Aan beide kanten van Het Kanaal, zoals hier in Dover, zijn de wachttijden voor de grens inmiddels al dramatisch opgerekt.

Nog twintig dagen en nog steeds geen Brexit-deal: wat staat de Friese ondernemers te wachten?

Aan beide kanten van Het Kanaal, zoals hier in Dover, zijn de wachttijden voor de grens inmiddels al dramatisch opgerekt. Foto: JUSTIN TALLIS

Over twintig dagen eindigen de verdragen tussen Groot Brittannië en de Europese Unie en nog steeds ligt er geen nieuwe handelsdeal. De gevreesde No-deal brexit is nog nooit zo dichtbij geweest. Voor de Nederlandse visserij en transportwereld kan dit desastreus uitpakken. Drie noodkreten.

Nu al hele werkdag stilstaan voor de grens

De brexit is nog niet eens een feit en zelfs nu staan Friese chauffeurs soms een hele werkdag stil voor de grens. ,,Die politici moeten zich doodschamen.’’

Alleen al bij het horen van het woord brexit ontvlamt Willem Boonstra bijkans. ,,Op dit moment is het echt een ramp’’, briest de directeur van transportbedrijf Boonstra (150 werknemers) in Haulerwijk. Uren moeten zijn mensen in hun cabine wachten. Gelukkig rijdt het gros van zijn honderd vrachtauto’s op andere bestemmingen, maar iedere dag vertrekt er een truck met aanhanger richting het Verenigd Koninkrijk.

Die lijndienst vanuit Haulerwijk bestaat nu al een jaar of twaalf. Toch verliep de dagelijkse rit op Calais en verder niet eerder zo moeizaam. Zelfs niet toen het vluchtelingprobleem zo opspeelde. ,,Vandaag heeft een van mijn jongens acht uur stilgestaan’’, vertelt Boonstra. ,,En van de week moest een chauffeur zelfs wachten voordat hij de grens van België en Frankrijk over kon. Dat is voor die jongens toch echt heel vervelend.’’

De meeste Friese transporteurs merken niks van de ellende. ,,We ha wol ris in ritsje nei Ingelân, as in klant dat wol, mar dat is mar hiel selden’’, zegt Arjen Tulner van Van der Werff Logistics (315 werknemers, 235 wagens) in Heerenveen. Behalve Boonstra is alleen De Vries in Hallum (70 trucks) een geregelde Engelandvaarder. Het bedrijf brengt Hallumer bakkerswaren naar de overkant van Het Kanaal.

Boonstra rijdt voor bouwmarkten en tuincentra, juist branches die door de coronacrisis zijn gaan floreren. ,,Daardoor hebben we er zelfs extra klanten in Groot Brittanie bijgekregen’’, zegt Willem Boonstra. ,,Dat is dan een meevaller.’’ Hij zag de druk op zijn mensen groeien naarmate het einde van dit jaar naderde.

,,Rondom Calais is het nu echt heel erg druk. Normaal is dit al een hele drukke periode voor ons, maar nu helemaal. Iedereen bestelt nog snel even voor 31 december om het maar snel de grens over te krijgen.’’ Dus voordat de brexit een feit is, zijn de grensovergangen al verstopt. ,,Wij beginnen op zondagmiddag al te rijden, dan kunnen we nog net mee, maar voor de rest van de week zitten de boten helemaal vol. Dat is niet te doen.’’

De Friese transportondernemer merkt dat de douanecontroles nu al zijn aangescherpt, om al vast maar voorbereid te zijn. In Calais en Dover, maar ook in Rotterdam en IJmuiden lieten de autoriteiten de afgelopen maanden grote parkeerplaatsen aanleggen voor lange rijen wachtende vrachtwagens. Ook de transportwereld zelf heeft er van alles aan gedaan om zich aan de veranderingen aan te passen.

,,Maar er ligt nog steeds geen handelsakkoord’’, verzucht Boonstra. ,,We weten dus nog steeds niet welke heffingen er op welk type goederen zullen worden geheven. En over een paar dagen is het al zover! De politici, aan beide kanten, zouden zich dood moeten schamen dat ze dit de economie aandoen! Bij ons gaat het maar om een klein deel, maar je zult maar Engeland-specialist zijn. Wat je dan aan extra kosten moet maken, dat is echt verschrikkelijk.’’

Bij sommige klanten slaat paniek nu toe

De koekjes van Hellema Hallum gaan naar negentig landen. Engeland is een grote afnemer. ,,Engeland zit in de top vijf’’, zegt general sales manager Mark Tilroe.

Het zijn hectische tijden in Hallum. Anderhalf jaar is er toegewerkt naar de brexit, deal of no deal. Dus ja, Tilroe en zijn team van specialisten staan optimaal geprepareerd aan de start. Maar ‘the proof of the pudding is in the eating’.

,,We doen in Groot-Brittannië zaken met alle grote spelers in het supermarktwezen. Een flink aantal is heel goed bezig geweest met noodscenario’s. Met een aantal van hen hebben we verschillende scenario’s van voor tot achter doorlopen. Dat geeft vertrouwen.’’

Maar er zijn ook klanten die zich nu pas realiseren wat hen te wachten staat. ,,Het lijkt of die nog maar net hebben ontdekt dat brexit consequenties heeft in de vorm van invoerheffingen. Bij koekjes hebben we nu te maken met 8 procent. Bij de mensen die dachten dat het wel los zou lopen, slaat de paniek nu redelijk toe.’’

