Gerhard Pietersma als 10-jarige met zijn pake Albert van Akker op het Leeuwarder Skûtsje, 1975.

75 jaar SKS: Kiekjes van de grote drijvende familie

Gerhard Pietersma als 10-jarige met zijn pake Albert van Akker op het Leeuwarder Skûtsje, 1975.

Voor de 75ste verjaardag van de SKS tuigde het Fries Scheepvaartmuseum een jubileum-expositie op: Eén grote familie. Want dat is het drijvende nomadenvolkje dat zomers neerstrijkt op de Friese meren voor een felle skûtsjestrijd. Passie en plezier spatten van de kiekjes uit de familie-albums die een privé-inkijkje geven in de grote skûtsjefamilie.

Anne Tjerkstra – de nestor van de huidige vloot – die als jonge blaag in zwembroek over het dek springt. Oude baas Jeen Zwaga die nog net zo ondeugend kijkt als toen hij als jochie bij zijn beroemde vader Ulbe meevoer. Gerhard Pietersma, de huidige schipper op Earnewâld, als tienjarig ventje zelfverzekerd aan het helmhout van het Leeuwarder skûtsje met trotse pake Albert van Akker die een oogje in het zeil houdt. Berend Mink die jolig een borrel inschenkt voor de vrouwen op het volgschip. Peke Wouda en Meindert de Groot van het Súdwesthoek-skûtsje die ouwehoeren tijdens de afwas.

Wie door de tijdelijke expositie van het Fries Scheepvaartmuseum scharrelt, bladert door een groot familie-album vol vrolijke vakantiekiekjes van een wel heel bijzonder gezelschap: de skûtsjefamilie. Stuk voor stuk huis-tuin-en-keukenprentjes verheven tot museumstukken. Ze geven een kijkje in de wereld van het drijvende nomadenvolk dat zomers twee weken neerstrijkt op het Friese water.

Het Sneker museum maakte de jubileumtentoonstelling, die donderdag officieel wordt geopend door commissaris van de Koning Arno Brok, voor de 75ste verjaardag van de Sintrale Kommisje Skûtsjesilen, de SKS. De wedstrijdorganisatie werd in 1945 opgericht en sindsdien strijden veertien originele vrachtschepen elke zomer om het kampioenschap.

Familiebanden zijn bestaansrecht SKS

Familiebanden vormen het bestaansrecht van de SKS die bol staat van tradities. Wie aan het helmhout mag zitten van een van de oude turf- en strontschepen, wordt bepaald door erfopvolging. Schipper binnen de SKS word je pas als je kunt bewijzen dat jouw Friese voorvaderen vroeger hun geld verdienden door op een skûtsje te wonen en te werken.

loading

Zo komt het dat tot op de dag van vandaag de SKS wordt gedomineerd door bekende ‘skipperslagen’: Zwaga, Tjerkstra, Meeter, Salverda, Hoekstra, Mink, De Groot, Van der Meulen, Brouwer, Visser, Pietersma, Van Akker, Van Terwisga. Friese schippersfamilies die al decennialang hun brood op het water verdienen en zomers terug komen naar het heitelân om vakantie te vieren door met zijn allen twee weken fanatiek te zeilen.

Zo komt het dat in al die albums dezelfde namen opduiken en dezelfde verweerde weer- en windkoppen. En toch is de expositie niet voor de incrowd , benadrukt Meindert Seffinga, directeur van het Fries Scheepvaartmuseum en samensteller van de tentoonstelling. Het geeft een interessant inkijkje in een wereld die we alleen van buiten kennen. Van persfoto’s en televisiebeelden. Juist daarom wilde Seffinga geen historische tentoonstelling. ,,De skiednis is wol ferteld. Der binne boeken genôch oer skreaun, mar wy wiene benijd hoe de famyljes it sels belibje en fêstlizze.”

De museumdirecteur stapte dit vroege voorjaar een schippersvergadering binnen met best wel een privévraag: ,,Mogen we in jullie familiealbums kijken om het skûtsjesilen van binnenuit te belichten?” Hij kreeg tot zijn eigen verrassing stapels kiekjes en Albert Heijn-tassen vol fotoboeken.

Onscherpe actiefoto’s met scheve horizonnen. Genomen vanaf een volgschip. ,,Gau, gau in foto, heit komt der oan.” Historische platen met zelfbewuste schippers in keurige witte overhemden met bretels, rokende pijpen in de mondhoek. Trotse bemanningsleden in hemden en een shagje op de lip. Kinderen spelend en ravottend op de schepen, gewend aan het leven op het water. Op een van de prentjes ligt Gerhard Pietersma als baby in de box op het dek van een volgschip. De jongste telgen van de familie zijn er van het allereerste begin bij. Het skûtsjebloed klotst hen door de aderen.

De tekst gaat door onder de foto

loading

Er wordt een sportief robbertje gevochten op het water met protesten en soms harde woorden. Na afloop wordt vriendschappelijk het glas geheven en stevig gefeest. Er bloeien liefdes op, families vloeien door elkaar heen.

Wat opvalt in de ruime foto-oogst? Seffinga: ,,It mingt allegear. It is hiel freonskiplik, mei elkoar. Der is in hiel soad wille. Feest, lol, gekjeie. It is echt harren fakânsje. Dat wie eartiids sa en dat is noch sa. Elk jier op deselde driuwende camping.”

Passie, plezier en vooral het gevoel van samenzijn spat van de foto’s. ,,As ien grutte famylje.”

De expositie is tot en met 23 augustus te zien in het museum. Bezoekers kunnen niet op de bonnefooi binnenstappen, maar moeten vanwege de coronaregels eerst digitaal kaartjes bestellen. Speciaal voor de opening liggen dit weekend drie SKS-skûtsjes achter het museum aan de Bothniakade: de Sneker Pan, d’Halve Maen en het Drachtster skûtsje de Twee Gebroeders. Het Fries filmarchief laat op een themakanaal op YouTube historisch filmmateriaal zien van 75 jaar SKS.

loading

Plus artikel gelezen
Je las zojuist een artikel.
Onbeperkt PREMIUM-artikelen lezen?

Lees nu PREMIUM vanaf € 4,99 per maand. Je krijgt dan onbeperkt toegang tot al onze artikelen, video’s, columns en meer.

Probeer PREMIUM direct