Nu steeds meer ouderen hun eigen gebit nog hebben groeien de zorgen over slechte tanden en kiezen op hoge leeftijd. De in tandzorg aan ouderen gespecialiseerde tandartsen Anita Visser en Mieke Bakker houden er dinsdag een lezing over voor de Medische Publieksacademie UMCG.

Vroeger had bijna iedereen op zekere leeftijd een kunstgebit. Vaak noodgedwongen, maar ook werd het gezien als een luxe. Veel vrouwen kregen het kunstgebit zelfs cadeau voordat ze gingen trouwen. Dan was de echtgenoot gevrijwaard van een vrouw met kiespijn en hoge tandartskosten.

De ouderen van nu hebben tot op hoge leeftijd steeds vaker nog hun eigen kiezen en tanden. Dat eigen gebit kan alleen wel een probleem vormen als ze op hoge leeftijd door ziekte en vergeetachtigheid minder goed tandenpoetsen.

Het gaat slecht met de mondzorg aan de oudste ouderen

Uit diverse onderzoeken blijkt dat het niet goed gaat met de mondzorg aan de oudste ouderen. ,,Ouderen durven niet snel om hulp te vragen. Het is moeilijk bespreekbaar’’, merkt hoogleraar gerodontologie Anita Visser. ,,Wanneer zeg je nou als oudere dat het je niet goed meer lukt om je eigen tanden te poetsen? Aan wie ga je hulp vragen bij het tandenpoetsen?’’

  loading

Verzorgenden en verpleegkundigen in de verpleeg- of verzorgingshuizen en de thuiszorg komen doorgaans liever niet in de mond. ,,Het is heel intiem’’, merkt Visser. ,,Als je in iemands mond kijkt, kom je wel erg dichtbij. We vinden het vaak vies. Je ziet daarom dat veel verpleegkundigen en verzorgenden er grote moeite mee hebben om de tanden van cliënten te poetsen. Ze vinden het meestal niet erg om iemands billen te wassen, maar de mond ...?’’

Visser komt geregeld in verpleeghuizen of ziet ouderen in de tandartsstoel in het UMCG. ,,Dan zie je zorgafhankelijke ouderen waarvan gezegd wordt ‘O, die kan nog prima voor zichzelf zorgen’. Maar dan blijkt het echt vies te zijn in de mond. Dat is niet raar, want ga maar na: als iemand spierkracht en coördinatie verliest, dan is tandenpoetsen niet meer vanzelfsprekend.’’

Bij dementerenden is mondzorg ingewikkeld maar net zo goed cruciaal

Bij ouderen met dementie is het helemaal ingewikkeld. ,,Soms heeft een dementerende oudere pijn in het gebit maar kan hij niet duiden wat het is. De pijn kan voor problemen zorgen bij het eten. Iemand kan boos en kribbig worden maar zelf niet begrijpen waardoor dat komt. Als mensen lang geen mondzorg hebben gehad zien we soms ernstige schimmels, afgebroken kiezen en tanden, ontstoken wortelresten of abcessen. Als we dan de ontstoken en afgebroken tanden of kiezen trekken, kan iemand een totaal ander mens worden. De boosheid verdwijnt en het eten gaat ineens weer een stuk beter.’’

Sinds enkele jaren is er meer aandacht voor het probleem van slechte mondgezondheid bij ouderen in verpleeghuizen. Er is een richtlijn die stelt dat verpleeghuizen iets moeten regelen voor de mondgezondheid van bewoners.

Voor ouderen die thuis wonen is het nog niet zo goed geregeld. ,,Ze komen vaak niet meer bij de tandarts. De huisarts, waar ze nog wel geregeld komen, kan er niks mee. Dokters hebben niet geleerd in de mond te kijken en mondgezondheidsproblemen bij ouderen op te lossen. Ook bij tandartsen zit er een gebrek aan kennis op dat vlak. Veel tandartsen zijn niet zo bezig met de lastige tandheelkundige problemen bij ouderen. Ze zijn doorgaans meer gericht op het verbeteren van de mooie gebitten van gezonde jongeren, want dat is fancy.’’

