.

Milieubewuster reizen of vakantie voor de lucky few: over vakanties in de toekomst

. Foto: Marit Goossens

Reizen we milieubewuster als het weer kan of wordt het zo duur dat vakantie voor de lucky few wordt? Reisjournalist Ivo Weyel laat zijn licht schijnen op vakanties in de toekomst.

T ot nu toe was alles in orde. Het leven was maakbaar, de wereld van ons. Eén virus was genoeg om dat alles onderuit te halen. Het leven blijkt kwetsbaar en fragieler dan we dachten. De mens is de controle kwijt, de toekomst is onzeker. Dat maakt angstig. We klampen ons vast aan virologen en politici die ons vertellen hoe het ervoor staat, wat we wel mogen en wat niet. Psychologen, geestelijken en yogi's worden van stal gehaald om duiding te geven.

‘We moeten van het idee af dat we masters of the universe zijn nu het virus die illusie heeft versplinterd’, zei Matthieu Ricard, boeddhist en tolk van de dalai lama en voormalig moleculair bioloog, onlangs in Financial Times . ‘Kom in het reine met jezelf, dan weegt deze moeilijke tijd minder zwaar op het gemoed.’

In stuurloze tijden grijpen allerlei groeperingen die strijden om hun gelijk in welke richting we moeten opgaan hun kans. Ook in de reiswereld. Deze sector, die volgens het World Travel & Tourism Council in 2018 een globale omzet van zo’n 8,8 biljoen dollar had en goed is voor ongeveer 10 procent van alle banen ter wereld, is het hardst getroffen. In no time ging het van overlast door te veel toeristen naar smeken om toeristen. De vraag is hoe de toekomst van het reizen eruitziet.

H erbezinnen

Moeten we herbezinnen en milieubewust het reizen aan banden leggen? In 2018 werden er naar schatting 4,5 miljard vliegtickets verkocht, wat volgens sommigen het broeikaseffect aardig omhoog stuwt.

Anderen menen dat de vliegwereld niet meer dan 2 procent van alle CO2-uitstoot voor zijn rekening neemt en noemen dat aandeel verwaarloosbaar, onder wie Detlef van Vuuren, hoogleraar aan de Universiteit van Utrecht en werkzaam bij het Planbureau voor de Leefomgeving en de ICAO, de burgerluchtvaartorganisatie van de VN.

Moeten we reizen dan duurder maken om de planeet te sparen? Oostenrijk verbiedt nu tickets onder 40 euro en legt een toeslag van 30 euro op alle vluchten van minder dan 350 kilometer. Vliegverkeer naar bestemmingen die per trein in minder dan 3 uur bereikbaar zijn wordt zelfs verboden.

Zwitserland legt toeslagen op van 28 tot 112 euro, afhankelijk van de afstand. Paradoxaal pakt juist Zwitserland ook de rijken aan met een toeslag tot 5000 euro per vlucht in een privéjet, maar dit terzijde.

In ons land pleiten D66 en de ChristenUnie voor een verbod op vluchten onder de 34 euro. Maar wordt reizen op deze manier niet elitair? Verschuift vakantie aldus van verworven recht naar luxe voor de happy few ? Met andere woorden: legt de nivellering het af tegen een schonere lucht? Opmerkelijk daarbij is dat de linkse groene partijen het opnemen voor het milieu, terwijl de rechterflank de kant kiest van de man met de kleine beurs. Corona doet rare dingen met de zienswijzen van de mens.

O nzekerheid

Nu de grenzen weer langzaam opengaan, groeit de o nzekerheid. Wat mag en wat niet? In Frankrijk en Italië moet je 1 meter afstand houden, in Engeland en de Verenigde Staten 2, in Australië 1,5. Mondkapjes moeten op en af, naargelang het vervoermiddel en het land.

United Airlines houdt alle middenstoelen in de vliegtuigen vrij, Lufthansa in het begin ook, maar nu niet meer, Delta eerst juist niet en nu weer wel, en KLM en Air France niet. Wat nu geldt is morgen weer anders. Jongeren lijken sneller op pad te gaan dan ouderen. Maar hoe zeker zijn alle onderzoeken die daarop wijzen en waarmee we nu om de oren worden geslagen?

