Friesland is de provincie van zuivel en pootaardappelen. Maar ook al 175 jaar de thuisbasis van Royal Koopmans. De Friese famillieonderneming wist als een van de weinige Nederlandse meelbedrijven alle economische stormen te weerstaan.

Bij Koopmans hadden ze het jubileum dit jaar groots willen vieren. Maar corona maakt dat onmogelijk. Vandaar dat de festiviteiten vanwege het 175-jarig bestaan opgeschoven zijn naar volgend jaar juni. Over corona gesproken. Deze crisis had zowel positieve als negatieve gevolgen voor het Leeuwarder bedrijf. Consumenten verwenden zich vaker met luxe, ambachtelijk brood bij bakker en supermarkt, maar daar stond tegenover dat de afzet van bakkers richting de horeca grotendeels opdroogde.

Ook de afzet van bedrijfsonderdeel Food Ingrediënts, producent van onder paneermeel en voedingsingrediënten, stond onder druk vanwege de lockdowns voor de buitenshuismarkt. Hoe Koopmans 2020 per saldo is doorgekomen, na het succesvolle 2019, wil Dirk Lodewijk, algemeen directeur sinds 2011, nog niet zeggen. ,,Ik licht eerst mijn aandeelhouders in.”

180 aandeelhouders

Die aandeelhouders, dat zijn de 180 nazaten van Uilke Klazes Koopmans die in 1846 een rosmolen kocht in Holwerd voor het malen van boekweit en die in 1876 het bedrijf verplaatste naar Leeuwarden. De eigenaren wonen in Friesland, Nederland en een aantal ook in het buitenland. Ze hebben nog altijd een grote binding met hun familiebedrijf. ,,We beleggen regelmatig sessies bij het bedrijf om die betrokkenheid te behouden”, stelt Lodewijk. ,,Van een Poolse landdag is geen sprake. Er is grote eenduidigheid over een zelfstandige koers voor de lange termijn.”

Meelbranche concurrerend

Dat Koopmans die zelfstandige koers kon blijven varen is best opmerkelijk. De meelbranche is zeer concurrerend en op gezette tijden vindt een consolidatieslag plaats. Zo werden de afgelopen jaren concurrenten als Krijger in Renesse en Meneba in Rotterdam ingelijfd door het Belgische Dossche Mills. Daar komt bij dat Koopmans een logistiek gezien minder gunstige ligging heeft. Dat het bedrijf toch succesvol is, is volgens Lodewijk te danken aan twee zaken: het tijdig nemen van radicale besluiten en de keuze om niet de goedkoopste maar onderscheidend te willen zijn.”

loading

Voorbeelden van radicale keuzes zijn het afstoten van de veevoeractiviteiten eind jaren zeventig en in 2000 de verkoop van het bedrijfsonderdeel Consumentenproducten aan Dr Oetker. Vooral dit laatste besluit leek opmerkelijk, want welk bedrijf verkoopt nu zijn kroonjuwelen. Douwe Egberts zet toch ook niet Douwe Egberts in de etalage? Lodewijk: ,,Toch is het een goed besluit geweest. Een merk in de benen houden en innoveren vergt de nodige investeringen. Tegelijkertijd is de macht van de supermarkten toegenomen. Het merk Koopmans behouden zou ons kwetsbaar hebben gemaakt.”

Ambachtelijke bakkers

Sindsdien richt Koopmans, dat circa 130 medewerkers telt, zich vooral op de productie van het hoogwaardige meelassortiment voor de industriële bakkerijen en vooral de ambachtelijke bakkers. Dat geldt ook voor de productie van paneermeel, coatings en voedselingrediënten op basis van graan, ondergebracht in Food Ingredients, een bedrijfsonderdeel dat inmiddels goed is voor een kwart van de totale omzet (circa 80 miljoen euro). Om innovatief en onderscheidend te blijven is een ontwikkelafdeling essentieel. Dat was in 2016 aanleiding voor de oprichting van een eigen innovatiecentrum: KIEM.

Food Ingrediënts biedt Koopmans de mogelijkheid om internationaal meer aan de weg te timmeren. ,,Meel kent een beperkt afzetgebied. De marges zijn te klein voor lange transportafstanden. Meel-coatings en voedingsingrediënten hebben hogere marges. ,,Dat maakt niet alleen export mogelijk naar de omliggende landen. We zetten onze producten inmiddels ook af naar Italië, Polen, Rusland en het Midden-Oosten.”

Toekomst voor plantaardige eiwitten

Het jubilerende Koopmans mag per 1 juni Annemarie Jorna uit Joure verwelkomen als de nieuwe operationeel directeur. Ze komt bij fietsenfabriek Accell vandaan, waar ze eerder deze maand de prestigieuze Young Captain Award won. ,,We zijn blij met haar’’, zegt Lodewijk. Hij is ook zonder meer optimistisch over de toekomst. Het weren van meelrijke producten in allerhande diëten, vanwege de koolhydraten, noem hij een hype die bovendien op zijn retour is.

,,De grote trend is dat de vraag naar plantaardige producten zal toenemen. Bij de productie van meel komt plantaardig eiwit vrij, dat we nu grotendeels afzetten naar de veevoerindustrie. Ons streven is om de stap van feed naar food te maken. Ons plantaardig eiwit zou een prima ingrediënt kunnen zijn in vleesvervangers. Of wellicht voor zuivelvervangers. Kortom, voor onze medewerkers van KIEM is er volop werk aan de winkel.”

Graan komt voor de helft uit Nederland

Dat graan voor brood en pasta voornamelijk uit het buitenland komt, was tot voor kort zeker het geval. Nederland had niet het klimaat om tarwe van bakkwaliteit te telen. Maar feit is ook dat bij veel akkerbouwers in Nederland de graanteelt niet de hoogste prioriteit heeft. De teelt is van groot belang voor de vruchtwisseling maar voor een inkomen moet hij aardappelen, suikerbieten, uien of groenten telen.

Door graan voor veevoer te telen, wordt op safe gespeeld omdat dit resulteert in hogere oogsten en minder risico’s. In de loop der jaren is de belangstelling voor de graanteelt in eigen land behoorlijk toegenomen. ,,En zeker bij ons”, verklaart algemeen directeur Dirk Lodewijk. ,,We spelen in op de trends lokaal en duurzaamheid en zijn bereid om een stevige plus te betalen voor graan van goede kwaliteit uit eigen land. Van de 4000 ton graan die we wekelijks verwerken, komt inmiddels ongeveer de helft uit eigen land. Vooral akkerbouwers uit Zeeland en Flevoland leveren via collecteurs aan Koopmans.

Het Leeuwarder bedrijf mikte in eerste instantie op telers uit Noord-Friesland, maar die inspanning had het niet gewenste effect. Lodewijk: ,,Wellicht heeft dat te maken met het feit dat Zuidwest-Nederland meer zonuren telt en dat de Noord-Friese akkerbouwer focust op de pootaardappel. Neemt niet weg dat we er nog steeds willen zijn voor de telers uit Noord-Nederland.”

Je kunt deze onderwerpen volgen
Economie
Plus artikel gelezen
Je las zojuist een artikel.
Onbeperkt PREMIUM-artikelen lezen?

Lees nu PREMIUM vanaf € 1,15 per week. Je krijgt dan onbeperkt toegang tot al onze artikelen, video’s, columns en meer.

Probeer PREMIUM direct