Econoom Erica Verdegaal.

De financiële crisis is in aantocht, maar hou vol! We komen hier weer uit!

Econoom Erica Verdegaal. FOTO NIELS WESTRA

Lees in het boek van econoom Erica Verdegaal de wijze lessen van een dochter van een zuinige én ondeugende bloembollenkweker. Zij roept mensen op niet te wanhopen nu er een financiële crisis in aantocht is. Relax, neem de controle en kijk het financiële monster in de bek, is haar devies. Drie maanden lang schreven we over wat mensen houvast biedt in onzekere tijden. Het slotwoord is aan Verdegaal.

Als dit interview niet had plaatsgevonden, zou Erica Verdegaal gewoon lekker relaxed hebben rondgelopen in haar thuiskloffie of in haar hardloopkleren, maar vooruit, voor een journalist die haar thuis over haar nieuwe boek komt interviewen, hulde de econome zich toch maar in een zwart jurkje en stiftte ze haar lippen kersenrood.

Terwijl haar man, hardlooptrainer Cor Wetting voor wie ze bijna een kwart eeuw geleden naar Leeuwarden verhuisde met een stralende glimlach cappuccino serveert, gaat Verdegaals mobieltje non-stop. Trouw , NRC Handelsblad , Met het oog op morgen - iedereen wil een quote of interview met de econome. Het moet allemaal even hup, snel, want ze gaat bijna op vakantie, met Cor richting Frankrijk.

Dat zoveel media met haar willen spreken, is niet meer dan logisch: Verdegaal schreef een boek over een onderwerp dat iedereen bezighoudt en waar ze uiterst verstandige en geruststellende dingen over zegt. De coronacrisis. En dan vooral: de recessie die op de loer ligt. Hoe gaat die ons raken? Hoe kunnen we ons, in onze eigen mini-thuis-BV-tjes, wapenen? Is er verdediging mogelijk tegen het dreigende financiële onheil?

Natuurlijk is die redding er, schrijven Verdegaal en haar co-auteur Marieke Henselmans in Crisis, wat te doen? Van rood naar groen! ,,Wij slepen je de crisis door’’, belooft het duo op de achterflap. ,,Met gouden tips voor wat je moet doen.’’ Sparen, schulden aflossen, zuinig leven, luidt het devies. En daarmee oefenen, zodat je goed voorbereid bent als het mis gaat. Overzicht leidt tot inzicht. Dat is niet saai of sober. Dat is juist leuk. Sterker nog: het geeft voldoening.

Sociaal gedoe

Erica Verdegaal is econoom en publicist voor het Financieel Dagblad , eerder schreef ze ook voor onder meer de LC , NRC Handelsblad en Opzij . Ze schreef dertien boeken. Sinds 1996 woont ze in Leeuwarden, in een knus huisje, even buiten de singel. De liefde bracht haar naar Friesland, waar ze haar randstedelijke bestaan als organisatieadviseur en uitgever verruilde voor een schrijvend leven in de periferie.

Covid19 kreeg daar nauwelijks grip op, want Verdegaal werkte al thuis en leidde een rustig leven. Eerlijk gezegd is de econome ook wel blij dat er een en ander aan ‘sociaal gedoe’ aan banden is gelegd: geen gekus en geknuffel meer. (In tegenstelling tot Cor, die meer van het aanraken is en afstand houden maar moeilijk vindt, roept-ie vanachter de computer bij de openslaande deuren.)

Het idee om een mensen houvast te bieden in crisistijd en praktische, financiële tips te verstrekken over hoe de recessie door te komen, ontstond toen ze Mark Rutte tijdens een van de eerste corona-persconferenties hoorde vertellen over de tientallen miljarden euro’s waarmee de overheid de economie wil steunen. ,,Toen wist ik: over deze crisis moet ik schrijven.’’

Het boek erover ontstond onder hoge druk, als in een snelkookpan. Het was soms nachtwerk. Maar het resultaat mag er zijn: een vrolijke en bruikbare financiële overlevingsgids voor een gitzwarte tijd. Henselmans en Verdegaal gaven het in eigen beheer uit. De financiering kwam er middels crowdfunding (via de website Voordekunst). Want: ,,Wat een uitgever kan, kunnen wij ook. En beter.’’ En nu wil dus heel medialand een quote, een analyse, een inzicht van de econome. Oogsttijd.

Oplichters

Het allereerste waar je voor moet oppassen in een crisis zijn de valse profeten, zegt Verdegaal. Oplichters en schorremorrie. Figuren die zeggen: ik ga je uit je schulden helpen. ,,Mensen worden er in een crisis altijd ingeluisd. Dit is zo’n tijd waarin profiteurs opstaan. Maar laat je niks aansmeren!’’

