Landbouwminister Carola Schouten kijkt terug op vier bewogen en loodzware jaren. In die periode is ze gesterkt in haar opvatting dat landbouw zo veel meer is dan economie. ,,Die moeten we niet overleveren aan de vrije markt.”

Het enthousiasme was groot in boerenkring bij de start van het nieuwe kabinet. Het regeerakkoord bevatte boervriendelijke passages en de sector kreeg weer een eigen departement: het ministerie van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit. Een departement bovendien dat geleid ging worden door een boerendochter: Carola Schouten. Een politicus die met de voeten in de klei had gestaan. Na het overlijden van haar vader runden zij, haar moeder en haar twee zusters nog vijf jaar het melkveebedrijf in het Brabantse Giessen.

Vier jaar en menig boerenprotest later blijkt uit peilingen onder agrariërs dat Schouten een onvoldoende scoort. Ook in de eigen achterban van de ChristenUnie lag het landbouwbeleid gevoelig.

Toch verrichtte de ChristenUnie-politica een politiek huzarenstukje. Ze wist in beide Kamers een ruime meerderheid, van SP tot SGP, achter haar Stikstofwet te scharen, waarmee zo’n 6 miljard euro gemoeid is: 3 miljard euro voor natuurherstel, 2 miljard euro voor maatregelen om de stikstofuitstoot in de veehouderij te beperken en 1 miljard euro om de bouw duurzamer te maken. Vooral de landbouw wordt uitgedaagd om de uitstoot te verlagen. Die moet in 2030 verminderd zijn met 26 procent en in 2035 met 50 procent.

Wat doet dat met u die beoordelingscijfers?

,,Die rapportcijfers houd ik niet zo bij. Ik probeer een bijdrage te leveren aan het maken van keuzes in het algemeen belang. Bij mij heeft een gezonde toekomst van de landbouw altijd voorop gestaan. Een van mijn eerste optredens was in Drachten op de ledendag van LTO Noord regio Noord. Om de hooggespannen verwachtingen wat te temperen, zei ik: er komt vast ook een dag dat we tegenover elkaar staan. Dat brengt deze baan nu eenmaal met zich mee. Ik krijg vooral kwesties op mijn bord die niet fijn tot helemaal niet fijn zijn. Als bestuurder moet je die niet uit de weg gaan. Dan moet je je niet laten leiden door populariteitscijfers.”

Landbouworganisaties vinden een halvering van de stikstofreductie niet realistisch.

,,Wij denken van wel. Ik wil benadrukken dat boeren er niet alleen voor staan. We gaan ze bijstaan om die omslag te maken, met geld en advies. De begroting van mijn departement is verdubbeld. Mijn stelling in in het kabinet is altijd geweest: wij vragen veel van boeren, dan moeten we ook leveren. Ik wil benadrukken dat niet alleen de landbouw aan de bak moet. Ook mobiliteit, bouw, luchtvaart en industrie moeten leveren. In het Noorden zijn veel veehouders al goed op weg. Ze boeren extensief en doen veel aan weidegang. Dat zijn stappen die we van veel meer boeren zullen vragen.”

Al vrij vlot concludeerde u dat de landbouw moet omschakelen naar een kringlooplandbouw. Het verwijt was vaak dat u dit begrip niet duidelijk omschreef.

,,Volgens mij is de visie wel duidelijk. Sluit kringlopen van voer en mest het liefst zo lokaal mogelijk. Lukt dat niet, dan is opschalen naar Noordwest-Europa een optie. Het gaat er vooral om dat we reststromen beter benutten en minder veevoer laten aanrukken van buiten Europa. Dat gesleep over de wereld moeten we niet meer willen. En dat we minder afhankelijk worden van kunstmest en gewasbeschermingsmiddelen. Meer oog hebben voor bodemvruchtbaarheid. De bodem is ons belangrijkste kapitaal. Als we die gezond houden, kunnen we leven van de rente. Het zal je niet verbazen dat me dat als ChristenUnie-politicus aanspreekt: rentmeesterschap.”

loading

Critici zeggen: deze manier van landbouw schaadt de concurrentiepositie en frustreert het verdienmodel van de boer.

,,Dan luidt mijn tegenvraag: moeten we dan maar op de oude voet door blijven gaan? Nog meer schaalvergroting, nog meer produceren tegen nog lagere kosten. Dat is niet goed voor de boeren die blijven, de natuur, het landschap, de leefbaarheid op het platteland. Het resulteert alleen maar in verliezers. Alleen een paar grote handelaren en supermarktconcerns hebben er mogelijk baat bij. Die cirkel moeten we doorbreken.”

Kan Nederland dat alleen?

