Strakke akker op het Bildt.

Het is groen en het degenereert

Strakke akker op het Bildt.

Als ecoloog Willem Ferwerda naar de strakke Friese akkers en weiden kijkt, ziet hij geen welvaart maar degeneratie.

Willem Ferwerda is directeur van Commonland, een organisatie die de natuur, de bodem en de landbouw wil herstellen in grote, onleefbaar geworden gebieden. Niet uit liefdadigheid, maar op basis van een businessmodel.

Deze week sprak hij in Oosterwolde op het eerste congres van de Vereniging Circulair Fryslân. Het hoogste doel van deze club is een florerende economie zonder afval.

Ecosysteemcrisis

De hele wereld reisde Ferwerda over. Veel plekken bezocht hij met tussenpozen. Wat hij aantrof, was schokkend. Weelderige, voedselrijke gebieden uit zijn jonge jaren waren amper twintig jaar later veranderd in marslandschappen. Opgekocht door het grote geld, leeggetrokken en ontvolkt achtergelaten.

,,We zitten in een ecosysteemcrisis die veel erger is dan de klimaatcrisis; 2 miljard hectare grond is gedegenereerd’’, sprak hij de driehonderd congresgangers toe.

Maar hij zag ook hoe de natuur, geholpen door mensenhanden, weer greep kan krijgen op verwoeste landschappen, en met verbluffende snelheid alles weer in bloei zet.

Een voorbeeld dat hem fascineert is het Loess-plateau in Centraal-China, dat na decennialange agressieve exploitatie kaalgeslagen was en gevaarlijke modderstromen voortbracht die de Gele Rivier verstopten. ,,De Chinezen zijn dit gebied zo groot als België gaan herstellen door de massale aanplant van snelgroeiende bomen. Systematisch, van boven naar beneden, werd de natuur geherintroduceerd. In twintig jaar tijd keerde het economische en sociale leven terug.’’ Tegenwoordig staat de regio bekend om zijn fraaie landschappen, zijn hoogwaardige fruit en zijn groeiende werkgelegenheid.

,,Dat je op het platteland geen vogels meer hoort fluiten, doet iets met de trots van mensen.’’

In China is dit soort projecten makkelijk uit te voeren, tekende hij aan. ,,De staat bezit alle grond.’’

Landen met democratische systemen moeten hun daadkracht uit andere motieven halen. Ferwerda meent te weten wat het sterkste motief is. ,,Overal vraag ik boeren naar hun grootste frustratie. Overal krijg ik hetzelfde antwoord: ik kan mijn land niet in een betere conditie doorgeven aan mijn kinderen.’’

In Noord-Nederland speelt die zorg volgens de tropisch ecoloog beslist. ,,Ook in Friesland en Groningen gaat de kwaliteit van de grond achteruit. De weides zijn groen, maar in crisis. We zien verlies van biodiversiteit. We ervaren landschapspijn. Dat je op het platteland geen vogels meer hoort fluiten, doet iets met de trots van mensen.’’

Teruglopende voedingswaarde

Tijdens discussies later op de middag, waaraan ook veel boeren meededen, werd uitgebreid stilgestaan bij het idee dat boeren anders naar zichzelf moeten kijken. Niet in de eerste plaats als producent van voedsel en andere biomassa, maar als dokter, als hoeder van de volksgezondheid. Met in de apotheek een assortiment groente en fruit dat uitblinkt in voedingswaarde.

Over de substantieel teruglopende voedingswaarde maken veel partijen zich zorgen. Brits onderzoek legde onder meer bloot dat bijvoorbeeld de aardappel in een halve eeuw tijd 30 procent aan magnesium, 35 procent aan calcium, 45 procent aan ijzer en 47 procent aan koper verloor.

Maar wie durft ecologie boven een maximale opbrengst in tonnage per hectare te stellen? Cruciaal is volgens Ferwerda dat boeren de ramppraat van agrarische farmaceuten als Monsanto negeren. ,,Dit soort bedrijven zegt dat de boeren hun insecticiden, pesticiden, bewerkte zaden en kunstmest nodig hebben. Dat is gewoon niet waar. Ze verkopen gewoon hun businessplan. Wie omschakelt, zal zien dat de natuur voor hem gaat werken.’’

Willem Ferwerda

Willem Ferwerda (1959) is tropisch ecoloog en pakt als natuurhersteller in binnen- en buitenland uitgeputte landschappen aan, zodanig dat er economisch en sociaal weer muziek in komt. Vorig jaar voerde hij de Duurzame 100 van Dagblad Trouw aan. Op 5 september jongstleden publiceerde hij een eigen Duurzame Troonrede. Zijn familie komt oorspronkelijk uit Ferwerderadeel. Hij is Amsterdammer.

Plus artikel gelezen
Je las zojuist een artikel.
Onbeperkt PREMIUM-artikelen lezen?

Lees nu PREMIUM vanaf € 1,15 per week. Je krijgt dan onbeperkt toegang tot al onze artikelen, video’s, columns en meer.

Probeer PREMIUM direct