Beter is het om eens in je eigen huishoudboekje te duiken. ,,Wat is mijn buffer? Wat zijn mijn schulden? Wat geef ik uit? Dat is voor veel Nederlanders moeilijk. Mensen hikken er tegenaan. Ze zijn bang voor geld, steken liever hun kop in het zand dan ‘het monster in de bek’ te kijken.’’

Het lijkt nu misschien alsof er niets aan de hand is. We drinken wijn op het terras en gaan zelfs weer op vakantie, de huizenprijzen zijn hoog, de zon schijnt, het virus wijkt. Maar we bevinden ons niet in een veilige haven. We bevinden ons op een slapende vuilkaan. Er komt van alles op ons af.

,,De komende tijd gaan de huizenprijzen heel langzaam dalen. Dat voorspelt de Nederlandse Bank ook. Dat is een traag proces, maar als er eenmaal de klad in zit, dan glijdt het snel af. Dat weten individuen niet. Die zien de hoge huizenprijzen op Funda en denken: het gaat best goed!’’

Hoe lang gaat het duren voordat de recessie voelbaar wordt?

,,Eerst is er nog even niets. Maar dit najaar gaat de economie echt krimpen en gaan er koppen rollen. Banen verdwijnen, mensen komen thuis te zitten. Ze kopen niets meer. Het consumentenvertrouwen daalt. En ook de mensen met geld, die er warmpjes bij zitten, worden dan voorzichtig: ‘We wachten wel even met die nieuwe auto’. Dan maken we een duik.’’

Wat gebeurt er na de crisis? Gaan we ons anders gedragen of is het een kwestie van: terug naar af?

,,Dat zou wel moeten gezien de milieucrisis en de schuldenproblematiek. Maar ik vrees dat we weer in dezelfde economische tredmolen terecht komen. Dat kan ook haast niet anders: de helft van ons Bruto Nationaal Product (BNP) komt uit de consumptie. De helft! Wanneer we zouden minderen met consumeren, gaan de overheid en bedrijven daar onder lijden. Alleen de overheid kan maatregelen nemen, bijvoorbeeld om het vliegen duurder te maken. Maar dat gebeurt niet. Daarvoor moet er eerst iets echt ergs gebeuren.’’

Is corona niet erg genoeg dan?

,,Kennelijk niet. Pas als het hier elke zomer 50 graden is, komt er misschien beweging.’’

Verdegaal kijkt verbaasd naar de consumptiedrift van de moderne mens. ,,Als er een huis wordt verkocht, verschijnt er altijd binnen een mum van tijd zo’n grote container op de oprit. Oude keuken eruit, nieuwe keuken erin. Nou, dát is pas slecht voor je geldzaken! En de overheid werkt daar aan mee door mensen met een hypotheek een bouwdepot te verschaffen. Terwijl je beter lekker af kan lossen.’’

Ze wijst op alle verbouwingsprogramma’s op de televisie. ,,Best leuk om naar te kijken, maar mensen gaan erdoor denken: mja, misschien moet er bij ons ook maar eens wat gebeuren. En hup, daar gaan ze al weer.’’ Ernstig: ,,Bij de vorige crisis, in 2008, stonden er 1,3 miljoen huishoudens onder water hè. Dat heeft mensen een enorme stress opgeleverd.’’

Om maar over de aflossingsvrije hypotheek te zwijgen - een draak van een constructie, waar Verdegaal al jaren voor waarschuwt. ,,Als je door een crisis niet meer kunt betalen, kom je bij de afdeling Bijzonder Beheer van de bank. Dan gaan ze je huis veilen, meestal tegen een ontzettend lage prijs. Het verschil mag jij betalen. Dan kom je in de Wet Schuldsanering Natuurlijke Personen voor drie jaar. Dat is ook geen pretje.’’

Je predikt voorzichtigheid, maant mensen om te sparen en geen overbodige uitgaven te doen. Maar staat jouw betoog niet haaks op de tijdsgeest? Ik bedoel: je leeft maar een keer, wie niet waagt, wie niet wint, durf te leven, neem eens een risico - veel mensen willen ook gewoon nú genieten.

,,Het is meer een kwestie van de dingen niet willen zien. Van wegkijken. Ik voel me niet een roepende in de woestijn. Ik zeg al jaren hetzelfde en er zijn genoeg mensen die echt luisteren. Een groep mensen zit in een andere trein. Die kan ik inderdaad niet bereiken. Dat is nu eenmaal zo. Maar die groep gaat nu wel merken dat ze risico’s lopen. Want dat is wat een crisis doet - risico’s blootleggen. Ook voor die mensen is mijn boek.’’

Sparen en zuinig zijn, open praten over geld en schulden leerde Verdegaal thuis, in Hillegom, van haar vader die bloembollenkweker was. Hij gaf zijn vijf dochters en twee zoons een gedegen financiële opvoeding. Moeder was huisvrouw met een hbs-diploma. ,,Zij was royaler, maar werd vrij kort gehouden door mijn vader, hahaha.’’

