Alles gaat in Natuurmuseum Fryslân over gif, met een flinke scheut Freek Vonk

Twee lagen glas scheiden bezoekers van het Natuurmuseum Fryslân van een collectie levensgevaarlijke beesten. Alles gaat hier de komende tijd over gif. Met een flinke scheut Freek Vonk.

Hij kan met een beet een olifant vellen, maar eet het liefst andere slangen. De koningscobra moet op dit moment de gevaarlijkste bewoner van het Natuurmuseum Fryslân zijn, zegt conservator Peter Koomen. Deze Aziatische slang - wees op je hoede als hij sist, zich opricht en zijn halsflappen uitzet - slaat toe met flinke doses zenuwgif.

Dat blokkeert de overdracht van prikkels waardoor bij zijn slachtoffer alle systemen worden lamgelegd, inclusief hartslag en ademhaling. Enige troost: omdat ook alle pijnprikkels wegvallen voel je de beet niet. Juist dat laatste gegeven maakt de slang interessant voor de medische wetenschap. Zijn gif kan de basis vormen voor nieuwe pijnmedicijnen.

Eeuwen aan evolutie

Koomen: ,,Je hoeft niet op nul te beginnen als je dit achter de hand hebt. De natuur heeft het meeste werk al gedaan omdat hier eeuwen aan evolutie overheen zijn gegaan. Het scheelt jaren aan onderzoek als je een serie actieve moleculen hebt, die je alleen nog zo moet aanpassen dat ze niet gevaarlijk zijn, maar juist genezen.’’

loading

Die boodschap wil het Natuurmuseum meegeven aan al zijn bezoekers, klein en groot: Gif is link spul, maar je kunt er ook levens mee redden. Met het gif van de druppelpad – hij schiet het af als een waterpistool – is misschien ooit de celgroei bij vormen van kanker te remmen. Dat van de koperkop – een Amerikaanse adder – kan wellicht helpen om tumoren te slopen. En dat van het gilamonster - een van de sterren van de tentoonstelling - leverde de basis voor een medicijn tegen diabetes type II.

Eigen verzorger

Deze en andere gifdieren zijn in het museum van heel dichtbij te bekijken in afgesloten terraria met twee lagen veiligheidsglas. Die kunnen ook de museumwerkers niet open krijgen. De enige die er buiten de openingsuren van het museum bij de bakken kan komen is de verzorger die voor elf maanden is meegeleverd met de levende have van het Spaanse bedrijf Grupo Atrox.

In zijn lab hangt een intrigerende collectie haken en werktuigen om dieren mee te grijpen en op afstand te houden. Er staan ook twee koelkasten met kuikens en knaagdieren in diverse smaken en tegengif in geval van ongelukken. De man is zes dagen per week paraat om de gifdieren te voeren en verzorgen. Koomen: ,,En over die zevende dag hoeft niemand zich zorgen te maken. We hebben hier allemaal koudbloedige dieren. Als die stilzitten en hum omgeving is prettig warm, dan verbruiken ze eigenlijk niets. Een slang hoeft echt niet iedere dag een kuikentje.’’

Zwarte weduwe

Als erkend geleedpotigenexpert heeft conservator Koomen het meest met de duizendpoot en de gifspinnen in de tentoonstelling. Hij deed onderzoek naar springspinnen op Borneo en in China, Thailand en Laos. ,,In principe zijn alle spinnen giftig, maar pas als hun lichaam groter is dan een centimeter loop je kans dat ze genoeg kracht hebben om door menselijk vel heen te bijten.’’

loading  

De zwarte weduwe haalt die limiet maar net. ,,De meeste mensen vinden het toch wat tegenvallen, als ze ze zien’’, erkent Koomen.

Heeft hij zelf ooit gevaarlijke situaties meegemaakt op zijn expedities? ,,Ach, je ziet wel eens een slang, maar die bewegen meestal van je af. En bij de spinnen weet ik aan welke kant ze bijten… Als je die met een prop watten in een buisje duwt, loop je weinig risico.

Freek Vonk

Waar alle dieren veilig achter dubbel glas zitten, is bioloog Freek Vonk tijdens de tentoonstelling met geen mogelijkheid te ontlopen. Vanaf een reeks verlichte panelen deelt hij kennis en hapklare weetjes met het publiek. Hij duikt ook op in filmpjes en op een afdelinkje waar hij toont wat-ie in zijn koffer stopt als hij op expeditie gaat, bijvoorbeeld naar zee of woestijn.

Prof. Dr. Vonk is niet alleen een mediamagneet, maar ook een gerespecteerd reptielenkenner. Hij haalt wekelijks het nieuws, recentelijk bijvoorbeeld vanwege een de beet van een tapijtpython, een nieuwe vlam en zijn aanstelling als bijzonder hoogleraar aan de Vrije Universiteit in Amsterdam. Daar gaat hij – helemaal in de geest van de tentoonstelling - onderzoeken hoe natuurlijk gif kan worden gebruikt bij de ontwikkeling van medicijnen.

loading

De hoge Freekfactor is een erfenis van een eerdere versie van GIF in Naturalis in Leiden, een van Vonks werkgevers. Het Natuurmuseum mocht aanvankelijk niet veel ruchtbaarheid geven aan de inbreng in beeld en geluid van de bioloog, die ook als commercieel merk wordt uitgevent. Die ban is nu opgeheven.

National Geographic

Koomen: ,,We hebben hem er dus ook gewoon in gelaten. We zijn per slot van rekening een museum voor kinderen en ouders en dat zijn de groepen die hij ook aanspreekt. We hadden ook voor de National Geographic -editie van de tentoonstelling kunnen kiezen, maar dat zou voor kinderen een stuk minder behapbaar zijn.’’

loading  

Het Natuurmuseum hoopt met de expositie een topjaar te draaien. Gemiddeld trekt het 50.000 tot 60.000 kijkers per jaar. In 2015 liep dat aantal dankzij de tentoonstelling ‘Animals Inside Out’ op tot net geen 100.000. Koomen: ,,We proberen eens in de paar jaar zo’n blockbuster te hebben, om te laten zien dat we aan de weg timmeren.’’

Plus artikel gelezen
Je las zojuist een artikel.
Onbeperkt PREMIUM-artikelen lezen?

Lees nu PREMIUM vanaf € 1,15 per week. Je krijgt dan onbeperkt toegang tot al onze artikelen, video’s, columns en meer.

Probeer PREMIUM direct