.

Fietsen in eigen regio: Mooie tocht dankzij utopie van Frederiksoord

.

Thuis in het Noorden is in Fredriksoord, Eerst een kopje koffie in het hotel en dan op de pedalen. Een weldadig rondje heet de route. Al was het voor de kolonisten die hier woonden eerder kommer en kwel dan weldaad.

Een mooie plek op het terras in de zon. Eind 18de eeuw werd dit logement gebouwd. De Maatschappij van Weldadigheid nam het in 1818 over. Vier kamers dienden destijds permanent beschikbaar te zijn voor het dagelijks bestuur van de Maatschappij. Het was ook de vaste vergaderplaats voor de bestuurders. Hier zat de stichter van de Maatschappij van Weldadigheid, generaal Johannes van den Bosch. Nippend aan hete koffie misschien, net zoals wij.

Dromend dwalen we af. Welke besluiten werden destijds door de heren genomen? Hoe zagen zij het leven van de arme sloebers voor zich, die hier een nieuw en strak georganiseerd leven moesten gaan lijden? Weer in het gareel en met orde en tucht. Vooral tijdens het eerste deel van de route word je hiermee geconfronteerd.

Gratis toegankelijk openluchtmuseum

Koffie op, we gaan rijden. Al in Frederiksoord zelf lijkt het decor een openluchtmuseum. En nog gratis toegankelijk ook. Bij veel huizen staan informatiebordjes. Snel fietsen doe je de eerste kilometers van de route daardoor niet. Tenminste niet als je nieuwsgierig bent naar de oorsprong van de vele oude gebouwen, die alle tiptop in conditie zijn.

Het Huygens Huys, het voormalige postkantoor, is na een kort stuk al onze eerste stop. Zal een nieuwe bewoner hier een smeekbede hebben verstuurd naar de familie in de grote stad? Waarschijnlijk niet. Ongeletterden hadden hier de overhand.

Dan het statige huis waar de huisarts zijn praktijk uitoefende. Bochtje om en er ligt een schat aan stopplekken voor ons. Veel kolonistenhuisjes, met een lapje grond voor eigen gebruik. Ambtenarenhuisjes. Ze werden gebouwd voor de schrijvers, wijkmeesters en andere notabelen van de koloniën.

Bij de start van de proefkolonie Frederiksoord in 1818 was meester Jan Hessels van Wolda onderwijzer in Vledder. De kinderen van de kolonisten waren niet op die school. En dus ging deze onderwijzer met goede inborst in zijn vrije tijd lesgeven in Frederiksoord. Generaal Johannes van den Bosch nam hem daarna aan als verantwoordelijke voor het onderwijs. Het schooltje dat er nu staat is een replica. Weer een stop.

De oude tramremise, even in de remmen. Dan het eerste rustoord. En ook de tweede. Want hardwerkende mensen kunnen oud worden. Hoeve Prinses Marianne. Die dateert van 1913. De naam was Hoeve de Dankbaarheid, maar dat veranderde toen bleek dat de anonieme gift voor de bouw afkomstig was van Prinses Marianne.

loading

Streng toezicht, ook op zondag

Dan komen we bij het koloniekerkje uit 1851, op de grens van Frederiksoord en Wilhelminaoord. Met bijbehorende tucht voor de bewoners van de koloniën. Of ze religieus waren of niet: iedere zondag kregen ze verplicht een donderpreek. We geloven onze ogen niet bij het lezen van dit informatiebord bij het voormalige godshuis. De kolonisten stonden niet zes, maar zeven dagen per week onder streng toezicht. Dat is duidelijk. Het moesten hardwerkende en verantwoorde burgers worden. Zo werd dit oord ingericht.

Daarnaast kwamen er spinnerijen, weverijen, een groentedrogerij, een conservenfabriek en een stoomzuivelfabriek. Zo kon ook de fysiek zwakkere in de maatschappij werken. En bidden natuurlijk. Ging men niet naar de kerk? Dan was de straf onverbiddelijk. Niet vanuit de hemel, maar vanuit het bestuur met dikke sigaren. Twee stuivers kostte kerkverzuim.

Overtredingen zoals vloeken, drankmisbruik, ontuchtig of ongodsdienstig gedrag, ongehoorzaamheid, luiheid en onzedelijkheid werden ook onverbiddelijk bestraft met boetes of maximaal acht dagen opsluiting in de strafkamer. ‘Geef ons heden ons dagelijks brood’ werd niet verhoord. Een dag zonder rantsoen en daarna opnieuw water en brood in de cel.

loading

Puur natuur

Dat was een leerzaam aantal kilometers. Nu te midden van lommerrijk groen, destijds toch wel met een zwart randje. Nu rijden we er in puur natuur. Een lange laan, een oude begraafplaats erlangs. Lange bomenrijen met soms nog een koloniehuisje, herkenbaar aan de piepkleine bovenraampjes. Het Nijensleekerveld gaat aan ons voorbij, een heide met een aantal vennetjes. Alleen te voet bereikbaar.

Onopgemerkt verstoppen we onszelf fietsend op het smalle donkere pad in landgoed De Eese. Links staan de eerste donkerrode houten gebouwen. Een koetshuis en een rentmeesterswoning, uit het begin van de vorige eeuw. En daarna kijken we naar links. Daar op de heuvel staat ‘Hoff ter Eze’, nu De Eese genoemd. De eerste vermelding dateert uit 1371, maar dit slot dateert uit 1619. Hij blinkt op een eigen heuvel in de zomerzon. Een hek ervoor laat er geen misverstand over bestaan. Als bezoeker mag je linksaf en rechtsaf. Maar zeker niet rechtdoor. We fietsen verder, richting Steenwijkerwold en Steenwijk. Linksaf dus.

loading

Snoepje: huis Westerbeek

Na een lus langs de toevoerwegen van deze plaatsen duiken we weer terug in het landgoed. Met de kenmerkende lanen. Bijna kussen we de route die we zojuist reden, maar nu geven de bordjes aan dat we rechtsaf moeten. Na een lus door het open ontginningsgebied kloppen we weer aan in Frederiksoord.

We worden nog een keer getrakteerd op een snoepje in dit oord. Huis Westerbeek ligt een stuk van de doorgaande weg af. Een lange laan nodigt uit om rechtsaf te gaan, richting dat witte huis. Niet in Amerika, maar in Drenthe. Toch werden ook hier belangrijke beslissingen genomen. Van hieruit werd in 1818 en de jaren erna de kolonie Maatschappij van Weldadigheid gesticht. Het landhuis werd van 1821 tot omstreeks 1830 bewoond door de zojuist genoemde stichter van de Weldadigheid.

We fietsen het dorp weer in. Inmiddels is het drukker geworden op terras en parkeerterrein. Drukker dan in de 19de eeuw. In 1820 was het idee om veertigduizend armen in de kolonie op te nemen. Dat was tamelijk overschat. Armoede bestrijden met werk, onderwijs en kerkgang bleek een utopie. Maar een mooie fietstocht in een veelzeggend historisch gebied is nu werkelijkheid. Dankzij die achterhaalde zienswijze. We nemen nog een kop koffie in het logement waar de heren van stand beslisten.

Plus artikel gelezen
Je las zojuist een artikel.
Onbeperkt PREMIUM-artikelen lezen?

Lees nu PREMIUM vanaf € 4,99 per maand. Je krijgt dan onbeperkt toegang tot al onze artikelen, video’s, columns en meer.

Probeer PREMIUM direct