Zo ga je duurzaam met je apparaten om

Illustratie: Infographics DvhN/ Rob Hesseling

Eén druk op de knop en er is licht, koffie, thee, televisie: het is allemaal zo makkelijk dat het vanzelf lijkt te gaan. Maar de apparaten in onze huizen kosten een hele hoop energie. Hoe ga je daar zo zuinig mogelijk mee om?

Jaarlijks energieverbruik 

Volgens de meest recente cijfers van het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) verbruikte een gemiddeld Nederlands huishouden in 2017 in totaal 2380 kWh elektriciteit. En van alle gebruikte elektriciteit in Nederland kwam in datzelfde jaar maar een krappe 7 procent uit hernieuwbare, schone bronnen. Blijkbaar is het lastig om dat laatste cijfer omhoog te schroeven; des te belangrijker dus om het eerste cijfer omlaag te brengen. 

Yorik Maatman en Tim de Vries, beide masterstudent Mechanical Engineering aan de Rijksuniversiteit Groningen, ontwikkelden een lesmethode die jongeren daarin inzicht geeft. Ze werken voor ScienceLinx, de afdeling van hun faculteit die het wis-, natuur- en scheikundige onderzoek toegankelijk maakt voor geïnteresseerden buiten de universiteit. 

Slimme stekker en app laten verbruik zien 

Met een slimme stekker en een bijbehorende app kunnen scholieren het energieverbruik van apparaten in huis meten; het lesboek van De Vries en Maatman bevat uitleg en practica. Allemaal bedoeld voor de onderbouw van de middelbare school, maar ongetwijfeld ook leerzaam voor een journalist met een alfa-opleiding en een knopjesprobleem. Dus krijg ik een demonstratie aan huis. 

„Dit zijn ze dan”, zegt De Vries wervend en hij legt twee vierkante stekkers op tafel. Ze ogen een beetje als de reisstekkers die je bijvoorbeeld in Engeland nodig hebt, alleen zijn zowel stopcontact als stekker hier gewoon Europees én is het ding met bluetooth uitgerust. 

Daarmee communiceert de stekker met De Vries’ telefoon. Als ik de slimme stekker in een stopcontact steek, daar weer een lampje inplug en de schakelaar aan zet, laat een app op het telefoonscherm zien wat de lamp verbruikt. In dit geval 4 watt. „Een zuinige”, constateert De Vries. 

Huh, watt? 

Om stroomverbruik aan te geven, worden verschillende eenheden gebruikt: joule (J), watt (W) en kilowattuur (kWh). 

Een hoeveelheid verbruikte energie duid je aan met joule. Watt drukt uit hoeveel joule een apparaat verbruikt per seconde; 1 watt is 1 joule per seconde. 

Ook het vermogen van een apparaat wordt weergegeven in watt. Stel dat je een lamp met een vermogen van 10 watt een minuut laat branden, dan verbruikt die 600 (60 keer 10) joule. 

Om het totale verbruik van een apparaat of een huishouden aan te geven, wordt vaak het kilowattuur gebruikt. 1 kWh is 3,6 miljoen joule. Hoezo 3,6 miljoen? Dat is de energie die een machine met een vermogen van 1000 watt, of één kilowatt, in een uur tijd verbruikt. 

Energiebedrijven gebruiken deze eenheid ook om de prijs van stroom te berekenen. Voor 1 kWh elektriciteit betaal je in Nederland momenteel ongeveer 23 cent. 

Verbruik van een geluidsinstallatie 

Hij en Maatman hebben er inmiddels kijk op. In hun eigen huizen hebben ze zowat alles met een stekker al eens onder de loep genomen, om interessante practica te verzinnen. „Wat ons opviel aan de resultaten? De geluidsinstallatie was bijvoorbeeld wel grappig”, zegt Maatman. Daar heb ik er ook eentje van, dus dat wil ik wel eens zien. 

Maatman speelt een popnummer af via Spotify. Ik kijk op het telefoonscherm wat m’n boxen doen: 5 watt, 6 watt, 7 als ik het volume hoger zet. „En draai nou de bas eens maximaal open”, grijnst hij. Ik hoop dat de buren niet thuis zijn en geef de knop een slinger. Terwijl wij bijkans de studeerkamer uitdreunen, toont het telefoonscherm dat het verbruik bijna verdubbeld is: ruim 13 watt. 

