Patrycja Latek (rechts) en Mateusz Wozniak aan het werk in een van de koelhuizen van Smeding Groenten en Fruit in Sint Annaparochie.

Waarom Polen liever wat anders doen dan onze paprika's plukken

Patrycja Latek (rechts) en Mateusz Wozniak aan het werk in een van de koelhuizen van Smeding Groenten en Fruit in Sint Annaparochie. Foto: Iwan van Nieuwenhoven

Willen Oost-Europeanen hier straks nog wel werken? AB Vakwerk schaalt het aantal seizoenarbeiders uit Polen alvast af. Het aanbod van vakkrachten kantelt en de uitzendcoöperatie wentelt noodgedwongen mee.

De arbeidsmarkt staat op zijn grondvesten te schudden nu grote werkgevers als Damen Shipyards, Mediamarkt, KLM en Booking.com massaontslagen hebben aangekondigd. Dat de pandemie zo’n impact zou hebben, hadden ze ook bij AB Vakwerk in Sneek niet zien aankomen. Toch besloot de leverancier van arbeidskrachten al in een veel vroeger stadium het roer om te gooien.

,,We zijn vorig jaar begonnen een nieuwe visie te ontwikkelen’’, zegt algemeen directeur Marco Meijer. Voortaan benadert AB Vakwerk de arbeidsmarkt niet langer vanuit het standpunt van zijn opdrachtgevers, maar door de ogen van de werknemers. Welke uitdaging zoeken zij en wat verwachten ze van hun baas?

Zo hoopt de coöperatie goede krachten te kunnen blijven leveren. Want goed geschoold personeel blijft schaars, stelt Meijer. Dus zul je zulke mensen aan je moeten binden. Natuurlijk oogt onze nabije economische toekomst een paar tinten fletser dan eerst, maar er breken weer goede tijden aan, belooft Meijer. ,,Je weet hoe de conjunctuur werkt. Wij verzamelen al sinds 1860 data, dus je kunt precies zien hoe dat gaat. Wat er in de Bijbel staat over zeven magere jaren die volgen op zeven vette jaren, dat klopt wel.’’

Meer dan werk voor boeren

AB Vakwerk komt voort uit de Coöperatieve Boerenhulpverleningsdienst die vier boeren uit Aldeboarn in 1959 oprichtten. Die melkveehouders zijn al lang niet meer de enige opdrachtgevers. Tegenwoordig levert de gemeenschappelijke organisatie ook arbeidskrachten aan sectoren als de voedingsindustrie, de bouw en de techniek. Het zwaartepunt ligt in Friesland en Noord-Holland, maar AB Vakwerk heeft ook vestigingen in Groningen en de Noordoostpolder.

Door de nieuwe Wet arbeidsmarkt in balans (Wab), die werknemers meer zekerheid moet bieden, daalt de inhuur wel. ,,Een klant heeft in december 109 mensen van ons in vaste dienst genomen’’, vertelt commercieel directeur Kasper van der Molen van AB Vakwerk. Toen half maart Nederland op slot ging, betoonde de ondernemer zijn spijt van die stap.

Dat is het voordeel van flexwerk, doceert Meijer. ,,Je moet ze alleen gebruiken voor de piek, maar jonge werknemers denken heel anders over flexibiliteit. Die zien vast niet meer als vast. Na een jaar of twee stappen ze over naar een nieuwe werkgever, of ze nemen een jaar sabbatical.’’ Van der Molen: ,,Wij hebben zo’n duizend mensen in vaste dienst. Een groot deel van hen vindt het heel prettig dat ze niet elke dag op een vaste plek zitten.’’

Polen

Het organiseren van de arbeidsmarkt wordt een uitdaging. De Nederlandse beroepsbevolking vergrijst in rap tempo, waardoor veel werk dreigt te blijven liggen. De komende tien jaar gaat dat echt knellen, voorspelt Meijer. ,,En in Oost-Europa zie je precies hetzelfde’’, zegt Van der Molen. ,,De vergrijzing gaat daar zelfs nog veel sneller.’’ Polen is voor AB Vakwerk een belangrijke leverancier van vakkrachten. De coöperatie heeft twintig Poolse accountmanagers in dienst en heeft drie vestigingen in dat land.

In de piek van de seizoensarbeid, als de bollenboeren of de paprikatelers op volle toeren draaien, levert het bedrijf wekelijks honderden Polen aan zijn opdrachtgevers. Het kan bijna niet anders of dat gaat veranderen, benadrukt Van der Molen.