Wat heb je van je vader over geld geleerd?

,,Mijn vader werd geboren in 1911. Hij overleed in 1975. Ik was 15. Dat was.. ja, vréselijk natuurlijk. Hij was pats, weg. Hartaanval. Ik was jong… op zo’n leeftijd praat je niet graag over wat je voelt. Dat is nu over hoor. Het leven is nu eenmaal niet alleen maar leuk…’’

,,Wij moesten van mijn vader werken voor ons geld. Dan mocht ik bolletjes sorteren die hij op de veiling gekocht. Kreeg ik er 28 gulden voor. Later hoorde ik van mijn moeder dat ze helemaal niet goed waren geweest en dat mijn bolletjes waren afgekeurd. Maar mijn vader betaalde me toch, omdat hij de les belangrijker vond. Dat begrijp ik. Dat hij mij die les wilde meegeven. Dat begrijp ik heel goed.’’

,,Bij ons thuis was geld geen taboe-onderwerp. Sowieso was alles bij ons bespreekbaar. Mijn ouders waren niet tuttig, zoals veel ouders in de jaren zestig. We mochten veel. Ramen geel verven? Dat kon. Ik was 10en toen was ik al met een klopboor aan de gang. Niets was een punt. Mijn vader was relaxed, zuinig en een beetje stout. Hij vond het prima dat mijn zusje op haar 15de brommer ging rijden, dat soort dingen. Er was veel vertrouwen bij ons thuis.’’

,,Toen ik 21 was, kreeg ik de erfenis. Daarmee ben ik naar de bank gegaan. Toen, in de jaren tachtig, zaten daar nog van die echte vaderfiguren die zich over je kapitaal ontfermden, echt goede, lieve mensen, die het beste met je voor hadden. Zo iemand trof ik daar ook en ik ging het verstandig beleggen. Halverwege de jaren negentig, toen er van die figuren bij de bank kwamen die je van alles aansmeerden, ben ik wel eens ergens ingetuind.’’

,,Door de erfenis van mijn vader kreeg ik een grote verantwoordelijkheid. Ik wilde het niet verknallen. Het geld verschafte me vrijheid. Het was fijn dat ik het achter de hand had. Ik heb altijd de ruimte gevoeld om mijn koers te wijzigen.’’

Heft in eigen handen

En dat deed Verdegaal herhaaldelijk. Ze had verschillende banen in het bedrijfsleven toen ze in 1995 overschakelde op de journalistiek. Een jaar later trouwde ze met Cor en verhuisde naar Leeuwarden. Drie jaar geleden kreeg hij kanker. De vooruitzichten waren somber. Het stel zat echter niet bij de pakken neer en ging voor een second opinion naar het Academisch Medisch Centrum in Amsterdam en later naar het Antoni van Leeuwenhoek-ziekenhuis.

Cor kreeg een experimentele behandeling en zie: hij is er nog. En hoe. Gezond als een vis, volop bezig met hardlopen, koken en wijn importeren. ,,De laatste kaart was nog niet uitgespeeld’’, glundert hij en kijkt zijn vrouw stralend aan (en zij terug naar hem). Het stel is door een dal gegaan, maar ze hebben ook geleerd: van stress moet je af. Dat is niet gezond. En je moet het heft in eigen handen nemen, altijd, in financiële maar ook in medische zaken.

,,Niet je kop in het zand steken!’’, roept Verdegaal die het nu graag weer over geldzaken wil hebben. ,,Als je in de financiële problemen zit, als je schulden hebt, is het net alsof je een vastgelopen computer bent. Niks lukt meer, alles loopt in de hobbel. Het is zaak om dan eerst rustig te worden en overzicht over je situatie te krijgen. En lukt dat niet, dan moet je hulp inschakelen. Laat het niet oplopen!’’

Overzicht over je financiën krijgen, dat is voor veel mensen best lastig.

,,Het is niet moeilijk! Je hoeft alleen maar naar je betaaloverzicht te gaan en te bekijken: wat heb ik uitgegeven? In mijn boek staat een schema waarin je je uitgaven kan invullen en een test die je financiële risico’s meet. Dan weet je wat er gebeurt. Of je code rood, geel of groen krijgt. Dat is belangrijk om te weten, want er komt een crisis aan. Bereid je voor! Maak een plan b, c en d, stel een verdienkansenlijst op. Waar ben je goed in? Wat kan je nog meer?’’