Het zijn niet alleen de kleine jongens die flierefluitend het nieuwe jaar tegemoet gingen. ,,Ook bedrijven van formaat weten soms totaal niet wat er speelt. Die moeten nu nog essentiële dingen regelen om goederen het land in te krijgen.’’

Een van de zaken die Tilroe tijdens het proefdraaien tegenkwam was het verplichte gebruik van hittebestendige pallets. ,,Dat geldt voor veel landen buiten de EU, en per 1 januari ook voor Groot-Brittannië. Wij hebben ze op tijd en in voldoende mate besteld.’’ De slaapkoppen vissen nu achter het net. ,,Er is op dit moment een tekort, de prijzen lopen op.’’

Speciaal voor het tijdig in orde maken van de noodzakelijke exportdocumentatie trok Hellema al vroeg extra mensen aan. Dankzij alle voorbereidingen is er lucht om de komende weken onvoorziene zaken het hoofd te bieden. Denk aan het containertekort, ontstaan doordat in coronatijd distributieketens wereldwijd ontregeld raakten. Of denk aan de opstoppingen in de havens, en als gevolg daarvan de verstoorde losschema’s van de magazijnen. Die dubbele flessenhals, zoals Tilroe het noemt, noopt tot improvisatie.

,,Alles wat we dit jaar meemaken, maakt ook creatief. Een dreigende Trump Act, Covid, de brexit. Uiteindelijk moet je alles zelf uitvinden en zelf in orde maken.’’

‘Bij no deal gaat visserij de textielindustrie achterna’

,,Als de brexit uitmondt in een no deal, gaan we de textielindustrie achterna. Dan verdwijnt de visserij uit dit land.”

Dat zwarte scenario voorspelt voorzitter Johan Nooitgedagt van de Nederlandse Vissersbond. ,,Nederlandse vissers zullen zich moeten terugtrekken uit de Engelse wateren en hun heil zoeken in het Nederlandse deel van de Noordzee. En daar staan de visserijbestekken al onder druk door de komst van grote natuurgebieden en enorme windparken. ,,Je krijgt een verdringingseffect van jewelste waar ook de garnalenvissers in de kustzone de dupe van worden. De postzegel waarop we kunnen vissen wordt almaar kleiner en uiteindelijk gaan we allemaal kapot.”

De Nederlandse visserij-families met hun circa vijfhonderd kotters volgen de onderhandelingen tussen Brussel en Londen dan ook op de voet. Het liefst hopen ze dat alles bij het oude blijft. ,,Maar we weten ook: dat is hoogstwaarschijnlijk ijdele hoop. Mocht het echter wel lukken dan verdient Barnier (de Europese onderhandelaar) een groot standbeeld”, verklaart Nooitgedagt.

De huidige situatie is dat wekelijks circa 350 Nederlandse kotters opstomen naar de Noordzee om er te vissen op schol, tong, tarbot, kabeljauw of haring. Een behoorlijk deel van deze vis is afkomstig uit de Engelse wateren. Dat is historisch zo gegroeid. Daarnaast zijn circa 150 garnalenkotters actief in de Nederlandse kustwateren.

De Britse vissers, grote voorstanders van de brexit, hopen dat per 1 januari alle buitenlandse vissers vertrokken zijn uit de Britse wateren. Zodoende denken zij hun vloot en visserijactiviteiten weer te kunnen vernieuwen en uit te breiden.”

Hun probleem zal echter zijn: wie zit er te wachten op al die vis? De Britten zijn weliswaar dol op fish en chips, maar de daarvoor gebruikte vis komt merendeels uit de Atlantische oceaan. Exporteren naar Europa is amper een optie, omdat de Britse vis bij een no deal erg duur zal zijn vanwege de exportheffingen.”

Deze patstelling biedt enige hoop op een overeenkomst. Nooitgedagt: ,,Het zou kunnen dat Europese vissers gedurende een bepaalde tijd een hoeveelheid vis mogen opvissen in Britse wateren en dat Europa het Verenigd Koninkrijk hiervoor compenseert. Dat klinkt mooi, maar uiteindelijk zullen de vissers toch voor die kosten opdraaien. Het is allemaal niet ideaal. Maar vooropgesteld: alles is beter dan een no deal.”

Een geval apart vormen de Nederlandse vissers die met circa veertig kotters onder Britse vlag varen. Het zijn veelal Urker vissers met een Brits visserijbedrijf en Britse visquota, maar die hun vis gewoon in Harlingen en IJmuiden aan wal brengen. Een no deal zou kunnen betekenen dat dit laatste niet meer mogelijk is en dat ze vis in Engeland moeten aanlanden.

De Nederlandse Vissersbond lobbyt voor een zo goed mogelijk handelsakkoord via de European Fisheries Alliance, samen met de visserijorganisaties in de landen die grenzen aan de Britse wateren. ,,De afgelopen weken zijn extreem hectisch”, verklaart Nooitgedagt. ,,We krijgen regelmatig een update waarop we geacht worden te reageren. Wat ook veel drukte met zich mee brengt is het nepnieuws in dit dossier. Je moet uitzoeken of het wel of niet klopt en leden en de media te woord staan die om een reactie vragen omdat de onderhandelingen geklapt zouden zijn of omdat er een deal zou zijn.”

Plus artikel gelezen
Je las zojuist een artikel.
Onbeperkt PREMIUM-artikelen lezen?

Lees nu PREMIUM vanaf € 1,15 per week. Je krijgt dan onbeperkt toegang tot al onze artikelen, video’s, columns en meer.

Probeer PREMIUM direct