„Dat hadden we niet verwacht, maar het is natuurlijk wel te beredeneren”, legt Maatman uit. „De subwoofer moet heel grote trillingen maken om de lage bastonen te kunnen produceren. Logisch dat die meer energie kosten dan fijne trillingen voor hoge frequenties.” 

loading  

Vervang die oude lampen!

Wie heel veel beetjes stroom bespaart, bespaart zo vanzelf een heleboel. Mariken Stolk, die bij de voorlichtingsorganisatie Milieu Centraal werkt als expert in duurzame energie en energiegebruik in huis, schudt zo een rijtje apparaten uit de mouw waar flinke winst valt te behalen. 

„Lampen”, zegt ze ten eerste. In werkelijkheid kosten gloei- en halogeenlampen zoveel energie dat weggooien milieuvriendelijker is dan laten branden. Een gloeilamp verbruikt tussen de 25 en 40 watt en gaat ongeveer 1000 branduren mee. Een LED-lamp geeft evenveel licht met een vermogen van slechts 4 watt, én gaat maar liefst 15.000 uur mee. Dat is de hogere aanschafprijs dus meer dan waard. 

Welk energielabel moet mijn witgoed hebben? 

Verder slurpt vooral oud witgoed een hoop stroom. „Als je nog een koelkast of wasmachine met een energielabel A+ of lager hebt staan, adviseren we die zo snel mogelijk te vervangen.” Vergis je niet: A+ klinkt keurig groen, maar is in feite het minimum voor koelkasten, vaatwassers en wasmachines die nu op de markt komen. Wil je een zuinig apparaat, dan moet je voor A+++ kiezen. 

„Heel verwarrend”, beaamt Stolk. Aanvankelijk liep de schaal van het energielabel, dat in de Europese Unie verplicht op apparaten moet staan, van G tot A. Dat werd vervangen door een nieuw label dat van D tot A+++ ging. „Maar van die plusjes hebben mensen vaak het idee dat ze niet zoveel verschil maken.” 

Apparaat repareren of vervangen 

Over het algemeen is het duurzaam om zo lang mogelijk met je apparaten te doen (behalve als ze een zeer laag energielabel hebben). Je kunt de levensduur van bijvoorbeeld je koffiezetapparaat, waterkoker, wasmachine en vaatwasser verlengen door ze regelmatig te ontkalken. 

Gaat er toch iets stuk? „Elektronica zoals laptops en telefoons kun je vaak goed repareren”, adviseert Mariken Stolk. Heb je zelf twee linkerhanden, dan kun je een Repair Café opzoeken. Daar helpen vrijwilligers je kapotte spullen te herstellen - ook spullen zonder stekker, trouwens. Er zijn in de provincie Friesland maar liefst 21 Repair Cafés actief. Op deze website vind je alle locaties in je buurt. 

Witgoed met een matig energielabel kun je toch beter vervangen. En afdanken, benadrukt Stolk: „Niet verkopen of aan een studerend neefje of nichtje doneren. Lever ‘m in bij de milieustraat, dan wordt-ie gerecycled en blijft-ie niet aan staan.” Voor bijna alle apparaten geldt energielabel A+ momenteel als ondergrens; alleen voor wasdrogers is het minimum B. 

Vanaf maart volgend jaar wordt met een nieuw label gewerkt. Dat bevat weer alleen letters. Op deze website van Milieu Centraal vind je alle informatie over energielabels voor apparaten. 

Luxe extraatjes verbruiken de meeste energie 

Dankzij de Europese richtlijnen zijn apparaten de afgelopen jaren veel zuiniger geworden. „Fabrikanten zijn in feite gedwongen om te innoveren op dat gebied.” Maar zuinige apparaten zorgen niet automatisch voor zuinige mensen, merken ze bij Milieu Centraal. 

„Je ziet de laatste jaren ook steeds meer hang naar luxe-apparaten”, zegt Stolk. „Een terrasverwarmer in de tuin, een solarium (mini-zonnebank, red.) in de badkamer, hele grote televisies...” Juist die leuke extraatjes gebruiken enorme hoeveelheden stroom. En zelfs zuinige Nederlanders zijn maar moeilijk te verleiden om op dit gebied een beetje maat te houden. De stroom kost stomweg te weinig. 

„Zeker vergeleken bij gas”, zegt Stolk. „Je kunt al snel honderd euro besparen door de verwarming een graadje lager te zetten. Maar de helderheid van de televisie lager zetten, levert bijna niets op. Je moet veel verschillende maatregelen nemen op veel verschillende apparaten voor het een beetje impact heeft; daarom besparen mensen liever op gas.”