Neem een kijkje bij de nieuwe veemarkt in Leeuwarden, die is uitgeweken naar de Hemrik

Alle steden in Nederland verloren hun veemarkten. Behalve Leeuwarden. De Friese hoofdstad opent vanavond zelfs een nieuwe op bedrijventerrein de Hemrik. Stankvrij deze keer.

Dinsdagavond was er voor het laatst kalvermarkt in het WTC Expo. Er was geen afscheidsfeestje. Andries Kingma, voorzitter van de Stichting Veehandels Centrum Noord-Nederland, trok na 58 jaar gewoon de deur achter zich dicht. De veemarkt moet wijken voor het nieuwe Cambuur-stadion. De opening woensdagavond is wel een bescheiden toast waard: ,,Sjampanje mei oranjekoeke.’’

Ach, de markt is in de loop van zes eeuwen wel vaker verplaatst. Kingma zelf (geboren in 1953) bewaart goede herinneringen aan de Lange Marktstraat, waar de koeien in de openlucht stonden. Je had er melksters, heren van stand met hoge hoeden, handelaren met pakken geld op de borst, cafés. ,,Achteryn wie de keuken. Us heit en ik kochten altyd hiele dikke gehakballen mei soer. Soer, dat koenen wy net op ús doarp, Ternaard.’’

Stroef asfalt

De tijd denderde voort, MKZ (mond- en klauwzeer) zette de handel op zijn kop, de ene na de andere veemarkt paste voor het nieuwe, Europese hygiëne- en welzijnsregime. Nu zijn alleen Leeuwarden, Bunnik en Purmerend nog over, de laatste zonder koeienhandel.

Op de Hemrik, waar voorheen Koopmans Meel spullen opsloeg, staat zonder meer de modernste. ,,De feemerk 3.0’’, zegt Kingma, terwijl hij de markthal inloopt. De metalen hekwerken glanzen van de nieuwigheid. Hij tikt op de buizen. Allemaal rond afgewerkt. ,,Op advys fan Eyes on Animals, in geweldich ynfloedrike organisaasje dy’t opkomt foar dierenwelzijn. As dêr mei oplûkst, bist legitimeard.’’

De spijlen zijn vervangen door platen, ook om verwondingen te voorkomen. En dan de vloer. Geen beton maar ruw asfalt. ,,Asfalt. Dan ha de bisten grip en fiele se harren sekerder en sterker.’’

Douches voor de chauffeurs

De handelaren leveren iets ruimte in. Hun looppaden zijn een beetje krapper dan voorheen, de hokken juist ruimer. Ook nieuw, op verzoek van de chauffeurs: douches. En natuurlijk een hokje voor de controleurs van de Nederlandse Voedsel- en Waren Autoriteit. ,,Net te grut.’’

Niet alles is nieuw. De oude stierenhokken uit het WTC waren nog goed, stalen karkassen van dik 2 meter hoog. Ook het pand zelf is niet helemaal nieuw. Het oude pakhuis was ook prima te gebruiken. Er zijn nieuwe gebouwen bijgeplaatst, zoals een loshal en stro-opslag. Er is filtersysteem voor het afvalwater. En Kingma heeft zijn zinnen op zonnepanelen gezet.

Jaarlijks zullen hier zo’n 120.000 dieren van eigenaar wisselen. Koeien, schapen en kalveren, afkomstig uit Friesland, Noord-Holland, Drenthe en Groningen. De inventaris van het WTC? Opgekocht door handelaren en en boeren in Friesland.

Kalf in een doos?

Hij krijgt de vraag vaker: is de veemarkt nog van deze tijd? Kingma: ,,Salang as jo net in keal per post ferstjoere kinst, is de feemerk needich.’’

Zonder veemarkt zouden keurmeesters, controleurs en handelaren alle boerderijen moeten afreizen, legt de voorzitter uit. En zonder veemarkt zouden ze ook geen idee van de prijzen hebben. Op een centrale verzamelplaats kan iedereen snel uitzoeken wat hij nodig heeft: een dun lam of een dik exemplaar, een vrouwelijk of een mannelijk kalf, een stier of een melkkoe.

De Leeuwarder prijzen zijn in heel Nederland richtinggevend, zegt Kingma. Het loven en bieden wordt niet meer bezegeld met een handklap. ,,Sûnt corona giet it mei in knikje.’’ Op klompen lopen de handelaren ook niet meer. ,,Moatst learzens oan fanwege de hygiënerigels.’’

Gehaktballen van Riekje

Een belangrijk onderdeel van veemarkt is het restaurant. Daar worden de nieuwtjes uitgewisseld. Het nieuwe restaurant is nog een kale boel. Maar dat zal snel veranderen, belooft Kingma. ,,De echtgenoaten fan de bestjoersleden sille it smûk meitsje. Net mei Perzische tapijtsjes, mar wol mei geselliche lampkes.’’ Zodra de pandemie het toestaat, gaat het restaurant open.

Kingma’s zus Riekje drijft het restaurant. Haar gehaktballen zijn befaamd. ,,Har gehakballen binne de highlights . Se binne makke fan eigen slacht, Belgyske Blauwen. Wy slachtsje ien dikbil yn ’e moanne.’’

Ammoniakwalm

Het WTC zal na dinsdag eindelijk verlost zijn van de kenmerkende ammoniakgeur, die ook op niet-marktdagen door het complex walmde. Ja, die geur, zegt Kingma… Dat zat zo: toen Holland Casino op de plek van de oude veemarkt werd gebouwd, is de riolering blijven liggen. ,,Wy hienen in rioelsysteem mei-inoar. Dêr kam it troch’’. Op de nieuwe locatie zal niks te ruiken zijn, verzekert Kingma,

Tot slot: wat is eigenlijk het verdienmodel van een veemarkt? Heel overzichtelijk, legt de voorzitter uit. Voor een koe wordt 15 euro betaald, voor een lam en een kalf 4 euro. Dat zijn de inkomsten. De kosten moeten daarmee in lijn zijn.

De stichting heeft geen winstoogmerk. ,,We hienen eins in buffer opbouwe moatten foar de nijbou.’’ Die kostte 3,5 miljoen euro. Anderhalf miljoen is opgebracht door obligatieleningen. Kingma tipt: ,,Kinst noch ynstappe. Der is noch romte foar 150.000 euro. Krijst 4 prosint rinte.’’

Je kunt deze onderwerpen volgen
Economie
Video
Instagram
Plus artikel gelezen
Je las zojuist een artikel.
Onbeperkt PREMIUM-artikelen lezen?

Lees nu PREMIUM vanaf € 1,15 per week. Je krijgt dan onbeperkt toegang tot al onze artikelen, video’s, columns en meer.

Probeer PREMIUM direct