Alle ogen zijn gericht op ijsmeester Sytse Kroes (51) van de Friesche IJsbond. Zijn oordeel over de betrouwbaarheid van het Friese ijs weegt zwaar. ,,Ik wol it iis sjen en fiele.”

Boazum was voor Sytse Kroes in zijn jongensjaren veel meer dan alleen het dorp waar hij opgroeide. Boazum voelde als het centrum van de wereld. Althans, in de winter, als het stevig vroor.

Lag er ijs, dan trok hij er steevast met kameraden op uit. Ze konden over de Swette of via de Boazumer en de Frjentsjerter Feart richting Leeuwarden. Soms kozen ze voor een andere route en ging het naar Wommels en Bolsward, om via IJlst terug te keren naar huis. Als het meezat en de dikte van het ijs liet een groter rondje toe, dan schaatsten ze soms zelfs door naar Stavoren.

Door schaatsen provincie leren kennen

Aan veel mensen die in tegengestelde richting schaatsten, stelden ze een vraag: ,,Wêr binne jim op it iis stapt?” Sytse Kroes en zijn maten wisten dan dat die plek ook voor hen bereikbaar was. ,,Dêr woene wy dan ek hinne. Utfine wêr’t wy komme koenen wie fantastysk, mar ek it ûntdekken fan wêr’t it iis betrouber wie en wêr net, wie moai. Reedride is foar my skarrelje, it paad sykje. Dat fyn ik echt ultym.”

Door het schaatsen leerde hij zijn eigen provincie heel goed kennen. ,,Ik ha noch altyd twa kaarten fan de provinsje yn ‘e holle: ien mei alle diken, de oare mei de wetterwegen.”

Het ijs trekt

Het waren mooie avonturen, in zijn jeugd. Niet dat er toen elk jaar kon worden geschaatst, maar wel veel vaker dan in de afgelopen decennia. De kinderen van Kroes, Jorrit (21) en Meike (17), hebben veel minder van natuurijs kunnen genieten dan hijzelf.

Het ijs trekt altijd. Dat gevoel verdwijnt nooit. Kroes is zelfs een paar keer in Zweden geweest om er over de uitgestrekte meren te zwerven. Aan het einde van een dag op het Scandinavische ijs telt niet het aantal afgelegde kilometers. Dat is zelfs totaal onbelangrijk. ,,It draait om it ferkennen, it belibjen, it sjen.”

Verkennen

Over verkennen gesproken: Kroes, sinds 2000 inwoner van Akkrum, doet dezer dagen als ijsmeester van de Friesche IJsbond niets anders. Een oordeel vellen over de betrouwbaarheid van al het Friese natuurijs is een verantwoordelijke functie. Cruciaal is de ‘voeding’ die hij krijgt van de ijsmeesters van de 22 Friese ijswegencentrales. Zij weten als geen ander hoe het bevroren water er in hun gebied bij ligt.

,,Tsjin alle iismasters ha ik sein: wiis fiif plakken yn jim gebiet oan dy’t representatyf binne foar de steat fan it iis”, vertelt Kroes. ,,Sa krij ik alle dagen yn totaal fan 110 plakken de wearden troch. Dat is mear as genôch om in goed byld te krijen fan de hiele provinsje.”

Kroes gaat niet alleen af op de kunde van anderen. ,,Ik wol it iis sels ek sjen en fiele.” Hij keek deze week met zijn dochter Meike al even hoe het op De Swette, de Hegemer Mar en de Snitser Aldfeart is.

Zwemvest en prikkers

,,Leafst byn ik sels de redens ûnder”, zegt Kroes. ,,Dat kin oer ien as twa dagen. Dan haw ik in Sweedske outfit oan, mei in rêchsek dy’t ek as swimfest fungearje kin, en mei prikkers en in werpline wêrmei oaren my eventueel út it wetter lûke kinne. Dan is it ferantwurde.” Hij luistert naar het ijs, kijkt naar de scheuren en eventuele bewegingen. En dan weet hij vaak wel genoeg.

Zijn werk als directeur van adviesbureau Weusthuis en Partners gaat ondertussen gewoon door. Overheden willen ook nu zijn advies over ruimtelijke opgaven. Maar de rest van de tijd is de afgestudeerde hydroloog (waterexpert) kwijt aan ,,de magy” van het ijs.

IJs-wijsheid

Wat hem enorm helpt, is alle ijs-wijsheid die hem is bijgebracht door zijn heit Henk, de oud-ijsmeester en –voorzitter van de Elfstedenvereniging. Thuis, met ook mem Swaentsje, broer Jan Hindrik, zus Pyke en zusje Jildou, was ijs heel vaak het gespreksonderwerp.

Tijdens periodes waarin het echt winter was, zag hij vaak hoe zijn vader als Elfstedenboegbeeld druk was met de media. ,,It gie oan ien stik troch. Hy sei noait nee. As hy jûns thúskaam, neidat er sels op redens op paad west hie, dan hie mem al in listje neist de tillefoan lein fan minsken dy’t hy werombelje moast. Hy wurke it hielendal ôf.”

The Wall Street Journal

Nu heeft hijzelf met de pers te maken. Ook Sytse Kroes zegt niet snel nee. Niet alleen regionale en landelijke journalisten willen van alles van hem weten, buiten de landsgrenzen bestaat net zo goed interesse in het Friese ijs. ,,Sa woe The Wall Street Journal dizze wike ek graach wat eftergrûnynformaasje.” Vandaag komt een Duitse televisieploeg langs.

Toen vorige week het draaiboek ijs in werking werd gesteld - gemalen uit, sluizen dicht en een vaarverbod op vaarwegen - leek er een periode van zeker twee weken stevige vorst aan te komen. Heerlijk vond Kroes dat vooruitzicht. Inmiddels is het perspectief iets minder florissant. En dan is er ook nog corona. ,,Mar dêr moat de feilichheidsregio of in boargemaster wat fan fine. Wy geane oer it iis.”

Het is nog afwachten, zegt Kroes. ,,Der is noait in winter gelyk. It is pionierje.”

Op www.friescheijsbond.frl/schaatskaart is de actuele staat van het Friese natuurijs te vinden.

Je kunt deze onderwerpen volgen
Friesland
Schaatsen
Winter
Plus artikel gelezen
Je las zojuist een artikel.
Onbeperkt PREMIUM-artikelen lezen?

Lees nu PREMIUM vanaf € 1,15 per week. Je krijgt dan onbeperkt toegang tot al onze artikelen, video’s, columns en meer.

Probeer PREMIUM direct