Kunnen mensen wolken sturen naar droge gebieden? Het lijkt een dwaas idee. In Leeuwarden gaat watertechnologie-instituut Wetsus de uitdaging aan. ,,Als een innovatie niet eerst geridiculiseerd wordt, is het geen echte innovatie’’, zegt wetenschappelijk directeur Cees Buisman. Hij is na een zwaar ongeluk weer terug.

Cees Buisman was maandenlang geveld. Bijna een jaar geleden, in april, werd hij tijdens het fietsen aangereden door een motor. Pols stuk, kuit stuk, enkel stuk. Daar viel overheen te komen. Maar in het hoofd van de hoogleraar biologische kringlooptechnologie was het ook mis. Steeds waren er aanvallen van migraine. ,,Er zat een zwelling. In juni hebben ze een gaatje in mijn hoofd geboord en de boel schoongespoeld’’, vertelt Buisman in zijn werkkamer in Harich.

Toch bleef hij zich beroerd voelen en in augustus, tijdens een zakelijk gesprek, kon hij opeens niet meer uit zijn woorden komen. De zwelling bleek terug, 25 millimeter. ,,Dat is hartstikke veel. Het drukt je hersenen, die walnoot in je schedel, helemaal plat. Ze boden in het ziekenhuis aan hetzelfde gaatje te gebruiken.’’

‘Zo stom om iets in je hoofd te hebben’

Buisman beredeneerde dat zijn lichaam het probleem ook zelf kon oplossen. ,,Er hadden zich eiwitten afgezet en die eiwitten zuigen vocht aan. Je lichaam kan die eiwitten afbreken, en dan stopt dat proces.’’ Bij 1 millimeter afname per week zou de zwelling op 1 maart weg zou moeten zijn. Inderdaad verdween de hoofdpijn en keerden de krachten terug. De neuroloog heeft hem genezen verklaard. ,,Ik was nerveus voor de uitslag van de scan. Het is zo stom om iets in je hoofd te hebben.’’

Of de uitval in zijn hoofd iets met zijn zelfvertrouwen heeft gedaan? Buisman, wippend tussen bravoure en verlegenheid: ,,Een van mijn grootste talenten is natuurlijk mijn overtuigingskracht , op het juiste moment het juiste argument gebruiken. Gedachten parkeren en die op het juiste moment in het gesprek gebruiken. Dat kon ik heel goed, en daar heb ik nu meer moeite mee.’’ Lachend: ,,Misschien ben ik iets normaler geworden.’’

Pioniersgeest

In elk geval slaagde hij er in zijn stempel te drukken op het nieuwe businessplan van Wetsus voor de komende twaalf jaar. Het plan ademt een geweldige pioniersgeest. Fantasierijker dan ooit. Ver voorbij de randen van wat is, daar wil Wetsus zich bewegen.

,,We doen risicovol, pionierend onderzoek, onderzoek dat moet leiden tot dingen die er nog niet zijn, nuttige applicaties voor een maatschappij waarin iedereen graag wil leven.’’ Die wereld kan in de ogen van Wetsus niet anders zijn dan duurzaam en eerlijk.

Wetsus wil het laten regenen

Eén van de meest tot de verbeelding sprekende voornemens is het ontwikkelen van technologische concepten voor het herstel van waterkringlopen in woestijnen en gedegenereerde landbouwgebieden. Ofwel: Wetsus wil het laten regenen boven droge gebieden. Niet met inzet van chemicaliën, zoals al gebeurt. Wetsus zweert bij natuurlijke, chemicaliënvrije technologieën.

Op het eerste gezicht lijkt het op wolkenvangen, maar dat is het niet. ,,Wolken bestaan uit druppels. Wij willen werken met waterdamp, geoogst uit de zee. We hebben een idee over een soort buizenstelsel dat we vullen met zeewater. Dat systeem leggen we in een droog gebied. De zon warmt dat water op, waardoor het water verdampt.’’

