Alleen maar verliezers na faillissement De Sionsberg: zes lessen uit de ondergang

Het faillissement van het Dokkumer ziekenhuis De Sionsberg heeft alleen maar tot verliezers geleid. Welke lessen kunnen hieruit getrokken worden? Bestuurders moeten knopen doorhakken en toezicht houden is een vak.

Een eind aan ,,it gedoch”. Zo beoordeelt wethouder Pytsje de Graaff van Dongeradeel het definitieve onderzoeksverslag over het faillissement van De Sionsberg. Dat rapport is eerder deze week ingediend bij de rechtbank, ruim vier jaar na het faillissement. De tijd van achterom kijken is voorbij, zegt de FNP-wethouder. ,,We wolle no in stap foarút meitsje.”

Maar dit eindverslag zou toch moeten worden aangegrepen voor reflectie? Voor je het weet worden dezelfde fouten gemaakt. Zes lessen die getrokken kunnen worden uit het faillissement van het kleinste ziekenhuis van Nederland.

Les 1: Durf impopulaire maatregelen te nemen

Uit bedrijfseconomische overwegingen hadden bestuurders en toezichthouders al lang afscheid moeten nemen van De Sionsberg als ziekenhuis met een breed zorgaanbod. Dat bleek keer op keer uit professionele adviezen, die de leidinggevenden zelf hadden laten opstellen. Maatschappelijke druk zorgde er bij de zes voorlaatste bestuurders voor dat elke keer de voorkeur werd gegeven aan het overeind houden van het ziekenhuis. Met het eerder inzetten van een realistische koers had het niet tot een faillissement hoeven komen.

Verontrustend. In het curatorenverslag duiken aanwijzingen op dat de omzet van De Sionsberg kunstmatig op peil is gehouden. Eind 2012 confronteert De Friesland Zorgverzekeraar de nieuwe bestuurder ermee dat in het Dokkumer ziekenhuis ‘zinloze zorg’ wordt aangeboden. Intern wordt gesproken over ‘pamperzorg’. Iemand die met een verstuikte enkel binnen kwam werd opgenomen, zo wordt als voorbeeld genoemd. Dit is onnodige zorg die niet vergoed hoort te worden, daar is iedereen het over eens. Het scheelt volgens bestuurder Peter Littooij 5 miljoen euro aan omzet.

Te voortvarend te werk gaan zoals de laatste bestuurder Norbert Hoefsmit deed, is misschien het andere uiterste. Maar met pappen en nathouden kom je op de lange duur niet verder. Natuurlijk ben je de kop van Jut als je de stekker uit een ziekenhuis trekt. Zorgverzekeraar De Friesland is in de regio lang gezien als kwade genius achter het bankroet van De Sionsberg. Bij de naam van interim Hoefsmit gaan her en der in de sector en in de regio de haren overeind staan of de wenkbrauwen op fronsstand, maar ten langen leste heeft de impopulaire interim de juiste conclusie getrokken: voor een ziekenhuis met alle toeters en bellen is het verspreidingsgebied rond Dokkum te klein.

Aan de vooravond van 2019 is het nieuwe Sionsberg geen volwaardig ziekenhuis meer, het functioneert naar tevredenheid van de regio als medisch centrum. De grote wens is nog een voorziening voor laagcomplexe spoedzorg, een paar bedden waar patiënten kunnen overnachten. Een belofte die De Friesland nog moet inlossen, al is het maar om het slijtende wantrouwen in Noordoost-Friesland verder weg te poetsen.

Les 2: Houd zorgtaken gescheiden

Met uitzondering van het jaar 2009 (enkel door een landelijke wijziging in de vergoedingensystematiek) wordt er vanaf de fusie in 2007 elk jaar verlies gedraaid op het ziekenhuis. De verliezen worden keer op keer gecompenseerd door de wel goed draaiende en goed georganiseerde ouderenzorg. Bestuurders en toezichthouders dachten dat het ziekenhuis beter te verkopen zou zijn met een ouderenzorgpoot erbij.

