Hoewel het vaccineren steeds sneller gaat, blijft het aantal besmettingen in Nederland hoog. Wanneer volgt nou eindelijk het omslagpunt?

Experts denken dat het zomaar nog een maand kan duren, omdat momenteel vooral jongere mensen besmet raken. Wel is de verwachting dat de druk op de ziekenhuizen binnen twee weken duidelijk afneemt.

Nadat de Nederlandse vaccinatiemachine lang haperde, gaat het inmiddels de goede kant op. Het Europees Centrum voor ziektepreventie- en bestrijding (ECDC) meldde woensdag dat ons land zelfs is opgeklommen naar de vijfde plaats in de Europese Unie.

Deze week liggen we nog wel iets achter op schema. Op de eerste drie dagen (maandag, dinsdag, woensdag) werden er gemiddeld ruim 98.000 prikken gezet. Trekken we die trend door, dan bereiken we het streefgetal van 729.732 op zondag niet.

Opbouw van immuniteit

RIVM-baas Jaap van Dissel meldde donderdag tijdens een Kamerbriefing dat door vaccinatie de pandemie ’een nieuwe fase’ bereikt, waarin afname niet enkel veroorzaakt wordt door strengere maatregelen maar ook door opbouw van immuniteit.

Tel daarbij op dat demissionair coronaminister De Jonge dinsdag bekendmaakte dat Nederland het Janssen-vaccin voor alle doelgroepen gaat inzetten, na eerdere twijfels vanwege de zeldzame bijwerkingen in de vorm van bloedstollingsproblemen, en het lijkt een week met overwegend goed nieuws te zijn.

Of toch niet? Het aantal besmettingen in de week van 14 tot 20 april steeg met 5,3 procent naar 53.981. Ook nam het percentage positieve testen toe van 9,6 naar 10,1. Het aantal besmettelijke personen ligt bovendien ongeveer even hoog als tijdens de eerdere pieken in de eerste en tweede golf, toonde Van Dissel donderdag. Kennelijk heeft het vaccineren daarop nog geen invloed gehad.

60-plussers

Dat verrast immunoloog Marjolein van Egmond van Amsterdam UMC niet. „Je ziet dat met name de 60-plussers gevaccineerd zijn, terwijl de groep waar toch al de meeste besmettingen plaatsvonden, de 60-minners, dat nog niet is.”

Uit RIVM-cijfers blijkt inderdaad dat in de leeftijdsgroep tot 30 jaar momenteel de meeste mensen besmet raken. Zo waren er afgelopen week in de groep 18-24 jaar maar liefst 480 meldingen op 100.000 inwoners. Ter vergelijking: bij de 60- tot 69-jarigen ging het om bijna 214 meldingen op 100.000 en bij de 70- tot 79-jarigen om 162. Enkel bij de 80-jarigen is in de afgelopen weken een duidelijke daling zichtbaar in het aantal besmettingen: van bijna 114 meldingen op 100.000 in de week van 8 maart naar 73 in de week van 18 april.

Dat laatste stemt Van Dissel tevreden. „We zien sinds het vaccineren alleen maar een afname in het aantal besmettingen in verpleeghuizen en onder thuiswonende ouderen.” Hij verwacht dat de bezetting in de ziekenhuizen - die vooralsnog hoog is - vanaf begin mei echt zal afnemen, mede als gevolg van vaccinatie van de meest kwetsbare groepen.

Volgens het RIVM zitten we momenteel nog op een hoog ’plateau’ qua besmettingen. „Pas als het reproductiegetal duidelijk onder de 1 is gedaald, kunnen we concluderen dat we daar af zijn, het is lastig te voorspellen wanneer”, zegt een woordvoerder. Momenteel bedraagt het r-getal volgens het coronadashboard 1,06.

Omslagpunt qua besmettingen

Hoeveel prikken moeten er dan gezet worden om het omslagpunt qua besmettingen te bereiken? Uit de voorbeelden van ’succeslanden’ Israël, het Verenigd Koninkrijk en de Verenigde Staten blijkt dat dit nogal kan verschilt, afhankelijk van lokale omstandigheden. In Israël daalde het aantal besmettingen in combinatie met het aantal sterfgevallen vooral snel vanaf begin februari, toen het aantal toegediende doses naar rato van inwonertal ongeveer 60 procent bedroeg.

Na een al langere daling van besmettingen nam in het Verenigd Koninkrijk begin februari ook het aantal sterfgevallen substantieel af. Op dat moment bedroeg het aandeel van het aantal toegediende doses naar rato van inwonertal amper 20 procent. Dat aandeel lag in de Verenigde Staten begin februari, toen er duidelijk minder mensen besmet raakten en stierven, slechts op 10 procent.

Ter vergelijking: in Nederland bedraagt dat aandeel momenteel al bijna 28 procent. Als we uitgaan van de getallen in Israël zou het aantal besmettingen in combinatie met de sterfgevallen substantieel moeten dalen bij ongeveer 10,5 miljoen gezette prikken. Dat getal zouden we binnen de prognose van het ministerie van Volksgezondheid eind mei/begin juni moeten kunnen bereiken.

Viroloog Bert Niesters van het UMCG verwacht het omslagpunt echter wel op kortere termijn. „Ik zou zeggen dat we over 1 tot 2 weken wel echt een groter resultaat zouden moeten zien, ook in de besmettingscijfers. Het gaat echter wel nog een tijd duren voor je onder de jongeren, onder de vijftig, effect gaat zien, omdat die nog moeten beginnen met vaccineren.”

Volgens Van Egmond kan het wel wat langer duren. „In juni zal het aantal besmettingen echt veel minder zijn. Want hoewel je nooit honderd procent kunt garanderen dat een gevaccineerd iemand geen virus meer uitscheidt, gebeurt dat wel in mindere mate. Als je straks tegen de zomer op het punt komt dat de meerderheid van de mensen gevaccineerd is, zou je moeten overwegen aanzienlijk soepeler om te gaan met die anderhalve meterregel. Ik geef zelf ook toe: als mijn ouders en ik gevaccineerd zijn, ga ik ze echt weer een knuffel geven. Dat heb ik anderhalf jaar niet gedaan.”

Twee weken te vroeg

Niesters vraagt zich wat betreft het verschil tussen jong en oud af of er niet ’twee weken te vroeg’ is begonnen met proeven en versoepelen. „De zestigplussers zijn straks allemaal gevaccineerd. Maar ik ben 62, en ga echt niet op zo’n testfestival staan. Dat zijn de jongeren, en die zijn pas als laatste aan de beurt.”

Het voortvarende vaccineren en het beleid waarin wordt gestuurd op ziekenhuisopnames geven Van Egmond evengoed het vertrouwen dat de ankerpunten binnen het stappenplan van het kabinet gehaald kunnen worden. Daarbij geldt bijvoorbeeld dat de gehele horeca eind mei ook weer voor etentjes open zou kunnen gaan, terwijl eveneens de culturele instellingen heropend worden.

Je kunt deze onderwerpen volgen
Extra
Coronavirus
Plus artikel gelezen
Je las zojuist een artikel.
Onbeperkt PREMIUM-artikelen lezen?

Lees nu PREMIUM vanaf € 1,15 per week. Je krijgt dan onbeperkt toegang tot al onze artikelen, video’s, columns en meer.

Probeer PREMIUM direct