Rotte kiezen of ontstoken tandvlees kunnen ernstige gevolgen hebben voor de rest van het lichaam

Terwijl rotte tanden en kiezen of ontstoken tandvlees ernstige gevolgen kunnen hebben. ,,Het kauwen, praten en slikken gaat moeilijker, de spijsvertering gaat achteruit waardoor iemand ondervoed kan raken. Het is ook slecht voor het contact met naasten zoals familieleden. Het is immers niet fijn om iemand te zoenen die uit zijn mond ruikt.’’

loading  

Daarbij komt nog dat blijvende ontstekingen in de mond ook effect hebben op de rest van het lichaam. Zo kan het broze evenwicht bij diabetespatiënten ontregeld raken, is er een grotere kans op hart- en vaatziekten en kunnen ziektes als reuma verergeren. Een ongezonde mond kan een behoorlijke stoorzender zijn voor de rest van het lichaam. Het lichaam raakt in een continue ontstekingsstaat. Dat kost veel energie waardoor het lichaam minder goed functioneert.

De tandheelkundige zorg raakt ook nogal eens op de achtergrond als mensen in de laatste fase van hun leven zijn. ,,De verzorging of de familie redeneert dan dat je iemand in zijn laatste dagen niet meer moet belasten met de tandarts. Maar als je in de laatste weken voor de dood kiespijn of bijvoorbeeld een heel droge mond hebt, wordt het allemaal nog vervelender’’, zegt Visser. ,,Ik kom weleens in een verpleeghuis en krijg dan te horen: daar hoef je niet heen hoor, die vrouw is toch terminaal. Met andere woorden het maakt niet meer uit wat je doet, maar juist dan kunnen tandartsen of mondhygiënisten het verschil maken. Terminale bedlegerige patiënten hebben vaak hele droge en vieze monden. Dat ruikt enorm en is oncomfortabel voor alle partijen. Met een kleine moeite zoals het schoonmaken en bevochtigen van de mond of het verwijderen van een pijnlijke wortelrestjes kun je voor een hoop comfort zorgen in de laatste dagen.’’

Toch blijven mensen met een eigen gebit langer gezond tot op hogere leeftijd

Ondanks de problemen met het eigen gebit is een prothese uiteindelijk niet altijd beter, heeft tandarts Mieke Bakker vastgesteld in haar promotieonderzoek op basis van de gegevens van 400.000 ouderen in Nederland. Ze vergeleek ouderen met een eigen gebit met ouderen met een kunstgebit en ook nog met de groep met een klikgebit, dus een prothese op implantaten. ,,Mensen met een eigen gebit blijken alles overziend toch gezonder te blijven tot op hogere leeftijd’’, zegt Bakker. ,,Mensen met een kunstgebit doen het duidelijk minder goed. En de mensen met implantaten zitten er ongeveer tussenin. Een gebit met implantaten werkt dus beter dan een kunstgebit maar minder goed dan de eigen kiezen en tanden.’’

Die eigen gebitten blijven tot op zeer hoge leeftijd doorgaans wel goed zolang mensen poetsen en naar de tandarts gaan. ,,Ver boven de 75 jaar hebben gezonde mensen vaak nog prima gebitten’’, concludeert Bakker. ,,Hun gemiddelde gezondheid is dan ook duidelijk beter dan de mensen die een kunstgebit hebben. Maar dat hoeft niet per se aan het hebben van een eigen gebit te liggen natuurlijk. ,,We gaan ervan uit dat mensen die veel hun tanden poetsen ook op andere terreinen beter voor hun lichaam zorgen.’’

Regelmatig naar de tandarts gaan blijft een goed advies. ,,De tandarts is er niet alleen voor de tanden en kiezen maar voor de hele mond’’, zegt Visser. ,,Bijvoorbeeld om te zien of de mond goed vochtig is en of er geen wondjes zijn in de mond. Dan blijven er veel voedselresten achter die in je longen kunnen komen waardoor je longontsteking krijgt. Een pijnvrije mond met goede kauw- en slikfunctie is daarom van groot belang voor de algemene gezondheid en draagt enorm bij aan kwaliteit van leven.’’

Je kunt deze onderwerpen volgen
Extra
Medische gezondheid
Plus artikel gelezen
Je las zojuist een artikel.
Onbeperkt PREMIUM-artikelen lezen?

Lees nu PREMIUM vanaf € 1,15 per week. Je krijgt dan onbeperkt toegang tot al onze artikelen, video’s, columns en meer.

Probeer PREMIUM direct