‘Erken Mohammed als profeet’

Erken de Koran als een boek waarin je openbaringen van God kunt vinden, betoogt predikant Jaap Kraan uit Burgum in een net verschenen studie.

Hij woonde en werkte jarenlang in Pakistan. Die ,,diepgaande onderdompeling’’ in het islamitische land is voor Jaap Kraan uit Burgum (71) reden om steeds een genuanceerd tegengeluid te laten horen als het gaat om ‘dé islam’. En het motiveerde hem om het net verschenen Met het oog op moslims te schrijven.

In de studie onderzoekt de emeritus predikant wat er in ‘zijn’ Protestantse Kerk in Nederland (PKN) de afgelopen halve eeuw is gezegd over de islam en de dialoog met moslims. Zo’n studie is relevant, zegt Kraan. ,,De houding jegens moslims is verhard, in toenemende mate.’’ Het boek kan, hoopt hij, ,,stimuleren om de moed niet op te geven, een tandje bij te zetten’’.

Afwijzing

Dat laatste blijkt nodig, want er is in vijftig jaar geen samenhangende theologische visie op de islam verschenen, concludeert hij. Individuele theologen zagen in de loop van de tijd steeds vaker gemeenschappelijke grond, maar de ook door Kraan indertijd bekritiseerde islamnota van de PKN uit 2010 was, ook na bijstelling, beduidend minder ruimhartig.

Om te beginnen, zegt Kraan, moet de interreligieuze dialoog niet langer onder missiologie (zending) worden behandeld, maar een zelfstandig vak zijn. ,,Juist kerken dienen een voortrekkersrol te vervullen in de interreligieuze dialoog.’’ Met verdoezelen of doodzwijgen schiet niemand wat op, vindt hij. ,,Door de verontrusting over de islam te bespreken en kritisch te evalueren, ontkomt men aan de verdenking een naïef optimisme over de islam te willen uitdragen, maar ook wordt zo populistische stemmingmakerij vermeden.’’

Jaap Kraan: 'Dialoog is meer dan ooit nodig en heel urgent'

Kraan buigt zich in zijn boek uitvoerig over de vraag of er bewegingsruimte is voor een toenadering van christenen en moslims. Die is er, is zijn conclusie. ,,Ik vind dat er voldoende ruimte is om als uitgangspunt voor de dialoog te kiezen dat we spreken over dezelfde God, ook al hebben moslims en christenen van die God een ander beeld.’’

De betekenis van Jezus wordt door christenen vaak als het grote knelpunt gezien. Maar, zegt hij, moslims spreken op grond van de Koran positiever dan Joden over Jezus. ,,Dus als we Joden kunnen accepteren als mensen die dezelfde God dienen, ook al denken zij fundamenteel anders over Jezus, waarom dan zo’n afwijzing van moslims?’’

'Mensen van het boek'

Zowel Bijbel als Koran biedt ruimte voor dialoog. De Bijbel, aldus Kraan, spreekt over andersdenkenden ,,die het Koninkrijk kunnen binnengaan omdat zij tekenen van humaniteit oprichten en zo medepelgrims en bondgenoten van christenen zijn’’. En de Koran? ,,Joden en christenen behoren tot de ‘mensen van het boek’, zeggen moslims, en behoren tot de mensen die dezelfde God vereren.’’

Overigens signaleert Kraan ook dat theologen vooral naar de Koran kijken. De fiqh (rechtswetenschap), de hadith (overlevering) of de sharia (wet) komen niet of nauwelijks aan de orde. ,,Protestanten neigen er al snel toe om alleen de Koran te bestuderen, omdat zij zelf de Bijbel centraal stellen.’’

'Als we Joden kunnen accepteren als mensen die dezelfde God dienen, ook al denken zij fundamenteel anders over Jezus, waarom dan zo’n afwijzing van moslims?'

Ten onrechte wordt volgens Kraan meer dan de indruk gewekt dat Jezus door moslims voor Mohammed is ingeruild. ,,Christenen zullen Mohammed ruimhartig moeten erkennen als een profeet zoals bijvoorbeeld Amos.’’ Daar hoeft het niet bij te blijven, zegt hij. ,,Kritisch kijken naar de verering van Mohammed en naar zijn leven is gerechtvaardigd en op zich niet beledigend.’’

Humaniteit

Hij vervolgt: ,,Wie Mohammed als een profeet van God ziet, moet ook de Koran erkennen als een boek waarin men openbaringen van God kan vinden.’’ En: ,,De implicatie van het ontstaan van de islam als nachristelijke godsdienst betekent dat Gods handelen in de geschiedenis niet afgesloten is na zijn manifestatie in Jezus Christus.’’

,,Dialoog is meer dan ooit nodig en heel urgent’’, benadrukt hij. Intussen zit die ,,wat in een impasse’’. Kraan: ,,Marginalisering van de kerk, die onloochenbaar is, leidt tot marginalisering van de dialoog. En dat is bijzonder jammer, omdat de kerk tot nu toe misschien wel de belangrijkste initiatieven nam om het gesprek tussen moslims en christenen te zoeken en te bevorderen.’’

Hoewel er onder moslims genuanceerd wordt gedacht over mensenrechten - er zijn er die spreken van een ,,westers concept’’ - is een dialoog zonder oog voor die rechten ondenkbaar, ,,want die rechten worden dag in dag uit geschonden’’, aldus Kraan. Hij vindt het uitgangspunt van de Pakistaans-Amerikaans islamitisch theologe Riffat Hassan hoop- en maatgevend: ,,Dat de God die humaniteit nastreeft, geen inhumane maatregelen sanctioneert.’’

Met het oog op moslims, Boekencentrum Zoetermeer, 342 blz., 27,50 euro.
Plus artikel gelezen
Je las zojuist een artikel.
Onbeperkt PREMIUM-artikelen lezen?

Lees nu PREMIUM vanaf € 4,99 per maand. Je krijgt dan onbeperkt toegang tot al onze artikelen, video’s, columns en meer.

Probeer PREMIUM direct