Jan Waling Huisman bij het electromagnetische wagentje van Sibrandus Stratingh uit 1835. FOTO PETER WASSING

‘Breng de elektrische auto thuis’

Jan Waling Huisman bij het electromagnetische wagentje van Sibrandus Stratingh uit 1835. FOTO PETER WASSING

Het is de troef van de noordelijke Tesla-lobby: het elektromagnetische wagentje uit 1835 van Sibrandus Stratingh. De allereerste elektrische auto.

Het is een wagentje met drie wielen, een accu en een paar magneten. Simpel, maar in zijn tijd revolutionair. Hoogleraar Sibrandus Stratingh presenteerde het in 1835 bij het Natuurkundig Genootschap in Groningen: het allereerste elektrisch aangedreven voertuig.

Het reed. ‘Met genoegzamen gelijke snelheid’, aldus Stratingh.

Nu, bijna tweehonderd jaar later, is dat wagentje de troef waarmee Noord-Nederland de moderne fabrikant van elektrische auto’s Tesla verleidt om zich hier te vestigen. ‘Breng de elektrische auto thuis’ , is de slogan.

Topstuk

Jan Waling Huisman, collectiebeheerder van wetenschappelijke instrumenten van de Rijksuniversiteit Groningen, promoot het wagentje van Stratingh al jaren. Het is een van de topstukken van het Universiteitsmuseum. ,,Een verfijnd stukje techniek. En het rijdt als een tierelier.’’

Het zou kunnen dat Stratingh in zijn tijd al koos voor elektrisch rijden omdat het schoon is. Het jaar daarvoor, in 1834, maakte Stratingh namelijk nog proefritten door de Groningse straten met een stoomrijtuig. ,,Dat gaf natuurlijk een hoop roet, smerigheid en lawaai.’’

Ondanks de grote belangstelling voor die stoomwagen, ging Stratingh samen met zijn instrumentenbouwer Christopher Becker aan de slag met elektromagnetisme. Elektromotoren waren in opkomst, maar waar ze voor te gebruiken waren, wist nog niemand. Stratingh was de eerste die een toepassing vond in voortbeweging.

Het wagentje was een schaalmodel. Een echte personenwagen bouwde Stratingh nooit. De techniek was niet ver genoeg, zijn instrumentenbouwer vertrok vlak na de vinding uit Groningen en de hoogleraar stierf onverwacht in 1841.

Acht replica’s

Na de dood van Stratingh ging de ontwikkeling van elektrische auto’s natuurlijk door. Rond 1900 waren ze zelfs populairder dan benzineauto’s, maar tegen de verbrandingsmotor konden ze niet op. Nu pas, bijna tweehonderd jaar na de vinding van Stratingh keren elektrische auto’s terug op de weg.

Het wagentje van Stratingh zelf is sinds een aantal jaren ook weer zichtbaar buiten het museum. Instrumentenbouwer Anton Stoelwinder uit Gorredijk hoorde van het autootje en heeft acht replica’s gemaakt (onder andere voor Nobelprijswinnaar Ben Feringa) die daadwerkelijk kunnen rijden. Stoelwinder: ,,Dit wagentje was heel vooruitstrevend. Ik hou van die historie. Die Stratingh was echt nog zo’n universele wetenschapper.’’

Huisman en Stoelwinder zijn blij met de nieuwe belangstelling voor Stratinghs uitvinding. Maar of het Elon Musk van Tesla zal overtuigen? Huisman: ,,Volgens mij is hij meer een man van de vooruitgang dan van de historie. Maar mijn vader zei al tijd: als je ergens naartoe wil moet je weten waar je vandaan komt.’’

Sibrandus Stratingh: een 19de-eeuwse revolutionair in voortbeweging

De Groningse hoogleraar Sibrandus Stratingh (Adorp 1785) ging al op zijn dertiende studeren aan de Academie in Groningen. Hij zou zijn oom opvolgen als apotheker, maar had ook veel belangstelling voor technologische ontwikkelingen. Behalve hoogleraar scheikunde en technologie werd hij ook ondernemer. Hij had een loodwitfabriek voor de productie van verf.

Beroemd werd hij door zijn experimenten met een stoomrijtuig door de Groningse straten. De Provinciale Groninger Courant deed in 1834 verslag: ‘Heden 22 maart in den vroegen morgen is de eerste voorlopige proefvaart genomen met een door de Heeren Stratingh en Becker ondernomen en vervaardigd stoomrijtuig, hetwelk een tocht door de stad over hellende en dalende straten en over bogen heeft afgelegd’.

De stoomwagen trok – vijf jaar voor de eerste stoomtrein in Nederland – veel belangstelling. Ook van Koning Willem I.

Toch verlegde Stratingh, die woonde aan de Ossenmarkt, zijn belangstelling naar het elektromagnetisme en bouwde in 1835 het eerste elektrische wagentje, en later ook een elektrische boot. Stratingh overleed plotseling in 1841.

Je kunt deze onderwerpen volgen
Extra
Plus artikel gelezen
Je las zojuist een artikel.
Onbeperkt PREMIUM-artikelen lezen?

Lees nu PREMIUM vanaf € 1,15 per week. Je krijgt dan onbeperkt toegang tot al onze artikelen, video’s, columns en meer.

Probeer PREMIUM direct