Vliegtickets.nl jubelt dat er in mei 326 procent meer tickets zijn verkocht dan in april. Dat lijkt spectaculair. Maar als naar aantallen wordt gevraagd, zegt een woordvoerder dat die niet worden vrijgegeven om privacyredenen (alsof een aantal de privacy schendt).

Stel dat in april tien tickets zijn verkocht (niet ondenkbaar qua aantal in deze drooglegging), dan is een stijging van 326 procent een verwaarloosbaar aantal. Een onzinonderzoek dus. Net als dat van Airbnb: in mei groeide het aantal boekingen in eigen land met 50 procent. Geeft dat aan dat we significant meer op staycation gaan?

NBTC-NIPO Research rekende uit dat 1,8 miljoen van de 7,2 miljoen Nederlanders die met vakantie gaan in eigen land blijft. Terwijl tv-programma EenVandaag tot de conclusie komt dat 42 procent van de vakantiegangers in Nederland blijft. De redactie van de talkshow Beau meent dat dit zelfs 50 procent is. Allemaal cijfers die niet overeenkomen. Geen onderzoek geeft houvast over de toekomst van het reizen. Er zijn talloze scenario’s denkbaar. Zoals deze hieronder, bijvoorbeeld.

Momenteel lijkt er grote behoefte te zijn aan afgelegen bestemmingen, waar weinig mensen naartoe gaan. Daar willen mensen het liefst logeren in op zichzelf staande accommodaties. Vrijstaande vakantiehuizen winnen het van hotels, bij voorkeur niet te ver van eigen huis en haard. Niet verwonderlijk dus dat Wallonië juist nu een multimediale promotiecampagne is gestart om Nederlanders naar de Belgische Ardennen te lokken.

M otels

In de Verenigde Staten verheugen motels zich in een groeiende belangstelling. Kamers hebben daar hun eigen buiteningang, zonder lobby’s of andere openbare ruimtes. Ook de verkoop van campers is opzienbarend toegenomen. Mensen willen dus – althans voorlopig – en petit comité op stap. Zelfs massale vakantieoorden proberen daarop in te spelen. De Club Meds prijzen hun villa’s aan als plekken waar gezinnen onafhankelijk kunnen logeren. Corendon c.s. probeert gasten te lokken door all-inclusivereizen aan te bieden waarbij je het geheel ontsmette en ommuurde vakantieoord niet uit hoeft.

Bij jongeren speelt deze hang naar afzondering nauwelijks. Zij gaan in één teug van pandemie naar pandemonium en willen snel zo ver mogelijk weg.

De grote vraag is wat er al dan niet beklijft van de coronacrisis. Houden we ook op de lange duur last van smetvrees, of gaan we weer helemaal los als er een vaccin is? Vorige crises hebben bewezen dat we kort van memorie zijn, en liefst zo rap mogelijk de draad weer oppakken. Sterker: dat we zelfs in een hogere versnelling de ellende met terugwerkende kracht compenseren.

Mocht het massatoerisme weer op gang komen, dan zullen veel mensen willen dat daaraan paal en perk wordt gesteld. Spreiding zou een oplossing kunnen zijn. Verdeel en heers. Museale topstukken zouden elders kunnen worden ondergebracht: van Soestdijk zou best een topmuseum gemaakt kunnen worden, om maar iets te noemen, met De Nachtwacht als grootste publiekstrekker. Of hang die in Den Helder. Het Louvre overweegt Mona Lisa elders onder te brengen, dus waarom wij niet? De Amsterdamse gemeenteraad omarmt het idee om de Wallen te verplaatsen.

Een stap verder gaat het om de perceptie van ‘echt’ en ‘replica’ te herzien. China heeft in Shanghai Nederland nagebouwd in het Holland Village, inclusief Huis Ten Bosch en de Magere Brug, en in Tianducheng staat de Chinese versie van Parijs met een imposante Eiffeltoren. In Fuzhou zijn bouwvakkers nu bezig de geboortestad van Shakespeare na te maken, Stratford-upon-Avon, in samenwerking met Shakespeare Birthplace Trust, de hoeder van Shakespeares erfgoed.