Toch vinden veel Polen het steeds minder aantrekkelijk om tijdelijk in het buitenland te werken. De commercieel directeur wijst erop dat de Poolse welvaart sinds de toetreding tot de EU enorm is gestegen. Waarom zou je 1000 kilometer reizen, als je ook veel dichter bij huis een goed salaris kunt verdienen?

,,We hebben een heel goede naam in de Poolse gemeenschap’’, weet de commercieel directeur. ,,We betalen goed en we regelen alles netjes.’’ Meijer: ,,Bij ons kom je niet op een matrasje in een sporthal te slapen.’’ Van der Molen: ,,Onze norm is: zou je hier zelf een week willen slapen?’’ Ze hebben er wel eens een opdrachtgever voor laten schieten.

Toch is zo’n tijdelijke baan in Nederland minder aanlokkelijk geworden. Meijer: ,,Ze komen niet meer. Ze hebben keuze.’’ Die bewustwording zie je ook in andere Oost-Europese landen. Bij AB Vakwerk zijn ze daarom hun knopen gaan tellen. Het bedrijf besloot af te schalen. Stonden er vorig jaar nog 460 bedden voor Poolse seizoenarbeiders klaar, nu zijn het er minder dan 200, zegt Van der Molen.

De koerswijziging betekent dat de uitzendcoöperatie afscheid heeft genomen van sommige klanten. ,,Die huren zulke grote aantallen arbeidsmigranten in en de marges zijn dan zo klein.’’ Meijer: ,,Dat is voor ons geen businessmodel voor de lange termijn.”

Evenzogoed wil AB Vakwerk ook niet helemaal zonder Polen verder. Een grote groep is zelfs naar Nederland verhuisd. Die categorie met privéwoningen blijft interessant. ,,Onze Poolse accountbeheerders en klanten zijn erg over ze te spreken. Hun kwaliteit ligt over het algemeen veel hoger dan bij de mensen die hier maar eventjes komen om te werken.’’

Robots

Blijft de vraag: hoe vang je dat gat op? ,,Dat ga je niet vullen met Bulgaren of Roemenen’’, stelt Meijer. Het saaie, repeterende productiewerk zal straks moeten worden gedaan door robots. ,,Die robotisering zul je ook zien toenemen in de agrarische sector’’, zegt Van der Molen. ,,Een plukmachine voor paprika’s? Geef het nog vijf jaar, dan is die er.’’

De voortschrijdende automatisering van de werkprocessen vergt andere vaardigheden van de werknemers. Daar wil AB Vakwerk op inspringen. ,,In Noord-Holland hebben we drie dronepiloten opgeleid. Die jongens melken ’s ochtends en ’s avonds bij melkveehouders en tussendoor houden ze met hun drones bij akkerbouwers bij hoe de gewassen groeien.’’

Eigen opleidingen, ‘beroepsonderwijs sluit niet aan’

AB Vakwerk levert inpakkers, hoveniers, wegenbouwers en mensen voor distributiecentra. Het zijn beroepsgroepen waarin de techniek voor enorme veranderingen zorgt. Het beroepsonderwijs sluit daar niet naadloos op aan. Uit onvrede besloot AB Vakwerk zelf vakopleidingen te starten. In Spier en Grou kunnen cursisten zich inmiddels bekwamen in het besturen van shovels en graafmachines. Er zijn ook plannen om zelf praktijkonderwijs voor de voedingsindustrie, de techniek en de agrarische sector op te starten.

Toen de directieleden zich voor hun onderwijsplannen in Oost-Nederland oriënteerden, hoorden ze een vakdocent vertellen: ,,Ik krijg jongeren hier, die hebben nog nooit een schroevendraaier in de hand gehad.’’

Meijer: ,,Ik ga het ook gewoon zeggen: het Friesland College, de Friese Poort en dan nu ook Aeres weer, dat het Nordwin College heeft ingelijfd, die schaalvergroting is niet goed. Ik maak me ernstig zorgen over het technisch vakgericht onderwijs. Ik snap de geldingsdrang van die schoolbestuurders, maar wij zitten met de gebakken peren.’’

Plus artikel gelezen
Je las zojuist een artikel.
Onbeperkt PREMIUM-artikelen lezen?

Lees nu PREMIUM vanaf € 1,15 per week. Je krijgt dan onbeperkt toegang tot al onze artikelen, video’s, columns en meer.

Probeer PREMIUM direct