75 jaar geleden op transport gesteld: Roma en Sinti krijgen herdenking

Zondag is het 75 jaar geleden dat 245 Roma en Sinti vanuit Westerbork op transport werden gesteld naar Auschwitz/Birkenau. Daar wordt, behalve in Westerbork, ook in Sneek bij stilgestaan, tijdens de eerste nationale herdenking.

Behalve op Joden hadden de Duitse bezetters het in de Tweede Wereldoorlog ook voorzien op Roma en Sinti. De zigeuners in het Noorden werden in 1941 bijeengebracht op een vaste standplaats in Drachten. De familie Mirosch – afkomstig uit Hongarije, uit de stam van de Kalderasch, ofwel ketellappers – werd in Dokkum geregistreerd. Ze trok zich echter weinig van die registratie aan, reisde naar Drachten en sloeg kamp op aan de Passchier Bollemanweg. Daar kwam de politie al gauw hun namen opnemen. De Mirosch waren voorzichtig, ze gaven de namen van de mannen niet op, die liepen immers het meeste gevaar.

loading  

Op 16 mei 1944 ging er een telegram uit naar de grote steden, waarin de politie opdracht kreeg alle zigeuners – ook kinderen – aan te houden en over te brengen naar kamp Westerbork. De opdracht werd grondig uitgevoerd, vrijwel alle (resterende) zigeuners in Nederland werden in één keer opgepakt. Allerlei zigeunerfamilies waren al eerder ons land uitgezet.

Vanuit het hele land werden 578 Sinti en Roma naar Westerbork gebracht. Van hen werden drie dagen later 245 mensen op transport gesteld naar Auschwitz/Birkenau, onder wie de vrouwen, kinderen en pater familias Pierre Stangus Mirosch.

Van dit transport zijn filmbeelden bewaard gebleven. Kampcommandant Albert Konrad Gemmeker had de Joodse gevangene Rudolf Breslauer opdracht gegeven het leven in het kamp op foto en film vast te leggen. Die maakte op 19 mei 1944 ook het wereldberoemde beeld van het meisje tussen de wagondeuren. Het was het Sinti-meisje Settela Steinbach. Van de gedeporteerden overleefden slechts dertig de kampen.

De vier zoons Mirosch waren op het moment van de razzia aan het werk. Zij konden onderduiken bij boeren en wisten zo de oorlog te overleven. Albert Mirosch was een van hen, toen zestien jaar oud.

De wagen waarin de familie leefde en rondtrok, werd weggesleept door de gemeente. ,,Met alles erop en eraan’’, vertelde Albert (Bebie) eens in een interview met de Volkskrant . ,,Die smerige soldatenhoeren hebben de wagen totaal uitgewoond’’, spuwde de toen al oude Mirosch. Hij kreeg in 1947 van het Rode Kruis een oude groentekar. Hij bouwde die om tot woonwagen en bleef een reizend bestaan leiden als ketellapper en handelaar in paarden.

loading  

In 2007 nam hij het initiatief voor een monument in het Drachtster Van Haersmapark, een blijvende herinnering aan de vervolging van de Roma. Beeldhouwer Roelie Woudwijk maakte een gebroken woonwagen.

Ron Glasbeek (Groningen, 1952) was meer dan twintig jaar tekenleraar aan CSG Liudger in Drachten. Hij hoorde in 2012 van de verschrikkingen die de familie Mirosch waren overkomen. Het resoneerde met een vroege jeugdherinnering, zo valt te lezen op zijn website:

,,Eind jaren vijftig stonden we in Joegoslavië op een primitieve camping met een zelfgebouwde caravan. Mijn vader nam na sluitingstijd van het staatscafé een fles slivovitz en drie donkere mannen mee met een viool, accordeon en contrabas en wist ze in onze kleine caravan te proppen. Ik werd tegen middernacht wakker van melancholieke Balkanklanken en mijn fascinatie voor de zigeunercultuur werd bevestigd door het kippenvel op mijn arm. Zowel beeld als geluid bleven me bij. Noem het dansbaar verdriet of romantiek; het leven op z’n diepst en mooist.’’

Glasbeek verdiepte zich na 2012 in het lot van de Roma en Sinti, en in hun hedendaagse cultuur. Met Peter Jorna, sociaal antropoloog en consultant Sinti & Roma Affairs, reisde hij door Nederland en ontmoette overlevenden van de Holocaust. Een van de overlevers was orkestleider Tata Mirando, die was ondergedoken bij Circus Tony Boltini.

loading  

De geschiedenis en deze ontmoetingen vormen de basis van Glasbeeks schilderijen: portretten en scènes uit heden en verleden. Hij exposeerde deze al tijdens de zigeunerherdenking in Herinneringscentrum Kamp Westerbork, bij de Europese Commissie in Brussel en in het Museum voor Romacultuur in Brno (Tsjechië). Een deel van het werk is nu te zien in Galerie BAS10 in Sneek.

Morgen wordt voor het eerst het grote zigeunertransport landelijk herdacht. Glasbeek is dan in de galerie aanwezig om over zijn werk te vertellen. Voorafgaand hieraan draait in CineSneek de film Django, over het leven van de Belgische Sinti Django Reinhardt. In de galerie zorgen Stochelo (Rosenberg Trio) en Mozes Rosenberg voor muziek.

Sneek - CineSneek: film, zo 13 uur, 9,50 euro, opgeven via CineSneek; Sneek - Galerie BAS10: Suupmarkt 10, expositie met toelichting en muziek, zo 15 u, 15 euro (t/m 21 jaar, 10 euro), opgeven via de galerie.  De expositie is te zien wo t/m vr 13-17 u en za 12-16 u, t/m 25 mei.

Westerbork - Herinneringscentrum Kamp Westerbork: voorprogramma met o.a. rondleiding, 11 u, start stille tocht, lezingen e.a. 13.30 u, onthulling portretten en opening expositie 16 u, aanmelden via info@kampwesterbork.nl, www.kampwesterbork.nl

Plus artikel gelezen
Je las zojuist een artikel.
Onbeperkt PREMIUM-artikelen lezen?

Lees nu PREMIUM vanaf € 4,99 per maand. Je krijgt dan onbeperkt toegang tot al onze artikelen, video’s, columns en meer.

Probeer PREMIUM direct