Vlak voor de kerst gooide het kabinet de winkelstraten grotendeels op slot. Hoe spelen winkeliers daar op in en wat zien we over twee jaar van de pandemie terug in onze binnensteden?

In de sombere dagen voor kerst kreeg Mathijs Tiggeler twee mannen in witte overalls aan zijn voordeur, hun gezichten verborgen achter viruswerende maskers. De Leeuwarder had bij Klup de Dag, een kledingwinkel aan de Nieuwestad, een jeans besteld. Lachend nam Tiggeler die spijkerbroek van het steriel geklede duo in ontvangst. ,,We dachten, we doen het wat anders’’, legt Rick Klap van Klup de Dag uit. ,,We bedoelen er niks zwaars mee. Dit is gewoon ludiek bedoeld en het levert allemaal leuke reacties op. Er zijn mensen die bij ons bestellen, maar dan willen ze wel dat we het in van die pakjes komen brengen.’’

Dit is geen normaal jaar

In normale jaren rekenen Nederlandse winkels vlak voor kerst zo’n 2 miljoen keer per uur af. Maar dit is geen normaal jaar. Sinds 15 december mag de winkeldeur alleen nog open voor de broodnodige boodschappen, de bakker, de slager en de supermarkt. Veel middenstanders zullen opnieuw hun broekriem moeten aanhalen. De modebranche bijvoorbeeld, bleef dankzij de corona-uitbraak al met zijn voorjaarscollectie zitten. Nu dreigt hetzelfde met de kerstcollectie.

,,Je zag dat iedereen een beetje in paniek raakte na de persconferentie van Rutte’’, vertelt Klap. Hij en zijn zakenpartner Ivo van Baal zagen hoe ,,concullega’s’’ op hun facebook en Instagram kledingsetjes begonnen aan te bieden. ,,Dat is natuurlijk prima’’, zegt Klap. ,,Maar wij maken heel nadrukkelijk een andere keuze. Wij willen er echt iets leuks van maken.’’ Klup de Dag opende in juni 2019 zijn deuren. ,,En je kunt wel stellen dat het allemaal wat anders uitpakt dan dat we van te voren hadden uitgedacht. Ivo heeft een hbo-opleiding retailmanagement gedaan en ik deed mbo kleding. Daar leer je niet hoe je met een pandemie moet omgaan.’’

Met fietsen en bestel-autootjes bezorgen

Het imperium van boekhandel Van der Velde telt inmiddels negen winkels in steden als Groningen, Harlingen en Sneek. Er werken meer dan 140 mensen. Ook al die boekwinkels zijn, anders dan tijdens de eerste lockdown, nu volledig gesloten. ,,We hebben nog wel personeel in de winkels aan het werk, om de telefoon te beantwoorden en zo, maar een hele grote groep is met fietsen en bestel-autootjes aan het bezorgen geslagen’’, vertelt directeur Ad Peek.

De keten van boekwinkels is niet de enige. Ruim 4000 medewerkers uit de winkels en van het hoofdkantoor van Blokker proberen met hun eigen auto’s en fietsen binnen drie dagen de bestelde airfryer of staafmixer bij de klant te bezorgen. Mediamarkt en Intertoys doen het ook zo, evenals Lucardi, de juweliersketen met zaken in onder meer Leeuwarden, Sneek, Heerenveen en Drachten. Ze zullen ook wel moeten.

Maximaal haalbare

PostNL en DHL raken bedolven onder de stroom pakketten. ,,We zijn al opgeschaald naar 1,7 miljoen pakketten per dag’’, vertelt directielid Liesbeth Kaashoek van PostNL maandag aan Nu.nl. ,,Dat is nu echt het maximaal haalbare.’’ Noodgedwongen zet het postbedrijf de webwinkels tot 7 januari op de rem. Wat dit voor Klup de Dag betekent? ,,Wij kunnen het wel aardig zelf aan’’, antwoordt Klap. ,,We hebben vier vaste krachten in dienst. 90 procent van wat er bij ons besteld wordt, is lokaal, dus dat kunnen we goed bezetten. Dokkum doen we er ook bij, en Kollum. Misschien dat we ook nog een dag door Groningen gaan rijden. Zo proberen we alles voor kerst op zijn plek te krijgen.’’

Boekverkoper Peek vraagt zich af of de volksgezondheid wel zo gebaat is bij die groeiende onlineverkoop. ,,Je krijgt nu allemaal verschillende bezorgers bij de deuren langs. Dat is toch ook niet goed? Zou het niet beter zijn als we, net als bij de vorige lockdown, met een loket bij de winkels gaan werken? De maatregelen komen allemaal wat willekeurig over. Nou bestaat er ook geen draaiboek voor zo’n pandemie. We hebben geen keuze.’’

‘Ik had dit echt niet zien aankomen’

Het Drachtster modebedrijf van Douwe Blom viert volgend jaar zijn honderdjarig jubileum. Dit is de eerste decembermaand dat de aankomende eeuweling op last van de overheid niet open mag. ,,Ik had dit echt niet zien aankomen’’, bekent de eigenaar van Blom Damesmode. Hij heeft tachtig mensen op de loonlijst staan, verdeeld over zijn drie eigen damesmodezaken in Drachten, Assen en Sneek en nog eens vier Esprit-filialen in dezelfde steden plus Leeuwarden.

,,We hebben de kerstspullen in onze winkels al opgeruimd’’, vertelt Blom. ,,Dat gaf me best een raar gevoel in de buik. Dit is anders natuurlijk een hele drukke periode voor ons.’’ Nu heerst er stilte in de winkels. ,,Alleen de etalages hebben we nog in de kerstsfeer gehouden, voor het windowshoppen. Er komen best nog wel wat mensen hier door het centrum lopen. We hebben A-viertjes bij de kledingstukken hangen, met een QR-code, zodat ze kunnen bestellen.’’

