De zuivelfabriek te Hoorn op Terschelling was van 1894 tot 1916 operationeel.

Veel meer kaas van de waddeneilanden, of toch liever ijs?

De zuivelfabriek te Hoorn op Terschelling was van 1894 tot 1916 operationeel. FOTO ARCHIEF LC

De provincie ziet graag dat Terschelling, Ameland en Schiermonnikoog hun kaasproductie opschroeven. Dat kan, concluderen onderzoekers, maar hoe zien ze dat?

Ieder jaar is het melkvee op Terschelling, Ameland en Schiermonnikoog goed voor bijna 20 miljoen liter melk. Het grootste deel daarvan brengt zuivelconcern FrieslandCampina per veerboot naar de wal. De eilandboeren vangen dezelfde melkprijs als hun collega’s op het vaste land, maar het kan duurzamer, denken ze bij provinsje Fryslân.

Dus kreeg hogeschool Van Hall Larenstein opdracht te onderzoeken of het economisch haalbaar is om het kaasmaken op de eilanden naar een grotere schaal te brengen. Kort gezegd luidt het antwoord van de onderzoekers: ja. Gedeputeerde Sander de Rouwe reageert verheugd: ,,Dit onderzoek past heel goed in onze ambities om ook onze eilanden meer circulair te maken.’’ Blijft de vraag: waar zit de winst?

Op Schiermonnikoog hebben de zeven melkveehouders zich verenigd in een coöperatie. Nu gaat alles wat ze melken (5 miljoen liter per jaar) nog naar de vaste wal, maar de boerencoöperatie wil zo snel mogelijk een eigen kaasfabriekje starten. Die moet in het eerste jaar zo’n miljoen liter melk verwerken. Daarna kan dat oplopen naar 3 miljoen liter.

Ameland is al een stuk verder. Met 9 miljoen liter op jaarbasis is het eiland de grootste melkproducent van de Friese Waddeneilanden. Er staat de Zuivelboerderij Ameland, waar vijftien blaarkop koeien de grondstof leveren voor kwark en yoghurt.

‘IJsjes van de Wadden kunnen jaarlijks 28 miljoen euro opbrengen’

Die Amelander zuivel kun je kopen in de plaatselijke supermarkten. Een contract met FrieslandCampina ontbreekt.Valt de afzet tegen, dan verdwijnt de overtollige melk in het slechtste geval in de gierput. Daarnaast is er de Amelander Kaasboerderij, die zo’n 70.000 liter melk van zichzelf en de buurman verwerkt tot kaas en ijs.

Tenslotte heb je Terschelling, waar de koeien ieder jaar 6 miljoen liter leveren. De firma Scherjon fabriceert op West-Terschelling zijn Terschellinger kaasjes. Daar gaat zo’n 2 miljoen liter melk in om. Voor de wei is geen bestemming, die verdwijnt ongebruikt in het riool. Je hebt er ook nog de kazen van de Pieter Peits Hoeve en de biologische schapenboerderij de Zeekraal.

Er wordt dus al het een en ander gemaakt op de Wadden. Volgens de onderzoekers is veel meer mogelijk. Ze gaan er vanuit dat zeker 10 miljoen liter op de eilanden zelf kan worden verwerkt. Voor FrieslandCampina pakt dat aanzienlijk voordeliger uit. Die is nu nog ieder jaar 300.000 euro kwijt aan transportkosten en krijgt de kans om 77 ton op zijn Co2-uitstoot te besparen.

Ook op de eilanden is veel winst te behalen. In het rekenmodel van Van Hall Larenstein piekt vooral de ijsbereiding er als lucratieve bezigheid bovenuit. Die zou maar liefst 28 miljoen euro per jaar opleveren, zo berekenden de zuiveldeskundigen. Boter en karnemelk leveren een jaaropbrengst van 3,6 miljoen euro op.

Gewone consumptiemelk staat voor 1,8 miljoen euro in de boeken, terwijl de yoghurt jaarlijks 1,7 miljoen euro oplevert. Het maken van kaas en ricotta levert 1,4 miljoen euro op. De ijsfabricage lijkt dus het gunstigst voor de inkomsten. Daar staat tegenover dat de transportkosten van ijs zwaarder drukken op het rekenmodel dan andere producten.

Het produceren van zuivel vergt veel drinkwater. Dat is op de eilanden een schaars goed, je moet er zuinig mee omspringen. Van Hall Larenstein stelt evenwel dat je het waterverbruik kan compenseren door het indampen van melk of het gebruiken van filters. Zo kun je dat water opnieuw gebruiken.

De hogeschool stelt dat de eilandboeren met een goed lokaal Waddenmerk een plek in de zuivelmarkt kan veroveren. Een goede onderlinge samenwerking en ook met FrieslandCampina is belangrijk. Het onderzoek richtte zich niet op nieuwe zuivelproducten. Toch benadrukken de wetenschappers dat de eilanders ook heel goed Brunost zouden kunnen gaan maken, een Noorse kaas van gekarameliseerde wei. Dit bijproduct verdwijnt immers nu nog in het riool. Je kunt er ook bier van maken, of gefermenteerde dranken als wodka.

Plus artikel gelezen
Je las zojuist een artikel.
Onbeperkt PREMIUM-artikelen lezen?

Lees nu PREMIUM vanaf € 1,15 per week. Je krijgt dan onbeperkt toegang tot al onze artikelen, video’s, columns en meer.

Probeer PREMIUM direct