen. De eerste groep kan gemiddeld na één nacht weer terug naar de gewone verpleegafdeling, de tweede groep ligt er gemiddeld zes dagen, met uitschieters naar één maand of nog langer.

Veel gezondheidswinst

Vooral voor die tweede groep kunnen de intensivisten veel gezondheidswinst behalen. Het is een gemêleerde groep met als gemene deler dat ze niet zelfstandig in leven kunnen blijven. Onder narcose worden ze geholpen met beademing, wordt hun bloedsomloop gestuurd met medicijnen en worden met machines uitvallende functies van organen opgevangen, zoals dialyse die de nierfunctie overneemt.

,,Als er iets ernstigs gebeurt, reageert het lichaam op een vergelijkbare manier. De reacties na een auto-ongeluk, een ernstige longontsteking of een zware buikgriep lijken allemaal op elkaar. Die ziektebeelden kunnen we op dezelfde manier behandelen”, legt Egbers uit. Dat gold ergens ook voor de nieuwe groep ic-bewoners, de Covid-19-patiënten, beaamt Boerma. ,,Aan de ene kant was dat heel spannend, een nieuw virus dat we nog niet kenden met eigen specifieke symptomen. Maar we konden ook voor een groot deel terugvallen op de patronen die we al kenden: onder narcose aan de beademing, zorgen dat ze geen doorligplekken ontwikkelen en voorkomen dat ze obstipatie krijgen door de morfine.”

In de loop der jaren hebben ze de zorg voor de ic-patiënt geleidelijk kunnen verbeteren. Door complicaties te vermijden zijn er enorme stappen gemaakt, schetsen Egbers en Boerma. Als vroeger bij een ic-patiënt de nierfunctie uitviel en de zieke aan de dialyse moest, kreeg die automatisch bloedverdunners. ,,Daar kregen de patiënten soms heel nare bloedingen van, patiënten konden er een enorme terugval door krijgen, overleefden het soms zelfs niet”, vertelt Egbers. ,,We weten nu dat we het bloed niet moeten verdunnen, we zorgen in het dialyse-apparaat al dat het bloed niet meer stolt.”

loading

Gespecialiseerd personeel

En zo zijn er volgens de intensivisten talloze voorbeelden, alleen al met het voorkomen van infecties. Zo waren ze ook heel ,,liberaal” in het geven van extra vocht. ‘Dan blijft de bloedsomloop op gang en blijven ze wel plassen’, was de gedachte. Maar wat bleek: door elke liter vocht teveel ontstond extra nierfalen, waar weer dialyse voor nodig was. ,,Nu meten we dat heel goed af.”

Wat daarbij ook geholpen heeft is de inzet van gespecialiseerde ic-verpleegkundigen die daarbovenop expert zijn geworden op een bepaald gebied. ,,Bovenop hun specialisatie hebben ze nog een tweejarige opleiding gevolgd”, zegt Boerma. ,,Dan snap je ook dat die politici maar wat roepen, als ze zeggen waarom schalen we niet op?! Aan de bedden ligt het niet, het gaat om het personeel.”

MCL heeft nu drie gespecialiseerde ic-verpleegkundigen in huis die expert zijn in beademing ( ventilation practitioner ), drie in bloedsomloop ( circulation practitioner ), één in nier-behandeling ( renal practioner ) en één die daarnaast fysiotherapeut is. ,,We zoeken raakvlakken in elkaars vakken en zo leren we van elkaar.”

Patiënt verzwakt in bed

Zo is MCL in 2012 een nazorgpoli voor ic-patiënten begonnen. Herstel na een ic-opname kan wel een jaar duren. Dat herstel begint bij MCL al op het ic-bed. Die training kan heel eenvoudig beginnen, zoals in een balletje knijpen. ,,Sommige patiënten kunnen de pink nog niet optillen, zo slap zijn ze. Opstaan of opzitten is voor veel van onze patiënten al teveel. Maar als ze het aandurven, kunnen ze fietsen in bed. We leggen trappers als los blad in bed”, vertelt Boerma.

Als het enigszins kan worden patiënten van bed gehaald en in een stoel gezet, mét beademingsapparatuur. En anderen lopen beademd en wel met hun apparatuur in een invalidekarretje door de gang. Allemaal om de revalidatie, de beweging zo snel mogelijk weer op gang te brengen. ,,We willen niet al die tijd in het bed voor herstel verloren laten gaan. De patiënt verzwakt op een ic-bed enorm door spierverlies. Dat krijg je als je niks doet, je kunt het een beetje vergelijken met als je opstaat na een paar dagen zware griep. Dan voel je je ook slap en ellendig.”

De beademingsapparaten met spraakmogelijkheden kunnen ook helpen tegen somberheid. ,,Die mensen zijn in rouw, hebben een enorm verlies te verwerken.” Maar ze helpen de patiënt ook eerder de slikfunctie terug te krijgen, met behulp van een logopedist. ,,Daar sta je niet bij stil. Slikken, dat gaat in het gewone leven automatisch. Maar als je van de ic komt, moet je dat allemaal weer leren.” Egbers vult aan: ,,Slikken doe je honderd keer per uur. Dat verdwijnt als we effectief in slaap zijn, dan verlies je kracht en gevoeligheid in de keel. Als iemand die van een longontsteking is genezen niet goed slikt, krijgt die zomaar eten of drinken in de longen en voor je het weet ontstaat de volgende longontsteking.”

Zo is de ic-zorg niet verbeterd door een grote doorbraak, herhaalt Boerma. ,,Maar laagje voor laagje, door steeds een laagje expertise toe te voegen.”

Plus artikel gelezen
Je las zojuist een artikel.
Onbeperkt PREMIUM-artikelen lezen?

Lees nu PREMIUM vanaf € 1,15 per week. Je krijgt dan onbeperkt toegang tot al onze artikelen, video’s, columns en meer.

Probeer PREMIUM direct