De kunst is om het proces van verdamping en neerslaan stuurbaar te maken. ,,Daarom hebben we nieuwe meteorologische modellen nodig waarmee we kunnen voorspellen op welk moment het zinvol is om te gaan dampen.’’ Én nieuwe materialen die het water afgeven in de meest gunstige periode. Én een oplossing voor het zeezout dat meekomt. Én een alternatief voor energieslurpende pompen.

Blue energy in plaats van kerncentrale

,,Sommigen denken dat het niet kan. Maar dat dachten ze van blue energy ook. De KNAW (Koninklijke Nederlandse Academie van Wetenschappen, red.) vond het een totaal niet haalbaar project, energie winnen uit zoet en zout water. Maar in 2016 werd de Blue Energy Centrale op de Afsluitdijk wel Nationaal Icoon. Dus ja, wie niet geridiculiseerd wordt, is niet met echte innovatie bezig.’’

Het zou hem niet verbazen wanneer die centrale op de Afsluitdijk nog eens een serieus alternatief wordt voor kerncentrales. ,,Er is slechts 50 miljoen euro nodig om hem op te schalen naar 1 megawatt. Als dat eenmaal is gelukt, is het een kwestie van simpel stapelen tot duizenden MW. Vergelijk dat eens met de miljarden voor een kerncentrale die we nota bene niet eens zelf kunnen bouwen maar in Frankrijk moeten bestellen.’’

Verkoeling

Terug naar de waterdamp. Bij de omvang van het gedroomde buizenstelsel denkt Buisman aan minimaal 10 kilometer bij 10 kilometer, of misschien wel 100 km bij 100 km. ,,Het moet groot zijn om effect te hebben.’’ Het beoogde effect is groei van gras, planten, bomen. Bomen brengen verkoeling, en verkoeling is nodig om wolken uit te laten regenen. Zo krijg je de cirkel weer rond.

,,Je ziet in alle landen rond de Middellandse Zee wat er gebeurt als je alle bomen kapt. Zonder bossen wordt het warmer en droger. De hitte stuwt de waterdamp naar de hogere luchtlagen.’’ Eenmaal daar maken ze makkelijk de oversteek naar een ander continent. Weg zijn je wolken, weg je zomerse regenbuien. ,,Dat proces is ook nog eens zelfversterkend. Eenmaal warm en droog, wordt het steeds warmer en droger.’’

Gortdroge Sinaï kan groen worden

Zo was de Sinaï aan de zuidwestelijke kust van de Middellandse Zee duizenden jaren geleden een Hof van Eden. Na jaren van verwoestend kappen is de regio arm en doods. De temperaturen lopen er op tot 60 graden. Ondernemer Ties van der Hoeven uit Den Bosch, een voormalige baggeraar, wil de Sinaï-woestijn terugtoveren naar haar oorspronkelijke staat. Zijn bedrijf Weather Makers krijgt hulp van Wetsus.

,,Ties wil bagger uit de kustzee halen. Die bagger zit vol met organisch materiaal. Als je dat in de woestijn op strategische plekken opspuit, kunnen daar weer dingen groeien. Zodra daar weer bos is, kan de temperatuur zakken naar 30, 35 graden.’’ Een van de problemen waarvoor Wetsus een oplossing wil bedenken, is het ontzouten van het slib. ,,Zout is natuurlijk geen goed idee voor plantjes.’’

Decadent

Niemand wilde geld in zijn propositie steken, zegt Buisman. ,,Men gooit liever kalkdeeltjes in de lucht om zonnestraling tegen te houden. Totaal decadent.’’

Wetsus ziet er brood in. ,,Wij zeiden, we kunnen dit wel organiseren. We zoeken er een hoogleraar bij.’’ Die flexibiliteit is ingebakken in het Wetsus-systeem, dat gebouwd is op multidisciplinaire samenwerking tussen universiteiten (nu 23), bedrijven (106) en onderzoekers. Een combinatie van het Sinaï-project met het buizen-project lacht Buisman toe.

