De Harlinger Visserijhaven.

De brexitdeal is uitgerold, maar hoe komt het met de Britse Urkers?

De Harlinger Visserijhaven. FOTO CATRINUS VAN DER VEEN

Er is op de valreep dan wel een brexitdeal uitgerold, maar hoe pakt die in de praktijk uit voor de vissers? ,,Ik mag wel een secretaresse op de brug hebben’’, moppert Rense de Boer van Urk. ,,Zoveel extra papierwerk.’’

In de Visserijhaven van Harlingen liggen ze zij aan zij, de kotters van Urk. De lauwe week rondom oud en nieuw leent zich mooi voor machinekameronderhoud, het boeten van netten en meer van dat soort klussen. Maandag, als de zee weer trekt, wacht een werkweek die wezenlijk is veranderd ten opzichte van vorig jaar. Althans op papier. Veel is nog onduidelijk. Visserijspecialist Meindert Hoefnagel van Profinis Accountants en Adviseurs op Urk somt zomaar wat onzekerheden op.

,,Hoe gaat de douanecontrole er precies uit zien? Gaan de Britten ook op zee controleren? En hoe pakt dat uit voor de Nederlanders die onder Britse vlag varen? Daar hebben we op dit moment nog niet een duidelijk beeld van’’, zegt Hoefnagel. ,,Maar weet je, papier is geduldig. Dat brexitverdrag telt 1200 bladzijden, en dit staat er allemaal niet in. Dat moet dus allemaal nog zijn vorm krijgen.’’

De Nederlandse visserijsector voegt rond de 900 miljoen euro aan waarde toe aan onze economie. Dat is 0,1 procent van het Nederlands bruto nationaal product. De Britse vissers dragen met hun 0,02 procent nog veel minder bij aan hun eigen economie. Vergeleken met andere sectoren leggen de visserijbelangen dus slechts een marginaal gewicht in de schaal, beaamt Hoefnagel. En toch was er voor de vissers een hoofdrol in het brexitdebat weggelegd.

De zee is groot genoeg, maar onze zee wordt steeds kleiner

,,De zee is groot genoeg, maar onze zee wordt steeds kleiner’’, merkt visser Rense de Boer. ,,Je denkt toch niet dat de schol en de tong zich aan die economische zones houden? Die zwemmen de ene keer voor de Deense kust en dan weer op het Engelse deel van de Doggersbank.’’ Toen de omliggende landen destijds de Noordzee onderling verdeelden, ging het hen voornamelijk om de gas- en olievelden. Dus als die politici over visrechten praten, hebben ze het eigenlijk over geopolitiek.

Tussen al die belangen door slepen Rense de Boer en zijn broer Johannes hun netten. Zakelijk gezien dragen ze twee petten, een Nederlandse en een Britse. In Harlingen ligt de UK 195 Noorderhaak, waarmee de familie de Noordzee afvist. Voor het Kanaal beschikken de gebroeders over de LT 295 Jonge Johannes, met als formele thuishaven het Engelse Lowestoft.

,,Toen wij in 2004 een schip zochten, konden we eigenlijk alleen in Engeland terecht’’, legt Rense de Boer uit. ,,Dat hebben we dus toen maar gedaan. Het was een wrak dat we kochten, maar er zat een Brits visquotum bij. Dat heeft ons een rot vermogen gekost. Je hoort die Engelse vissers altijd klagen dat er niks voor ze overbleef, maar ze hebben flink aan ons verdiend.’’ De broers De Boer en hun zonen zijn ook niet de enigen met een Brits schip. ,,Ik denk dat ik wel zeventien van dit soort klanten in de boeken heb staan’’, zegt accountant Hoefnagel. In totaal moeten enkele tientallen Nederlandse kotters zijn omgevlagd. Toen in 2016 duidelijk werd dat Groot-Brittannië uit de Europese Unie stapte, kwam Hoefnagel met aanvullende adviezen. Naast hun Nederlandse bv’s moesten de vissers ook de Engelse variant daarvan, de zogenaamde limited, oprichten.

,,Dat hebben wij ook gedaan’’, vertelt Rense de Boer. ,,En we hebben ook een Engelse bankrekening en een Engelse directeur.’’ De Britse markt daarentegen laten ze liever links liggen. ,,Die Engelsen eten alleen maar fish and chips . Daar heb je kabeljauw en schelvis voor nodig en wij vissen op makreel, tong en schol. Dan kun je wel 30 ton schol naar zo’n Engelse haven brengen, maar van die honderd kisten verkoop je 40 kilo. De rest gaat naar het dierenvoer. Die krijg je er niet verkocht.’’

