Jongens die uitgebuit of seksueel misbruikt worden door netwerken. Rond Woodbrookers in Kortehemmen hebben ze er al jaren mee te maken. Een oplossing voor het probleem is er (nog) niet.

Eén ding wil Rob Wielink, manager Behandelzaken van Jeugdhulp Friesland, vooraf duidelijk maken: het probleem van misbruik van kwetsbare jongens en jongeren speelt niet alleen rond Woodbrookers. Het speelt overal in de samenleving, aldus Wielink. ,,Rond instellingen, internationale schakelklassen, azc’s. Overal waar kwetsbare jongeren samenkomen.”

En de netwerken die misbruik maken van de kwetsbare jongens, die zitten ook niet alleen in Drachten en Leeuwarden, plaatsen die in de verhalen van de Leeuwarder Courant naar voren kwamen. ,,Die netwerken zitten ook in Steenwijk, Groningen en Sneek.”

De reden dat Wielink en manager algemene zaken Hendrika de Vries dit willen benadrukken, is de negatieve ervaring die ze hebben na eerdere publiciteit over Woodbrookers. Vijf (minderjarige) jongens die deze krant gesproken heeft over hun ervaringen met uitbuiting en misbruik, lieten de naam Woodbrookers vaak vallen als een plaats waar minderjarigen geronseld worden. Waar jongens worden opgepikt, ‘gewoon bij de poort’. Ook al benadrukt Wielink dat het ,,de laatste tijd rustiger is’’.

,,We hebben een camera bij de poort, we melden ook verdachte kentekens bij de politie. En er is ook best veel gesurveilleerd. Maar dan komen ze met een andere auto. En wij kunnen niets doen op de openbare weg. Als ze zouden zien dat er een camera staat, gaan ze een gewoon eindje verderop staan. Er zijn ook wel eens gebiedsverboden opgelegd. Maar die netwerken zijn niet achterlijk, die vinden andere manieren om in contact met de jongeren te komen.”

Grote aantrekkingskracht

Bijvoorbeeld via Facebook of andere social media. ,,Ze hebben allemaal codes, de netwerken, de jongeren onderling. En er zijn de lokgeluiden, fluittoontjes die klinken van buiten het terrein. En de jongens die in de netwerken verstrikt zijn, die reageren daarop”, vertelt Wielink.

De netwerken hebben een grote aantrekkingskracht op een deel van de jongens die in behandeling zijn bij Woodbrookers. ,,Het gaat vaak om jongens die onvoldoende gehecht zijn, in onveilige situaties zijn opgegroeid. En in die netwerken vinden ze iets van erbij horen. Vaak is het zo dat je dan uitgedaagd wordt, bijvoorbeeld om te stelen, en iets doet wat eigenlijk niet kan. Op die manier word je er als jongere ingezogen’’, legt De Vries uit.

Uit eerdere verhalen met de jongeren zelf en hun ouders komt ook naar voren dat ze afhankelijk gemaakt worden met drugs. ,,Sommige jongeren zijn er alleen maar op gericht om naar buiten te gaan, weg te lopen van Woodbrookers”, aldus Wielink.

Gesloten verblijf is geen gevangenis

Woodbrookers kent zowel een open als een gesloten afdeling. Op de gesloten afdeling komen jongeren alleen terecht via de rechter. De gesloten setting geeft hulpverleners de kans om iemand tijdelijk ‘op te sluiten’. Jongeren die er verblijven, mogen het terrein niet zonder toestemming verlaten. Toch gebeurt dat heel regelmatig: vorig jaar waren er 89 meldingen van weglopers vanuit de gesloten afdeling. In 2019 61, in 2018 104. Op de gesloten afdeling zijn 24 behandelplekken.

,,Het is geen gevangenis. Sommige jongeren gaan buiten het terrein naar school, anderen gaan op verlof. En sommige jongeren lopen vaker weg. Tegelijkertijd is het ‘gesloten verblijf’ tijdelijk, en moeten ze daarna naar de open afdeling of terug de maatschappij in”, reageert Wielink.

Toch plaatste de instelling, na overleg met de gemeente, hogere hekken rond het terrein. Wielink: ,,Maar alleen hekken helpen niet. Sommige jongeren zijn heel inventief en rennen net langs je heen bij het afsluiten van een deur. De drive om weg te lopen is bij sommigen heel groot. Dat kan door afhankelijkheid van drugs komen, van het netwerk of omdat ze hier niet willen zijn.”

‘Soms is de angst te groot om antwoorden te geven’

Iedere ‘onttrekking’, zoals het weglopen wordt genoemd, wordt gemeld bij de politie. ,,We taxeren altijd de risico’s, ook in welke situaties een jongere zich zou kunnen begeven. We geven bij de politie aan hoe risicovol de situatie is, hoe urgent”, vult De Vries aan.

Nadat de jongere terug is bij Woodbrookers, volgt er een uitgebreid protocol om na te gaan wat de jongere heeft gedaan en wat er is gebeurd. ,,Er vindt altijd een gesprek plaats waarin ook wordt doorgevraagd op specifieke situaties. Er vindt een drugscontrole plaats en als er een vermoeden van misbruik is, wordt de jongere bij het MCL van top tot teen onderzocht.”

Of daarmee alle informatie boven komt, is volgens Wielink de vraag. ,,De vragen zijn soms beladen, zeker als een jongen in een netwerk verkeert. Soms is de angst te groot om antwoorden te geven. Het kan ook zijn dat er een afhankelijkheidsrelatie met zo’n netwerk bestaat waardoor ze niet alles zeggen.”

Weerbaar maken

Als een jongere aangeeft dat er sprake is geweest van een seksueel misbruik of uitbuiting tijdens het weglopen, dan wordt dat – al dan niet via het Veiligheidshuis – gemeld bij de politie. ,,Er zijn regelmatig verklaringen afgelegd, maar vooral via via, als een jongen bijvoorbeeld geen aangifte wil doen. Maar alles wordt wel besproken in het Veiligheidshuis met alle betrokken partijen, van gemeenten tot politie, van het Openbaar Ministerie tot andere zorgverleners.”

Tot het oprollen van netwerken of het vervolgen van verdachten, heeft de aanpak binnen het Veiligheidshuis tot nu toe niet geleid. Volgens het Openbaar Ministerie zijn de verklaringen en aangiften nog niet voldoende voor strafrechtelijke vervolging.

,,Het weerbaar maken van de jongeren is het belangrijkste, zodat ze minder vatbaar zijn voor de netwerken. Dat ze meer grip hebben op hun eigen leven. Dat is wat we hier ook tijdens de behandeling proberen mee te geven. Het verplaatsen van jongeren naar andere instellingen of een andere omgeving heeft geen zin. Al zet je ze in Spanje, bij terugkomst worden ze opgewacht. Het is een zaak van de lange adem. Je wilt het anders, je wilt dat het stopt, maar dit is de realiteit.”

Je kunt deze onderwerpen volgen
Friesland
Plus artikel gelezen
Je las zojuist een artikel.
Onbeperkt PREMIUM-artikelen lezen?

Lees nu PREMIUM vanaf € 1,15 per week. Je krijgt dan onbeperkt toegang tot al onze artikelen, video’s, columns en meer.

Probeer PREMIUM direct