'Vraag naar lokaal geproduceerd voedsel neemt toe door corona'

Ale Havenga tussen het spelt in Kloosterburen. FOTO REMY VAARTJES

Biologisch akkerbouwbedrijf Landgoud in Kloosterburen verbouwt ruim twintig jaar Oberkulmer Rotkorn. Dit spelt legt hooguit 25 kilometer af voor het gemalen en wel bij bakkerij Peters in Leens ligt. Landbouwer Ale Havenga verwacht dat korte productieketens in de toekomst belangrijker worden.

Vaak hoort Ale Havenga mensen zeggen: boven Kloosterburen houdt de wereld op. Hij staat dagelijks wel even op de zeedijk, kijkt uit over het land en denkt bij zichzelf: hier begínt juist de wereld. 

Op een steenworp afstand van de zeedijk runt hij met zijn familie het biologisch akkerbouwbedrijf Landgoud. Hij verbouwt er onder andere uien, peen, pootaardappelen, mosterd en granen, waaronder Oberkulmer Rotkorn. Dit honderden jaren oude speltras kwam ruim twintig jaar geleden op het pad van Ale.  

'Gezondere graansoort'

,,Hanny Hiddema uit Pieterburen kwam vijfentwintig jaar geleden tot de conclusie dat spelt een belangrijke graansoort is waarvoor te weinig aandacht was. Ze richtte Stichting Spelt Pieterburen op om hier verandering in te brengen.” Met succes. Mede dankzij een subsidie kon ze de Oberkulmer Rotkorn flink promoten, wat zorgde voor veel vraag.  

Spelt Pieterburen bracht vooral de voedingseigenschappen voor het voetlicht. Spelt is volgens de stichting namelijk gezonder dan tarwe. ,,In tarwe zitten de voedingsstoffen met name in de kiem en in het zemeltje”, vertelt Ale. ,,Om tarwebloem langer houdbaar te maken, gaan de kiem en zemel er bij het maalproces hoofdzakelijk uit. Hierdoor blijft nagenoeg alleen zetmeel over.” 

In tegenstelling tot tarwe bevinden de vitale voedingsstoffen in spelt zich ook in de binnenste kern van de speltkorrel. Deze gaan tijdens het maalproces niet verloren. ,,Ons speltras is eiwitrijk, maar bevat ook vele vitaminen en mineralen. Vooral ijzer, magnesium en fosfor en zes essentiële aminozuren.”  

Korte keten 

Aanvankelijk waren het twee andere boeren die een ander ras spelt verbouwden, maar die stopten met de speltteelt. Toen sloot Landgoud zich aan bij de stichting. ,,Omdat we al biologisch teelden en omdat de voorkeur uitging naar een oerras. Ook het lokale karakter van het project sprak ons aan. Het principe past bij ons.” 

Een belangrijk deel van de Oberkulmer Rotkorn dat het erf van Landgoud verlaat, reist eerst naar molen De Joeswert in Feerwerd  om vervolgens in de ambachtelijke bakkerij van Dick Peters in Leens  verwerkt te worden tot onder andere brood. ,,We hebben een heel korte keten. Dat verkleint onze footprint . En de consument weet precies waar zijn spelt vandaan komt.” 

Natuurlijk afweermechanisme 

Daarmee is het voor de consument ook makkelijk na te gaan wat er in de productieketen met het spelt gebeurt, stelt Ale. ,,We gebruiken geen kunstmest en bestrijdingsmiddelen. We zaaien spelt in mooie rechte lijntjes op een onderlinge afstand van achttien centimeter. Het onkruid dat ertussen groeit, verwijderen we met een schoffelwerktuig. Het onkruid tussen de plantjes verwijderen we door verschillende malen te eggen.” 

Ook middelen tegen ongedierte tijdens het zaaien zijn niet nodig. Spelt heeft een natuurlijk afweermechanisme tegen insecten en bodemdieren. Het kiempje wordt goed beschermd door het harde kafje. ,,We hebben ook wel eens spelt gezaaid dat geen kafje had, maar daarvan was de opbrengst toch minder hoog.” 

Ongekruist spelt 

Oberkulmer Rotkorn is al honderden jaren oud. Nooit is deze spelt gekruist met ander graan. ,,We zijn een innovatief bedrijf en proberen onze producten altijd beter te maken. Zo hebben we een methode uitgevonden om de spelt zo te verbouwen, dat je geen chemische toevoegingen nodig hebt om er goed brood van te bakken. Maar het blijft wel een puur product.” 

Landgoud verbouwt vijf tot tien hectare van het spelt, afhankelijk van de vraag. En die neemt deze coronatijd toe, merkt hij. Hij verwacht dat het een trend is die in de toekomst zal doorzetten.  

,,Mensen worden bewuster van wat ze eten en kiezen vaker voor lokaal geproduceerd voedsel. Er worden nog veel producten geïmporteerd waarvoor bestrijdingsmiddelen zijn gebruikt die in Nederland verboden zijn. Lokaal geproduceerd voedsel voldoet aan strenge eisen. Ook als het van niet-biologische producenten is.” 

Schone omgeving

Zelf eet de familie Havenga bij voorkeur spelt - maar dat doen ze al jaren. ,,We maken pannenkoeken, cakes en pizzabodems en natuurlijk brood. Ik vind het smakelijker, het heeft een iets nootachtige smaak.”  

Of de waddennatuur nog invloed heeft op de spelt uit Kloosterburen? ,,Misschien dat de zilte lucht en de grond iets doen met de smaak, maar dat is lastig te zeggen. Het groeit in ieder geval in schonere lucht dan in de Randstad.''