'Slechts één weet wat er gaat gebeuren'

De onder Britse vlag varende Jonge Johannes lost zijn vangsten liever in Europese havens, in het Franse Boulogne-sur-Mer bijvoorbeeld. Vorige week was dat nog een routineklus, deze week is dat plotseling een grensoverschrijdende handeling geworden. Over de ‘Britse’ vis van de Jonge Johannes moeten bijvoorbeeld invoerrechten worden betaald, maar hoe en wat?

Het levert in ieder geval veel extra regelwerk op. ,,Ik zit nu al zes dagen in de week op kantoor’’, verzucht Rense de Boer. ,,Mijn ouders noemden dit geen werk. Vissen was voor hen werk, dit niet. Nu ben ik de hele dag bezig om die formulieren in orde te maken. Vanavond komt de Jonge Johannes binnen, dan moet ik de schipper en de stuurman gaan uitleggen welke papieren ze nodig hebben.’’

Alle vissersschepen hebben nieuwe machtigingen nodig. Zolang ze die niet hebben, mogen Europese kotters niet in Britse en Noorse wateren vissen, waarschuwt brancheorganisatie VisNed. Omgekeerd geldt hetzelfde voor Britse vlagkotters in Europese wateren. VisNed-directeur Pim Visser noemt het brexitakkoord ,,diefstal van de kottervloot.’’ Op een sigarendoos rekende hij uit dat iedere kottereigenaar er zo’n drie tot vier ton bij inschiet.

De komende tien jaar is voor zo’n 1,6 miljard euro aan visrechten van de Europese Unie naar het Verenigd Koninklijk overgeheveld. ,,Premier Boris Johnson heeft goed gebluft’’, vindt De Boer. ,,Onderhandelen kunnen die Britten wel’’, zegt ook visserijaccountant Hoefnagel. ,,Toen ze bij de EU kwamen, wisten de Engelsen ook heel veel quota binnen te halen.’’

Ingewikkelde papierwinkel

De vraag is wat de Engelsen met al die extra tong en schol zullen doen. Visverwerkende industrie is er immers nauwelijks. Rense de Boer bezit het grootste Britse tong-quotum. ,,Genoeg voor wel vier kotters’’, zegt hij. Die vis gaat allemaal naar Europa. Voor de brexit kon hij zijn quotum gemakkelijk verhandelen of ruilen met collega’s, ook met de Engelsen. ,,Dat was appeltje-eitje’’, zegt de Urker. ,,Wij wilden hun schol, zij wilden onze makreel, kabeljauw of haring. Dan ruilden we die quota gewoon onderling uit. We zaten in een Engelse producentenorganisatie, we werkten prima samen met onze Engelse collega’s.’’ De goede sfeer aan tafel sloeg om rond het brexitreferendum. ,,Dan zat je met vijftig man in de vergadering en wij drieën waren ineens paria’s.’’

De Urkers zien het niet gebeuren dat er altijd ‘een mannetje’ op de Harlinger kade staat. ,,Daar heeft de douane de mensen niet voor’’, denkt De Boer. ,,Misschien dat de Engelsen op zee gaan controleren. De Noren doen dat nu soms ook wel. Dan lig je zomaar vijf uur stil en als er dan iets mis lijkt met de papieren, krijg je een zegel op je koelcel.’’ Hij vreest nu al de ingewikkelde papierwinkel. ,,Zeker in de eerste weken maken we fouten. Ik mag wel een secretaresse op de brug hebben.’’

Dat de Britten zelf hun jaarlijkse 150 ton tong opvissen, lijkt onwaarschijnlijk. Ze hebben er de kotters niet eens voor. ,,Het heeft even tijd nodig, dan schikt zich het weer’’, verwacht Hoefnagel. ,,Je weet, wij op Urk geloven dat er een man is die weet wat er gaat gebeuren’’, vertelt De Boer. ,,Het staat allemaal al vast en dit hoort daar ook bij. We blijven gewoon doorgaan, want onze zonen van 18, 20 en 24 willen straks ook blijven vissen.’’

Plus artikel gelezen
Je las zojuist een artikel.
Onbeperkt PREMIUM-artikelen lezen?

Lees nu PREMIUM vanaf € 1,15 per week. Je krijgt dan onbeperkt toegang tot al onze artikelen, video’s, columns en meer.

Probeer PREMIUM direct