Als de wiedeweerga begonnen met het opzetten van onze eigen webshop

,,Wij waren nog maar zeven maanden los toen die pandemie uitbrak’’, vertelt Rick Klap van de Leeuwarder modezaak Klup de Dag. ,,Dat klapte er toen goed in, kun je wel zeggen. Maar ook toen hebben we er de moed ingehouden. We zijn als de wiedeweerga begonnen met het opzetten van onze eigen webshop.’’ Blom: ,,Wij hebben natuurlijk al veel langer een webshop, maar we zijn nu wel bezig met het omscholen van ons winkelpersoneel naar online. Ik ben heel erg trots op hoe ze dat oppakken. We zitten niet bij de pakken neer.’’

De boekenzaken van Van der Velde wisten in 2019 heel goed te verdienen. ,,En ook in januari en februari maakten we nog een hele dikke plus’’, zegt directielid Ad Peek. ,,Je zag dat offline (winkelverkoop, red.) zelfs harder groeide dan online. In maart zijn we maar twee dagen dicht gebleven. In juli pluste onze omzet met 140 procent, daarna zakte het weer wat. Zeker onze webwinkel verveelvoudigde zijn omzet. De mensen bleven thuis deze zomer. Dat is zeker een verdienmodel gebleken.’’

Harde klappen te verwachten

Het Planbureau voor de Leefomgeving (PBL) publiceerde begin deze maand een rapport dat een uiterst somber beeld schetst van onze binnensteden in 2022. Met hulp van de retailspecialisten van Locatus legden de PBL-onderzoekers de winkelstraten van 53 steden onder de loep. Ze keken naar de lokale besmettingsgraad, het type verzorgingsgebied, de bereikbaarheid, de aanwezigheid van toeristen en de winkeldichtheid ten opzichte van de horeca.

Er zijn harde klappen te verwachten, voorspellen de rapporteurs. Volgens het PBL en Locatus stijgen de lege winkelmeters in Nederland met gemiddeld dik 40 procent. Op hun lijst prijken drie Friese steden. In Drachten, dat van de rapporteurs het predicaat zwak meekrijgt, staat over twee jaar 20 procent van alle winkelpanden leeg. In vierkante meters gaat het om een kwart van het totaal. Sneek, dat als kwetsbaar te boek staat, zit met een groei van 37 procent aan lege winkelmeters vlak onder het landelijk gemiddelde, evenals Leeuwarden.

‘Maar hoe groter de stad, hoe groter het probleem’

Bij Van der Velde zien ze grote verschillen tussen hun vestigingsplaatsen. De kleinere filialen van het winkelbedrijf, zoals in Harlingen, Dokkum en Drachten, blijven het relatief goed doen. ,,Je ziet dat ook bij de collega’s, die Brunawinkels in kleinere plaatsen, die plussen nog altijd 20 tot 25 procent. Maar hoe groter de stad, hoe groter het probleem’’, zo heeft Peek ervaren. In Leeuwarden, Groningen en Zwolle zagen de boekhandels een groot deel van hun klandizie weggevallen, namelijk de studenten. Ook de dagjesmensen zijn er even niet, en de hotelgasten.

Zorgelijk? ,,We hebben de eerste en de tweede wereldoorlog overleefd, ook deze crisis overleven we wel’’, reageert Peek. Hij neemt de ontwikkelingen veel luchtiger op dan de mensen van Locatus en het PBL. Voor modezaak Klup de Dag, die nog maar net om de hoek is komen kijken, oogt de toekomst misschien wat dreigender. ,,Maar we hebben ook best een goede zomer gedraaid’’, nuanceert Klap.

‘Winkelen vinden mensen ook gewoon gezellig’

,,Daardoor hebben we goed kunnen sparen en we hebben wel een gunfactor opgebouwd. Je weet natuurlijk niet wat er straks nog komen gaat aan pandemie. Hopelijk kunnen we weer zo’n buffer opbouwen.’’ Ook Klap kent de verhalen van grote vastgoedondernemingen die in oktober doodleuk hun jaarlijkse huurverhoging invoerden. Hij en zijn zakenpartner Ivo van Baal kennen het geluk van een meer begripvolle verhuurder. ,,Onze huurbazen helpen ons zelfs met het opzetten van ons bedrijf’’, aldus Klap. ,,We kregen zelfs hulp bij het schrijven van XL-bestanden voor de webshop.’’

Niet een van de ondernemers verwacht dat webshops ooit de fysieke winkels volledig zullen overschaduwen. ,,Dat winkelen vinden mensen ook gewoon gezellig’’, weet Drachtster Douwe Blom. ,,Eerst even shoppen, daarna een koffie, een wijntje of een biertje. Misschien dat de leegstand wat zal toenemen, maar er zijn ook wel heel veel winkels bijgebouwd in de afgelopen jaren.’’

Peek ziet nog steeds wel groeimogelijkheden. ,,Wij hebben met Van der Velde vorig jaar nog een boekenwinkel in Harlingen geopend. En onze winkel in Assen verhuist volgend jaar naar een groter pand. In Zwolle hebben we Waanders in de Broerekerk overgenomen, ook in dat deel van het land willen we uitbreiden. Ik las van de week in het Financieele Dagblad : alleen het leesvirus overleeft. Dat vond ik wel een leuke.’’

Je kunt deze onderwerpen volgen
Economie
Coronavirus
Plus artikel gelezen
Je las zojuist een artikel.
Onbeperkt PREMIUM-artikelen lezen?

Lees nu PREMIUM vanaf € 1,15 per week. Je krijgt dan onbeperkt toegang tot al onze artikelen, video’s, columns en meer.

Probeer PREMIUM direct