Voor hun mosselzaad richten Zeeuwse mosselkwekers ieder jaar hun onderzeese tuinen in op het Wad. Die methode spaart de natuur, maar plundert hun portemonnee.

Als je vanaf Kornwerderzand op Texel koerst, arriveer je na zo’n anderhalf uur varen in het Gat van Stompe. In dit wat diepere deel van de Waddenzee is 70 hectare gereserveerd voor mosselzaadinstallaties. Door het woord ‘installatie’ denk je misschien aan een soort mechaniek, maar het is eerder een onderwatertuin. Mosselkwekers hangen er rafelige touwen verticaal in het zeewater op.

Daarna doet de natuur de rest. Als in april en mei de zee langzaam opwarmt, kan het water melkwit kleuren door de zaad schietende mossels. Miljarden larven nestelen zich tussen de pluizige touwvezels en doen er zo’n twee jaar over, voordat ze als mossel bij u op het bord belanden. Dat klinkt prachtig, maar het is wel heel veel werk, verzucht Dennis Verschuure van de YE18 Johannes.

,,We zijn vier tot vijf weken bezig met het ophangen van die touwen.’’ Terwijl de man van Yerseke uitleg geeft, zwoegen zijn vier collega’s in het gangboord van de YE18 stug door. Een voor een knopen ze handmatig de duizenden touwen aan een lange lijn, die over een paar honderd meter tussen twee palen is getrokken. En als er straks geoogst is, moet die hele installatie ook weer worden opgeruimd, om voor het volgende seizoen weer te worden opgebouwd.

'Dan spreek je dus over vele tonnen per bedrijf'

Al die manuren, maar ook de materieelkosten, lopen flink in de papieren. ,,Ga er maar vanuit dat zo’n schip alleen al tussen de 1500 en 2000 euro per dag kost’’, berekent secretaris Addy Risseeuw van de Producentenorganisatie Mosselcultuur. Daar komen ook nog de palen, het touwwerk en de drijvers bij. ,,Je hebt het over 7,5 miljoen euro aan jaarlijkse lasten. Dan spreek je dus over vele tonnen per bedrijf.’’

Vroeger visten de Zeeuwen het zwevende mosselzaad simpelweg van de zeebodem. Die vangmethode levert natuurschade op en had op het Wad een jaar geleden al verleden tijd zullen zijn. Vanwege de hoge kosten wisten de mosselkwekers uitstel te bedingen. Nu hebben ze tot 2029, dan moet het toch echt gedaan zijn met de bodemvangst. Niet iedereen zit op de forse investeringen te wachten, voor sommige Zeeuwen was het net dat extra zetje om te stoppen.

Yerseke telt 89 mosselkwekers, veelal familiebedrijven. Jaarlijks leveren ze zo’n de 50 miljoen kilo mossels, met een marktwaarde die schommelt rond de 50 miljoen euro. Een beetje mossel verhuist in zee zo’n drie keer. Voor iedere levensfase weten de Zeeuwen een andere geschikte plek. In de wat ruwere Waddenzee gedijt de jeugd goed, de wat oudere mossel doet het beter in de rustiger Oosterschelde.

De sector pacht in de Zeeuwse wateren en op de Waddenzee 10.000 hectare zeebodem van het rijk. Nu wordt nog maar 400 hectare van de mosselpercelen gebruikt voor mosselzaadinstallaties, zo’n 1500 in totaal. Als je al die pluizige kweektouwen aan elkaar zou knopen, ligt er 4800 kilometer. ,,Dat is ongeveer van hier naar Canada’’, weet onderzoeker Jacob Capelle van Wageningen University & Research. Toch zijn we er nog niet.

De mosselzaadtuinen hebben als voordeel dat weersomstandigheden er weinig vat op krijgen. ,,Zo’n storm als die van vorige week, daar krijgt een mosselkweker buikpijn van’’, zegt Capelle. De vangst van bodemzaad kan een deuk oplopen. Met de mosselzaadinstallaties ben je daarentegen vrij zeker van het resultaat, merkt de onderzoeker. Nadeel is dan weer die hogere kostprijs. Nu zijn er nog de subsidievoordelen. Het rijk wil bovendien de pachtprijzen voor de onderwatertuinen verzachten, maar blijft dat ook zo?

loading

,,Je mag er niet van uitgaan dat de consument dit zal opvangen’’, stelt bestuurder Risseeuw. Het gaat toch om flinke prijsverschillen. ,,Bodemzaad kost 15 cent per kilo’’, vertelt Verschuure. ,,En met dit zaad van de installatie kom je waarschijnlijk op 70 cent per kilo uit.’’ De schipper van de YE 18 kijkt veelbetekenend. ,,En dan moet je nog twee jaar verder voordat je kunt incasseren. De prijs aan de markt is stabiel. Die wordt bepaald door Carrefour, Albert Heijn en Jumbo, wij hebben daar helemaal geen invloed op.’’

Belgische magen

Zeker 40 procent van alle Nederlandse mosselen eindigt in Belgische magen. Slechts 12 procent eten we zelf. Al die mosseleters vergrijzen echter rap. Hoe krijg je jongeren aan de mosselpan? Shelly Sterk, Freddy Tratlehner (Vjèze Fur) en Nienke Plas waagden een poging, drie influencers met een miljoen jonge volgers op sociale media. Vjèze Fur kan goed koken, op Youtube laat hij zien hoe je in vijftien minuten een mosselmaaltijd klaarstoomt. Die aanpak blijkt te werken. Volgens onderzoeksbureau GfK is 30 procent van de dertigers al voor de mossel gezwicht. De drie jaar durende campagne kost 1,2 miljoen euro. Daarvan komt driekwart uit het Europese fonds voor de visserij.

Je kunt deze onderwerpen volgen
Economie
Waddengebied
Natuur en milieu
Plus artikel gelezen
Je las zojuist een artikel.
Onbeperkt PREMIUM-artikelen lezen?

Lees nu PREMIUM vanaf € 1,15 per week. Je krijgt dan onbeperkt toegang tot al onze artikelen, video’s, columns en meer.

Probeer PREMIUM direct