,,Maar Nederland staat niet alleen. Ook in Europa staat het torenhoog op de agenda. Kijk naar de Green Deal en Farm to Fork. Ook het Gemeenschappelijke landbouwbeleid stuurt aan op minder uitstoot van broeikassen, stikstof en fijnstof. Kringlooplandbouw maakt het ons mogelijk om die uitdagingen beter op te pakken. Kijk, waar we vanaf moeten is landbouw beschouwen als een puur economische activiteit. Ik heb me hard gemaakt voor weer een eigen ministerie van Landbouw en dat het losgemaakt werd van Economische Zaken. De afgelopen vier jaar ben ik extra gesterkt in mijn overtuiging dat landbouw meer is dan economie. Deze sector moeten we niet overleveren aan de vrije markt. Landbouw heeft een bredere functie. Het is ook natuur, milieu, landschap, platteland en cultuur. Dat moeten we koesteren.”

Hoe zouden overheden sturend kunnen optreden?

,,Allereerst door boeren een sterkere onderhandelingspositie te geven. Kosten voor duurzaamheid dienen vergoed te worden. Het kabinet heeft een eerste aanzet gegeven met de Wet oneerlijke handelspraktijken, die overigens onlangs ook is aangenomen door de Eerste Kamer. Meerdere handelspraktijken worden verboden, zoals het eenzijdig wijzigen van leveringsvoorwaarden als prijs, volume of kwaliteitsnormen. Daarnaast pleit ik voor een transitiefonds. Op vlees en zuivel zou een heffing moeten komen waarmee je boeren die omschakelen naar kringlooplandbouw, een vergoeding geeft. Voormalig burgemeester Ferd Crone van Leeuwarden lanceerde een paar jaar geleden een soortgelijk plan voor het behoud van de weidevogels in Friesland. Een prima initiatief dat ik breder zou willen trekken. Voor de consument zijn daar geen grote bedragen mee gemoeid. Het is echt centenwerk, maar maakt voor boeren een wereld van verschil.”

U staat voor een natuurvriendelijke landbouw. Waarom dan biologische melkveehouders opschepen met fosfaatrechten, terwijl er in deze sector geen sprake is van een mestprobleem?

,,Toen ik aantrad was de fosfaatwetgeving een feit. Naast de biologische boeren waren er meerdere knelgevallen. Zeer aangrijpend. Je wil niet weten hoe vaak ik deze problematiek in Brussel aangekaart heb. Maar Brussel bood die extra ruimte niet. Andere boeren hadden dan hun veestapel nog meer moeten inkrimpen. Die keuze heb ik niet gemaakt.”

U heeft de afgelopen jaren vele bedrijfsbezoeken afgelegd. Wat vond u een inspirerend agrarisch bedrijf en waarom?

,,Ik denk dan vooral aan mijn bezoek in november 2017 aan het bedrijf van Albrecht Finnema in Warten, een jonge boer die serieus werk maakt van duurzame landbouw. Het heugt me nog goed dat we in de stal liepen en een koe druk bezig was met afkalven. Ik vroeg hem: heeft ze je hulp niet nodig? Nee, zei hij, de meeste van onze koeien redden zich zelf. Onze veestapel is sterk mede door de deels kruidenrijke graslanden. Prachtig vond ik dat.”

Wat heeft u als kabinetslid het meeste pijn gedaan om mee in te stemmen?

,,Daar hoef ik niet lang over na te denken. Dat was de afschaffing van de dividendbelasting. Die maakte onderdeel uit van de afspraken. Ik heb er geen traan om gelaten toen dit voornemen later alsnog is ingetrokken.”

Zou u in een nieuw kabinet weer als landbouwminister aan de slag willen?

,,Ik stel me realistisch op. ChristenUnie is een kleine partij. Er is een reële kans dat we geen deel uitmaken van de regering. Ik reken op een nieuwe termijn in de Tweede Kamer. Ik zie dat echt niet als een stap terug. De Tweede Kamer is het hoogste orgaan van onze democratie.”

Is er een leven na de politiek. Denkt u wel eens na over een baan buiten Den Haag?

,,De komende vier jaar dus niet. Maar op termijn zou ik wel in het buitenland aan de slag willen. Mijn voorkeur gaat dan uit naar een functie bij een liefdadigheidsinstelling. Meewerken aan een betere wereld voor onze verre naasten.”

Je kunt deze onderwerpen volgen
Economie
Verkiezingen
Agrarisch / Landbouw
Aanrader van de redactie
Plus artikel gelezen
Je las zojuist een artikel.
Onbeperkt PREMIUM-artikelen lezen?

Lees nu PREMIUM vanaf € 1,15 per week. Je krijgt dan onbeperkt toegang tot al onze artikelen, video’s, columns en meer.

Probeer PREMIUM direct