Onderzoek naar bankroet De Sionsberg: leiding was van goede wil maar schoot tekort
Lees verder

Door de vervlechting is de ouderenzorg meegezogen in het faillissement. Gevolg: de regio zit eind 2014 niet alleen zonder ziekenhuis, maar ook met verwaarloosde ouderenzorginstellingen. Meer personeel staat op straat, hoewel met de oprichting van een vangnetstichting veel leed is bespaard.

De tijd van fuseren tot steeds grotere organisaties lijkt in de Friese zorg inmiddels wel voorbij. Het ontvlechten is een paar jaar geleden al ingezet. Zo wordt zorgkolos Zorgpartners Friesland – waarbinnen Medisch Centrum Leeuwarden (MCL), Ziekenhuis Tjongerschans in Heerenveen en ouderenzorginstelling Noorderbreedte waren verenigd – weer geleidelijk uit elkaar getrokken. En zo probeert Zorggroep Antonius de verliesmakende thuishulp-tak los te knippen van het ziekenhuis.

Les 3: Toezicht houden is een vak

De ondergang van De Sionsberg ademt de lucht van toezicht oude stijl: veel informeel aftikken, zonder er schriftelijk rekenschap van te geven. De curatoren missen adequate verslaglegging, maar de toezichthouders beweren in het faillissementsverslag dat het onjuist is dat ‘bepaalde belangrijke onderwerpen’ onbesproken zijn. Er is buitengewoon veel overlegd, melden ze via hun advocaat. Ton Doppenberg, de voorzitter van de Raad van Toezicht, heeft geturfd dat hij in 2011 88 bijeenkomsten heeft bijgewoond.

Twee toezichthouders weigeren eind 2013 in tegenstelling tot hun collega’s verantwoordelijkheid te nemen voor de jarenlange stilstand bij de zwaar verwaarloosde organisatie Pasana, zoals de Raad van Bestuur het dan noemt. Teije Dijk en Erik van der Haar nemen het verzoek om ook af te treden voor kennisgeving aan en laten zich begin 2014 herbenoemen.

In 2016 antwoordt minister Edith Schippers op Kamervragen dat er sprake was van toezicht op afstand. Maar de curatoren zien dat nu anders. Aan inzet en goede wil heeft het niet gelegen, schrijven ze. Wel aan de kwaliteit van het toezicht. Het eindoordeel is bijna net zo eufemistisch als dodelijk: ‘niet altijd effectief’ en ‘niet positief’.

Een gevolg van de gebrekkige verslaglegging is dat onvoldoende valt te reconstrueren wat de rol van De Friesland Zorgverzekeraar was in het faillissement. Volgens de versie van de bestuurders van de combinatieholding Nij Smellinghe/Pasana weigerde De Friesland om voor 2015 nog zorg te contracteren. De Friesland ontkent dit. De zorgverzekeraar wilde eerst duidelijkheid over een nieuwe reorganisatie. Die discussie liep nog, toen het faillissement door Nij Smellinghe in Drachten werd aangevraagd.

Het besef dat toezicht houden meer is dan een goed betaald erebaantje is in Den Haag doorgedrongen na het debacle bij thuiszorgorganisatie Meavita, die onder leiding van Loek Hermans – de voormalige commissaris van de Koningin in Friesland die een record aan commissariaten op zijn cv had staan – in 2009 ten onder ging aan slecht toezicht. Tegenwoordig worden er hogere eisen gesteld aan toezichthouders, is het aantal nevenfuncties gelimiteerd tot maximaal vijf en de vergoeding verdubbeld.