En in het Seven Wonders of the World Park in India staan de toren van Pisa, het Vrijheidsbeeld, de Taj Mahal en het Colosseum broederlijk naast elkaar.

loading  

Nabouwen

Het nabouwen en kopiëren was vroeger in de kunst en de normaalste zaak van de wereld, dus waarom zouden we dat niet weer oppakken? Het Van Gogh Museum heeft in de winkel door computers geprinte Van Gogh-schilderijen hangen die een leek niet van echt kan onderscheiden, dus maak tien zonnebloemen en hang ze her en der in het land.

En het ziet er nu echt naar uit dat musea wereldwijd op termijn hun etnografica en andere elders gestolen kunstschatten moeten gaan teruggeven aan de landen van herkomst, dus het British Museum ontkomt er niet aan de Elgin Marbles te kopiëren.

Willen we het toerisme indammen, dan moeten we af van onze fascinatie met alles wat origineel is en gaan kopiëren en nabouwen.

Het milieu is o zo belangrijk. We beloven plechtig daarmee rekening te houden, maar zijn elk jaar meer gaan vliegen. In 2018 vlogen we volgens de International Air Transport Association 7 procent meer dan het jaar daarvoor. De KLM verkocht tijdens de spotgoedkope Werelddeal Weken op 1 dag 20.000 tickets. Prijsvechter Easyjet pluste het laatste kwartaal van 2018 15 procent. En daar zouden we ineens van afzien? Kleine kans.

De reiswereld zegt ecovriendelijker te worden, maar komt die zijn belofte na? Behalve in Oostenrijk en Zwitserland zijn de vliegtickets overal nog net zo goedkoop als voor de coronacrisis. Met Transavia vlieg je weer voor een paar tientjes naar Faro. Het excuus: het moet wel, om het gestagneerde vliegverkeer weer vlot te trekken. Maar het is straks vast niet ineens gedaan met de stuntprijzen.

Niet alle zogenaamd duurzame initiatieven zijn bovendien echt duurzaam. De zichzelf op de ecoborst slaande Soneva-hotels op de Malediven schrappen vlees van het menu omdat veeteelt slecht is voor het milieu, terwijl de hotels alleen per privévliegtuig zijn te bereiken. Yogi Pawan Kumar mediteert het schuldgevoel van reizigers over hun CO2-onvriendelijke jetlag daar weg in een idyllisch tussen de palmen gelegen yogapaviljoen. Voor 100 dollar per 45 minuten.

Het tv-programma 3 op Reis fietst er ineens een nabije bestemming tussendoor (aflevering 1: Oezbekistan – Gent – New Mexico, aflevering 3: Thimphu – Brussel – Taiwan) en brengt de tekst Dit programma is CO2-neutraal geproduceerd in beeld, omdat de presentatoren de trein nemen. En ja, hotels vragen je de handdoeken te hergebruiken en recyclen het afval, maar dat is bij lange na niet genoeg.

G olfbanen

Vorig j aar zijn er meer golfbanen bij hotels aangelegd dan ooit, volgens de National Golf Foundation, terwijl golf door alle groenonderhoud en besproeiing de meest vervuilende sport is. In het Moon Palace in Cancun (Mexico) lag een briefje op de kamer dat de 27 (!) holes golfbaan alleen ’s nachts werd besproeid om het milieu te sparen.

Dat er op milieugebied iets moet veranderen is duidelijk. De luchten waren de afgelopen maanden schoner, de wateren helderder. We beweren stellig dat we ons leven gaan beteren (alle opiniepeilingen wijzen dat uit), maar zijn we dat echt van plan? Toen KLM met een kleinschalige poll onderzocht of we onze vlucht gaan compenseren met de aanplant van een boom, zei 39 procent volmondig ja. Maar in 2018 deed slechts 0,25 procent van de passagiers dat echt.

Verandering zal moeten worden afgedwongen door de overheden, individueel of in EU-verband of door welke overkoepelende wetgevende instantie dan ook. Als we het initiatief overlaten aan de airlines, de reisindustrie en onszelf verandert er niets en gaan we verder op de oude, massale en milieuverpestende voet.

Plus artikel gelezen
Je las zojuist een artikel.
Onbeperkt PREMIUM-artikelen lezen?

Lees nu PREMIUM vanaf € 1,15 per week. Je krijgt dan onbeperkt toegang tot al onze artikelen, video’s, columns en meer.

Probeer PREMIUM direct