19 eieren en 3500 nazorgers - de regels van het aaisykjen

Wie nog wil eierzoeken moet de regels kennen. Sfeerbeeld uit 2004.

De ‘aaisikerstiid’breekt aan. In Friesland zullen de komende tijd maximaal negentien vinders van eerste eieren worden beloond. Zij moeten voldoen aan een pakket spelregels van de BFVW (Bond Friese Vogelwachten). Vijf vragen en antwoorden.

Wie mogen er zoeken naar een eerste ei?

Het zoeken naar eerste kievitseieren is alleen weggelegd voor erkende nazorgers. Hiervan telde Friesland er de afgelopen jaren ongeveer 3500, al zullen die zich lang niet allemaal storten in de competitie. Zij hebben een nazorgpas en zijn geregistreerd bij de BFVW. Deze verplichting geldt vanaf 12 jaar. Kinderen tot en met 11 jaar mogen zonder pas het veld in. Wanneer een boer op zijn eigen grond het eerste ei vindt, dan zorgt de vogelwacht ervoor dat hij direct wordt ingeschreven en een nazorgpas krijgt. De boer in kwestie moet wel iemand zijn die nazorg toestaat op zijn landerijen.

Wat is er te vinden?

Er zijn maximaal negentien eerste kievitseieren te vinden. Het prominentste is het eerste van Friesland. Commissaris van de koning Arno Brok beloont de vinder met een oorkonde, 15 euro en de Sulveren Ljip. Het ei blijft in het nest. Vanwege coronamaatregelen vindt de de huldiging dit jaar in kleine kring plaats op het Provinsjehûs in Leeuwarden.

Ook in zeventien van de achttien Friese gemeenten worden de vinders van de eerste eieren gehuldigd. Dat gebeurt in de regel door de burgemeester. Ook in de gemeente waar het eerste provinciale eitje is gevonden mag nog worden gezocht naar het eerste gemeentelijke ei, tenzij het eerste Friese ei onderdeel was van een ‘twake’, twee eitjes in één kuiltje. Het mag ook niet uit hetzelfde nest komen.

Vlieland huldigt geen vinder van het eerste ei. De eilandgemeente heeft maar weinig polderland, geen eigen BFVW-afdeling en natuurbeheerder Staatsbosbeheer staat ook geen verstoring toe.

Als laatste is er nog een prijs voor jonge eierzoekers: het Sulveren Polske. Dat is bestemd voor de eerste vinder in de leeftijd van 6 tot 12 jaar. Kinderen mogen onder begeleiding van een volwassene zoeken, maar moeten hun ei wel zelf vinden. Natuurgedeputeerde Douwe Hoogland reikt de trofee uit.

Waar en wanneer mag worden gezocht?

It frije fjild bestaat niet meer. Een eerste ei mag alleen gevonden worden op een plaats die voor alle nazorgers toegankelijk is. Land waarop het aaisykjen door de eigenaar of de gebruiker is verboden voor iedereen of voor bepaalde personen, doet dus niet mee. Een nazorger die als enige toestemming heeft om het land van een grondgebruiker te betreden, wordt dus ook niet als vinder van een eerste ei erkend als hij daar zijn vondst doet.

Wanneer het eerste ei in een gemeente eenmaal is gevonden, is het daar gedaan met het eierzoeken. Vanaf de volgende dag geldt de gemeente als gesloten gebied en begint het beschermings- en nazorgseizoen.

Waarom wordt er (toch) gezocht?

Sinds 2015 is het zoeken en rapen van kievitseieren verboden. De belangrijkste reden: het gaat niet goed met de kievitenstand. Waarom wordt er dan toch gezocht? De minimale variant die nu is overgebleven, is in 2017 door de provincie en BFVW opgetuigd. Zij hechten aan de historische traditie en het overeind houden van de hieraan verbonden weidevogelbescherming.

Voor aaisikers is de vondst van een eerste ei een erezaak. Wat hen drijft? In zijn boek De Ljip beschreef kenner en fjildman Sake P. Roodbergen het in 2018 zo: ,,It wêzen yn de polder soarge yn myn libben foar lykwicht. It belibjen fan it libben yn de polder wiisde my op it betreklike fan persoanlike soares. It sykjen en fandeljen fan in ljipaai is safolle mear as it opnimmen fan in aai ut in nêst. It ljipaaisykjen wie foar my folle mear it foljen fan hert en holle as it foljen fan de pet.’’

Ei gevonden? Hoe nu verder?

Wie een ei vindt moet snel in actie komen. De vondst moet zo rap mogelijk telefonisch worden gemeld bij de BFVW. Pas dan telt-ie. Wanneer twee eieren (bijna) tegelijk zijn gevonden geldt het eerst gemelde ei als officieel eerste ei.

De bond laat een vertegenwoordiger controleren of aan alle voorwaarden is voldaan en of het ei vers is. De BFVW zorgt ook voor het contact met provincie en/of gemeente, voor het in gang zetten van de ceremoniële afhandeling.

Je kunt deze onderwerpen volgen
Friesland
Eerste ei