Les 4: Zorg is niet afhankelijk van een gebouw

Natuurlijk is een ziekenhuis veel meer dan ,,een stapel stenen”, zoals minister voor Medische Zorg Bruno Bruins vorige maand hoogst ongelukkig het failliete Slotervaart omschreef. Toch is het waar dat de zorg verandert en dat goede zorg minder afhankelijk is van een gebouw. Wat heb je aan een spoedeisende hulp als niet de mensen aanwezig zijn die die hulp kunnen verlenen. Zo’n voorziening moet 24/7 bezet zijn.

Miljoenenschikking na bankroet De Sionsberg
Lees verder

Werkgelegenheid is niet het probleem. Vraag is er genoeg, het ontbreekt aan aanbod van gekwalificeerd personeel. Dat wordt rap ernstiger. Of je het nu leuk vindt of niet, de zorg wordt in grote mate afhankelijk van technologische hulpmiddelen. Grijpen we daar niet op terug dan moet door de vergrijzing binnen niet afzienbare tijd één op de vier of vijf werkenden in de zorg aan de slag. Al zouden er zoveel mensen bereid zijn dat te doen, dan nog kunnen we dat helemaal niet betalen. Betaalbaar houden van de zorg, dat is het grote probleem.

De nieuwste stijl ziekenauto is al een klein ziekenhuisje op zich en staat via digitale netwerken rechtstreeks in verbinding met de beste zorgverleners. Een goede digitale verbinding is dan van groot belang. Investeren in glasvezel, 4G of 5G lijkt belangrijker dan investeren in gebouwen.

Les 5: Steun je ziekenhuis

Als je wilt dat ziekenhuiszorg beschikbaar blijft in je regio, maak daar dan ook gebruik van. Het curatorenverslag laat zien dat de patiëntenaantallen terugliepen, al is dat een kip-eiverhaal. De kwaliteit van de medische zorg kreeg van de bestuurders onvoldoende aandacht. Vanaf de fusie gingen cardiologen en verschillende andere medisch specialisten rollebollend over straat.

Als je (wellicht terecht) vindt dat de zorgverzekeraar te veel macht heeft, stap dan over. Actiegroep Red de Sionsberg riep de regio op over te stappen naar de kleine verzekeraar DSW. Die opende zelfs een kantoor in Dokkum. Op het hoogtepunt trok de Schiedamse verzekeraar rond het faillissement van De Sionsberg zo’n drieduizend klanten in Noordoost-Friesland, daar was tweeënhalf jaar later nog maar ‘een minimaal aantal’ van over. Te weinig om het kantoor open te houden, zelfs voor een dagdeel per week.

Les 6: Bewaak het algemeen belang

Zeven bestuurders in acht jaar is een continuïteitsrisico. Begin niet voortdurend nieuwe reorganisaties bovenop nog niet afgemaakte eerdere reorganisaties en fusieplannen. Met eindeloos praten gaat veel kostbare tijd verloren. De klok tikt door. Je wordt voortdurend ingehaald door de realiteit.

Over concentratie van specialistische ziekenhuiszorg wordt in Friesland al sinds 2010 gepraat. Het is op de langere termijn niet vol te houden in elk Fries ziekenhuis elke vorm van specialistische zorg aan te bieden. Uit kwaliteitsoogpunt moeten specialisten bepaalde operaties en andere handelingen een minimum aantal keren per jaar uitvoeren. Oefening baart kunst, dat geldt net zo goed in de medische wereld. Er is sprake van noodzaak, maar ziekenhuizen zagen aanvankelijk vooral bedreigingen.

Nij Smellinghe zag in De Sionsberg kans het marktaandeel te vergroten. Het stond in 2011 te boek als het rijkste ziekenhuis van Nederland, maatschappelijk was het toch al niet te verantwoorden dat al dat zorggeld op de bank bleef staan. Niet direct de juiste motieven om te investeren. Gelukkig is Nij Smellinghe nog steeds een financieel gezond ziekenhuis, dat geregeld hoog scoort op objectieve ranglijsten.

