De SAR-helikopter vertrekt van de basis in Den Helder, op zoek naar opvarenden van de UK165.

Aanbesteding SAR-dienst door Rijkswaterstaat was een rommeltje

De SAR-helikopter vertrekt van de basis in Den Helder, op zoek naar opvarenden van de UK165. FOTO SEM VAN DER WAL

De commerciële aanbesteding van de Search and Rescue-dienst op zee door Rijkswaterstaat was niet in de haak. Inframinister Cora van Nieuwenhuizen en de uitvoerder, Noordzee Helikopter Vlaanderen (NHV), beloven beterschap. ,,We leren hiervan.’’

De hulpvluchten op de Noordzee, de Waddenzee en het IJsselmeer worden sinds 2015 uitgevoerd met Belgische helikopters. NHV sleepte de aanbesteding in de wacht nadat het inschreef voor de allerlaagste prijs. En met die aanbesteding ging het nodige mis, blijkt uit een onderzoek van veiligheidsdeskundigen van KLM, Schiphol en het kenniscentrum Nederlands Lucht- en Ruimtevaart Centrum (NLR).

'Gehinderd door geringe kennis'

De rapporteurs komen in een rapport van zestig kantjes met zestien aanbevelingen. De helikopters deugen, de bemanning is toegewijd, maar het gunningstraject was door Rijkswaterstaat zo rommelig opgezet dat diverse voorwaarden op verschillende manieren kunnen worden uitgelegd. In de woorden van de minister: ,,Rijkswaterstaat wordt in het contractbeheer gehinderd door geringe kennis van luchtvaart en SAR’’.

Tot grote brokken heeft dit nog niet geleid. NHV mag van de minister het contract uitdienen, al komt er binnenkort een praktijktest waarin de redders moeten aantonen dat zij een grote calamiteit met zestien drenkelingen tegelijk de baas zijn. En omdat Rijkswaterstaat geen verstand heeft van vliegtuigen, zal het ministerie van Defensie de eerstvolgende aanbesteding verzorgen. De ingangsdatum daarvan is 1 juli 2022.

Tot 2012 verzorgde Defensie de SAR-reddingen zelf, met een eigen Lynx-helikopter. Na een korte tussenperiode verscheen die gewraakte aanbesteding waarop commerciële partijen mochten inschrijven.

Zorgen onder verpleegkundigen

NHV werkt grotendeels met buitenlands personeel. Op de post Den Helder, van waaruit 65 procent van de reddingsvluchten plaatsvinden, is de beheersing van het Engels matig. Verpleegkundigen maakten zich zorgen over hun veiligheid. Ze kregen geen helm en konden zich aan boord niet altijd goed vastmaken. Brancards konden niet worden gezekerd.

In januari 2018 verbrijzelde een werknemer van de SAR-dienst zijn been tijdens een kustwachtoefening in Zeeland. De werknemer verdwaalde vervolgens in een woud van regelgeving en verantwoordelijkheden. In de Tweede Kamer rezen er vragen. Wie was er eigenlijk verantwoordelijk voor die uitbestede Search and Rescue-dienst, die op cruciale momenten te hulp schiet bij incidenten die draaien om leven en dood?

Ook bij het ministerie waren er zorgen. De Belgische heli’s zouden bij een grote calamiteit niet binnen de vereiste 90 minuten met twee helikopters zestien mensen uit zee kunnen redden. De minister startte een onderzoek. Het eindrapport is afgelopen week naar de Tweede Kamer gestuurd.

Programma van eisen

De onderzoekers laten haarfijn zien waar het misging. Rijkswaterstaat schreef namelijk een programma van eisen dat voor velerlei uitleg vatbaar en moeilijk te handhaven is. ,,Dit heeft ertoe geleid dat er al sinds de gunning voortdurend discussie is of het bedrijf al dan niet voldoet aan de gestelde eisen.’’

NHV wil in meer Europese landen actief worden. Het heeft er belang bij dat de SAR-taken in Nederland goed worden volbracht. ,,We leren hiervan’’, reageert Steffen Bay, sinds vorig jaar de chief executive officer . Het concern heeft het afgelopen jaar drie van de vijf bestuursleden vervangen en is een veranderprogramma gestart.

Bay vindt het onterecht dat zijn bedrijf de afgelopen maanden negatief in het nieuws kwam. ,,We werken iedere dag keihard om een goed product af te leveren.’’

De directeur benadrukt dat de onduidelijkheden vooral ontstonden doordat de Nederlandse overheid niet wist wat zij wilde. Zo noemen de onderzoekers het ,,onwaarschijnlijk’’ dat NHV binnen 90 minuten 16 personen uit het water kan redden. Maar, zegt Bay: dan moet zijn bedrijf grotere helikopters aanschaffen. En dat kost extra geld. ,,Niet het dubbele of het driedubbele, maar het is wel duurder.’’

Spiegelen aan Verenigd Koninkrijk

Hij wijst naar het Verenigd Koninkrijk waar de reddingsdiensten beter zijn uitgerust en beter gereguleerd. ,,Daar willen wij ons aan spiegelen. Wij leren hiervan.’’

Op de basis in Den Helder zou onvoldoende toezicht zijn. NHV opereert er in ,,een grijs gebied’’ zonder luchtvaartregelgeving en zonder toezicht. Volgens de onderzoekers voldoet NHV in Den Helder niet volledig aan de Arbowet en arbeidstijdenwet. Volgens Bay wordt daar hard aan gewerkt. Zijn bedrijf heeft het inmiddels zo georganiseerd dat op iedere helikopter minstens één bemanningslid aanwezig is dat Nederlands spreekt.

-------

130 uitrukken per jaar

Het contract voor de hulpverlening vanuit de lucht is door de overheid in tweeën geknipt. Medische vluchten vanaf de Waddeneilanden worden verzorgd door de ANWB, de SAR-acties op zee sinds 2015 door Noordzee Helikopter Vlaanderen (NHV).

NHV vliegt met vijf helikopters vanaf de bases Den Helder en Rotterdam Pistoolhaven. In 2017 rukte de bemanning 121 keer uit, in 2018 122 keer en vorig jaar 130 keer.

Een bekende actie was tijdens het recente ongeluk met de gekapseisde Urker kotter Lummetje, de UK165, eind november. NHV stuurde dagenlang vier helikopters de lucht in die afwisselend de zee afspeurden op zoek naar drenkelingen.

Plus artikel gelezen
Je las zojuist een artikel.
Onbeperkt PREMIUM-artikelen lezen?

Lees nu PREMIUM vanaf € 1,15 per week. Je krijgt dan onbeperkt toegang tot al onze artikelen, video’s, columns en meer.

Probeer PREMIUM direct