Met een wagen, waarmee normaliter ruige mest wordt uitgereden, verspreidt een medewerker van loonbedrijf Hoekstra uit Oosterzee kleideeltjes over de veenweide van de maatschap Holtrop in Delfstrahuizen.

Testen wijzen uit: klei kan het Friese veen redden en CO2-uitstoot drastisch beperken

Met een wagen, waarmee normaliter ruige mest wordt uitgereden, verspreidt een medewerker van loonbedrijf Hoekstra uit Oosterzee kleideeltjes over de veenweide van de maatschap Holtrop in Delfstrahuizen. Foto: Marco Keyzer

Gaat klei het Friese veen redden? Het zou zo maar kunnen, wijzen laboratoriumtesten uit.

Kleideeltjes kunnen de CO2-uitstoot van veen al na een jaar tot 50 procent beperken, verklaarde Maaike van Agtmaal van het Louis Bolk Instituut op het melkveebedrijf van de maatschap Holtrop in Delfstrahuizen. De beperking is afhankelijk van het type klei. Hoe meer kleine deeltjes de klei bevat, des te beter weet het zich te binden aan de organische stof in veen, dat daardoor niet oxideert. Het onderzoek is in eerste gedaan met klei en veen uit de Krimpenerwaard, maar ook de eerste testen met Friese klei en veen zijn veelbelovend.

Veldproeven

De grote vraag is echter of de praktijk dezelfde uitkomsten laten zien als in het lab. Om die reden worden op het land van de maatschap Holtrop en Boon, eveneens in Delfstrahuizen, veldproeven gedaan. Beide melkveebedrijven hebben er 6 hectare beschikbaar voor gesteld. Over de helft van dit areaal wordt per hectare zo’n 200 kuub verspreid.

Als de veldproeven ook gunstig uitpakken, zou dat winst zijn voor het veenweidegebied en zijn boeren. Want als klei de veenoxidatie weet te beperken, klinkt de bodem minder snel in. En dat is precies wat de provincie en Wetterskip Fryslân willen: een einde maken aan de snelle bodemdaling.

Te rigoureuze ontwatering

Wetterskip-bestuurder Jan van Weperen betoogde dat de diepteontwatering in het veenweidegebied in De Lege Midden, soms ruim 1 meter, te rigoureus is geweest en dat dit alleen al vanuit waterkundig oogpunt niet langer houdbaar is.

Het is technisch en financieel niet meer te doen om het waterpeil op het gewenste niveau te krijgen. Het steeds lager gelegen Lege Midden trekt het schaarse grondwater aan uit het hoger gelegen Zuidoost-Friesland en Drenthe en stimuleert de verzilting in Noord-Friesland. En het zorgt ervoor dat er veel zoet water, dat steeds schaarser wordt, via het Lauwersmeer afgevoerd wordt.

Pijn verzachten voor landbouw

De kortste klap, de waterpeilen flink verhogen, heeft grote gevolgen voor de landbouwproductie. Om die reden hebben de partijen tal van projecten gefinancierd die de pijn mogelijk kunnen verzachten. Het gaat onder meer om onderwaterdrainage en onderzoek naar nieuwe teelten.

Volgens onderzoeker Ruud van Uffelen verruimt klei die keuzemogelijkheid, te meer omdat er klei zat voorhanden is. Via bagger, infrastructurele werken en natuurontwikkeling komt jaarlijks 2 miljoen ton klei van prima kwaliteit vrij waarmee het veen verrijkt kan worden.

Werken met slootwaterpeilen

In september en oktober hopen Gedeputeerde Staten, Wetterskip Fryslân en een coalitie van landbouw- en natuurorganisaties een definitief bestuurlijk plan te presenteren.

Van Weperen lichtte voorzichtig een tipje van de sluier op door te stellen dat de vernatting van het veen het beste bereikt kan worden via een verhoging van de slootwaterpeilen. De Wetterskip-bestuurder noemde het veenweidevraagstuk zo complex en omvangrijk, dat waarschijnlijk extra steun nodig zal zijn van de rijksoverheid.

Plus artikel gelezen
Je las zojuist een artikel.
Onbeperkt PREMIUM-artikelen lezen?

Lees nu PREMIUM vanaf € 1,15 per week. Je krijgt dan onbeperkt toegang tot al onze artikelen, video’s, columns en meer.

Probeer PREMIUM direct