Betere landbouwgrond

En ander groot thema waar Wetsus in wil uitblinken, is verbetering van landbouwgrond. Dat wekt op het eerste gezicht verbazing. Wetsus is een waterinstituut, geen bodeminstituut. ,,We zijn een technologie-instituut’’, preciseert Buisman. ,,We zijn steeds op zoek naar anderen die we kunnen helpen met onze technologie.’’

Stel, zegt hij, dat een boer wil weten welke bacteriën goed of slecht zijn voor de bodem, dan zal die boer ook willen weten hoe hij die processen kan sturen. ,,Bij water weten we dat precies. Als je linksom roert, krijg je dit; roer je rechtsom, krijg je dat. We kunnen bacteriën laten doen wat we willen. Maar in de landbouw zegt de ene helft dat vergiste mest goed is voor je land en de andere helft beweert het tegenovergestelde. Is composteren beter dan fermenteren? Wij onderzoeken dat met technieken uit de waterzuivering. Het zijn allemaal biologische processen.’’

De bodem als spons

Waar een boer vooral op vruchtbaarheid zal letten, is Buisman extra geïnteresseerd in de effecten op de sponswerking van de bodem. ,,Water vasthouden is slim. Als je organische stoffen in de bodem hebt en structuur, dan kan de bodem heel veel water opslaan. En op het moment dat het warm en droog wordt, verdampt het water uit de bodem waarmee je dan weer regen kunt creëren.’’

Toen Wetsus in 2003 begon, was er geen concurrentie. In de wetenschappelijke wereld keek niemand systematisch naar watertechnologie. ,,Nu zijn er, dankzij ons heel veel universiteiten mee bezig. Juist daarom moeten we vernieuwen, risicovol onderzoek doen, pionieren. Dat is onze allergrootste essentie.’’

Een andere stelling zou kunnen zijn dat Wetsus zichzelf overbodig heeft gemaakt. ,,Nee, nee. De hele filosofie van ons verhaal is juist: zonder leiderschap kan dit wetenschapsgebied niet bestaan. Je hebt een Wetsus nodig om te voorkomen dat vakgebied uiteenvalt in duizend en één minuscule dingetjes waar je niks aan hebt.’’

Toveren

Nadrukkelijker dan voorheen kiest de staf in het jongste businessplan partij voor duurzame technologie. Waar een waterbehandeling met chemicaliën eerst nog kon, is dat nu uitgesloten. Vanwaar die versmalling? Buisman neemt een aanloop: ,,Ken je het boek van Charles Mann, De tovenaar en de profeet . Het gaat over concurrerende ideeën over een leefbare toekomst op onze planeet. Profeten zeggen: we hebben genoeg, we moeten minderen, gedragsverandering is de enige manier om uit de milieu en klimaatproblemen te komen. Tovenaars zeggen: we gaan alle problemen oplossen met kernenergie, genetische manipulatie, kunstmatige intelligentie. Ze beloven oneindige rijkdom, wat theoretisch niet kan, immers niet iedereen kan net zo rijk worden als Bill Gates.

Mijn mening is: het is duidelijk dat er gedragsverandering moet komen, maar je kunt niet terug naar het stenen tijdperk. Dus eigenlijk heb je twee soorten tovenaars. Tovenaars die innoveren met het oog op een menselijke wereld, en tovenaars die ons met hun innovaties van de regen in de drup helpen. Wij als Wetsus willen het eerste soort tovenaar zijn. Wij creëren een wereld die we met ons allen willen.’’

Je kunt deze onderwerpen volgen
Economie
Plus artikel gelezen
Je las zojuist een artikel.
Onbeperkt PREMIUM-artikelen lezen?

Lees nu PREMIUM vanaf € 1,15 per week. Je krijgt dan onbeperkt toegang tot al onze artikelen, video’s, columns en meer.

Probeer PREMIUM direct