,,Mensen van wie het inkomen wegvalt, die schulden hebben en niet over een buffertje beschikken, komen acuut in de problemen in tijden van crisis. Code rood! Die moeten snel naar hun uitgavenpatroon kijken. Meteen mee beginnen! Mensen die code geel hebben, beschikken over wat spaargeld, maar ook zij doen er goed aan hun financiën tegen het licht te houden. Je kunt altijd bezuinigen en je kunt daar ook mee oefenen! Geef eens een maand de helft minder uit. Dat is hartstikke leuk om te doen en je raakt er geestelijk beter van opgewassen tegen een echte crisis.’’

Hoe is dat eigenlijk voor zelfstandigen zonder personeel? Hoe staan die er op dit moment voor?

,,Zzp-ers zijn doorgaans meer bij hun geld betrokken dan mensen in loondienst, die gedachtelozer uitgeven. Zo was ik ook, in de tijd dat ik uitgever was. Ik verdiende goed en gaf makkelijk uit. Nu, als freelancer, ga ik bewuster met mijn geld om.’’

,,Zzp-ers, bijvoorbeeld mensen die in de evenementenbranche werken en zwaar geraakt worden door deze crisis, raad ik aan om tijdelijk wat anders te gaan doen. Ja! Zo simpel is het! Ga schoonmaken desnoods. Zoek een alternatief. Het is maar tijdelijk. Voor een kunstenaar is het net zo erg om zonder inkomen te zitten als voor een magazijnmedewerker. Ik snap wel dat kunstenaars met hun passie werken, maar rondkomen kan niet altijd je passie zijn. Het leven is niet alleen maar puur geluk. Maar het maakt wèl gelukkig wanneer je je financieel kunt redden.’’

,,Wat dat betreft hoor ik zelf bij de survivors uit mijn boek - het kan me niet schelen hóé, maar ik vind altijd wel een weg. Ik hoef geen status. Ik heb familie en vrienden die me al leuk vinden. Wat ik doe of hoeveel ik verdien, verandert daar niets aan.’’

,,Maar goed, ik heb natuurlijk die goede reserve, door die erfenis. Dat heeft mijn leven en dat van mijn broers en zussen enorm beïnvloed natuurlijk.’’

loading

Het leven is niet altijd leuk, zeg je steeds, maar wat biedt jou houvast als het even tegenzit? Waar trek jij je aan op? Wat maakt je zo sterk?

,,ik heb veel aan het zelfvertrouwen dat me in mijn jeugd is bijgebracht. Ik heb echt veel te danken aan mijn jeugd. Het was fijn bij ons thuis. Mijn ouders hadden weliswaar een verstandshuwelijk, ze sliepen apart, maar het was gezellig. Ja. Mijn familie is mijn houvast. Toen. En nog steeds. Samen met het gevoel dat ik alles kan.’’ Lachend: ,,Ja, serieus! Ik kan echt veel hoor.’’ Wijst op zichzelf: ,,Ik ben intelligent, fit, gezond.’’

Weer gaat de telefoon. Ditmaal is het BNR Nieuwsradio. Verdegaal gaat er eens goed voor zitten en steekt van wal. Ze vertelt over de stresstest die ze heeft ontwikkeld, over de door haar en Henselmans bedachte ‘geldrampoefening’ en hoe belangrijk het voor jonge mensen is om te sparen, al is het maar een beetje. ,,Vooral doorgaan hoor daarmee!’’

Eigenlijk ben je zelf een beetje die vaderfiguur bij de bank geworden die zich met alle goede bedoelingen over zijn klanten ontfermt.

,,Hahahahaha, ja, misschien wel he. Ik doe alleen maar wat goed voor mensen is. Daar praat ik over, daar schrijf ik over. Er zit wel iets van een onderwijzer in me geloof ik. Ik zeg al jaren hetzelfde. Maar de omgeving is wel veranderd - die is commerciëler geworden.’’

,,Een crisis is inherent aan onze efficiënte markteconomie. Je geeft er een zetje tegen en alles gaat wiebelen. Daar moeten we mee leren leven. Als individu moet je maatregelen treffen zodat je het gaat redden. Blijf bij jezelf, neem de controle. Ga niet op verhalen uit de media af. Ga niet met lijkenpikkers en gelukszoekers in zee. Trap niet in marketingtrucs. Neem geen vaag beleggingsproduct, zet je spaargeld niet in het buitenland, let op je uitgaven. En hou vol. We komen hier weer uit!’’

loading

Titel Crisis. Wat te doen? Van rood naar groen Auteurs Marieke Henselmans, Erica Verdegaal Uitgever Samenwerkende Uitgevers VOF Prijs 19,99 euro (192 blz.)

Plus artikel gelezen
Je las zojuist een artikel.
Onbeperkt PREMIUM-artikelen lezen?

Lees nu PREMIUM vanaf € 4,99 per maand. Je krijgt dan onbeperkt toegang tot al onze artikelen, video’s, columns en meer.

Probeer PREMIUM direct