De discussie over het concentreren van ziekenhuiszorg is nog altijd even actueel. De eerste samenwerking tussen de Friese ziekenhuizen is mislukt, onder nieuwe bestuurders wordt een nieuwe poging gedaan. Bestuurders hebben begin dit jaar met de medisch specialisten en de zorgverzekeraar afgesproken verregaand samen te werken. Specialismen moeten onderling verdeeld worden.

Van de noodzaak tot samenwerking zijn de bestuurders en artsen tegenwoordig volop doordrongen. Bij de oude De Sionsberg concurreerden Nij Smellinghe en MCL elkaar de tent uit, in het nieuwe MC Sionsberg werken Nij Smellinghe en MCL beter samen. Dit keer kan Antonius door de voorzienigheid zijn marktaandeel uitbreiden met poliklinieken in Emmeloord en Urk van het failliet gegane ziekenhuis in Lelystad. Het ziekenhuis uit Sneek werkt daarbij samen met de Tjongerschans uit Heerenveen.

In alle vier de Friese ziekenhuizen een spoedeisende hulp in de lucht houden is geen optie meer, zo is er al twee keer gewaarschuwd. Dat roept steeds een hoop emoties op. Daadkracht is gewenst. Voor je het weet worden bestuurders door de feiten ingehaald en hoeven ze geen besluiten meer te nemen. En nou mag Pytsje de Graaff weer vooruit kijken.

Van oprichting tot schikking

1956 opening ziekenhuis De Sionsberg, mede dankzij inzamelacties en steun van de bevolking en kerken

2006-2008 een investering van 10 miljoen euro in nieuwbouw voor De Sionsberg is niet gedekt

2007 Talma Sionsberg, bestaande uit ziekenhuis De Sionsberg en de verpleeghuizen Waadwente en Talma Hûs, fuseert met zes verzorgingshuizen in Noordoost-Friesland en op Ameland. Samen vormen ze Zorggroep Pasana

Eind 2009 bestuur en toezichthouders van Pasana zoeken een fusiepartner

2010 het Drachtster ziekenhuis Nij Smellinghe komt in beeld als fusiepartner

2011 de Inspectie voor de Gezondheidszorg stelt De Sionsberg onder verscherpt toezicht. De afdeling klinische cardiologie wordt op last van de inspectie gesloten

Eind 2011 met een negatief eigen vermogen van 5,4 miljoen euro is De Sionsberg technisch failliet

2012 Pasana en Nij Smellinghe komen tot een bestuurlijke fusie

2013 grote omzetdaling door het stoppen van vergoedingen voor onnodige ‘pamperzorg’

Maart 2014 Nij Smellinghe geeft een continuïteitsgarantie af van maximaal 40 miljoen euro

Eind november 2014 faillissementsaanvraag voor Zorggroep Pasana

Januari 2015 zorgondernemer Loek Winter, de Amsterdamse cardioloog Igor Tulevski en ZuidOostZorg worden de drie nieuwe eigenaren van De Sionsberg, dat voortaan Sionsberg heet (zonder lidwoord)

November 2016 ZuidOostZorg stapt uit Sionsberg

December 2018 Nij Smellinghe en de curatoren treffen een allesomvattende schikking. Nij Smellinghe ziet af van een vordering van 17 miljoen euro en stort 1 miljoen euro bij in de boedel. De curatoren stappen niet naar de rechter om de financiële betekenis van de continuïteitsgarantie te beoordelen en zien af van het persoonlijk aansprakelijk stellen van drie bestuurders en negen toezichthouders van de combinatieholding Nij Smellinghe/Zorggroep Pasana

Toon reacties

Mis niets van het regionale nieuws. Ontvang onze dagelijkse nieuwsupdate, helemaal gratis.

Meer dan 22.249 nieuwsbriefabonnees

Je kunt je op elk moment weer uitschrijven

Lees hier ons privacy statement