In deze Week van de Circulaire Economie dringen deskundigen er op aan dat het roer toch echt om moet. Verlaag bijvoorbeeld de BTW op duurzaam bouwmateriaal.

Oude spijkerbroeken als isolatie in binnenwanden. Nog steeds een aansprekend voorbeeld van duurzaam bouwen, waar het Biosintrum in Oosterwolde drie jaar geleden bekend mee werd. Biobased is de term voor (grond)stoffen die opnieuw gebruikt worden. Denk aan hout, bamboe, klei, leem, wol of cellulose. En dus ook spijkerstof.

Hoe krijg je de bouwsector duurzamer en meer circulair? Waarbij circulair behalve voor hernieuwbaar materiaal ook staat voor hergebruik. Want dat dit nodig is, lijdt geen twijfel. De bouwsector is in Nederland verantwoordelijk voor 50 procent van het grondstofverbruik, 40 procent van het energieverbruik, 30 procent van het waterverbruik en voor 35 procent van de CO2-uitstoot. Van het bouw- en sloopafval wordt 97 procent laagwaardig hergebruikt (een tweede leven geven). Puin van een gesloopt gebouw wordt dan bijvoorbeeld gebruikt voor de aanleg van een weg. Mooi, denk je, maar we moeten toe naar hoogwaardig hergebruik: materialen die een derde of vierde of vijfde leven krijgen.

Minder afhankelijk van fossiele bronnen en beter voor milieu

Nederland moet in 2050 een geheel circulaire economie hebben. Dat betekent dat er zoveel mogelijk gebruik wordt gemaakt van hernieuwbare en onuitputtelijke en duurzaam geproduceerde grondstoffen. Hierdoor wordt ons land minder afhankelijk van fossiele bronnen als olie. Bovendien is circulair beter voor het milieu.

Maar hoe stimuleer je de bouwsector om die omslag te maken? De financierbaarheid blijkt een bottleneck. Duurzaam bouwen is duurder. ,,We horen keer op keer van bouwers en opdrachtgevers dat circulair bouwen niet uit kan’’, stelt directeur-bestuurder Alex van Oost van het Noordelijk Innovatielab voor Circulaire Economie (NICE). Financiële prikkels en een lager BTW-tarief zouden de circulaire bouw enorm stimuleren, meent hij. Het BTW-tarief op duurzaam materiaal moet worden verlaagd naar 6 procent (nu 21 procent). ,,Het is bizar dat gebruikte materialen die opnieuw worden toegepast in het hoge BTW-tarief vallen’’, vindt Van Oost. ,,Ze worden dus opnieuw belast, terwijl je de levensduur ervan juist verlengt. Als er geen financiële prikkels zijn, zijn opdrachtgevers geneigd sneller voor nieuwe in plaats van gebruikte materialen te kiezen.’’

Als fictief voorbeeld noemt hij hergebruik van stalen balken. ,,Een gemeente die circulair wil bouwen wil ze hergebruiken voor een dak van een zwembad. De sloper die de balken demonteerde berekent de prijs daarvan door. De tekenaar en constructeur moeten meer tijd stoppen in het ontwerp en de berekeningen, omdat die balken bijvoorbeeld dikker zijn dan nieuwe. Onder aan de streep blijkt dan dat gebruikt staal al met al 15 procent duurder uitvalt dan nieuw. Veel gemeentes gaan dan logischerwijs voor nieuw.” Bij een lager BTW-tarief zouden de kosten gelijk kunnen uitpakken. ,,Dan zal een opdrachtgever eerder voor hergebruik kiezen, omdat je dan bijdraagt aan een betere wereld.’’

Inspireren

Om circulair bouwen verder te stimuleren zijn partijen nodig die hun nek durven uitsteken, aldus Van Oost. ,,Zoals de gemeente Ooststellingwerf deed toen ze besloot het Biosintrum te bouwen.’’ Hoe kun je opdrachtgevers verder inspireren de duurzame stap te zetten? Ook door wet- en regelgeving aan te passen, stelt Van Oost. ,,Die regels van het Bouwbesluit vormen nu geregeld een blokkade. Als gemeente kun je er wel vanaf wijken, als je wilt experimenteren. Maar vaak staan ze in de weg. Zo moet een kozijn of deur bijvoorbeeld een bepaalde hoogte hebben. In Ruinen mochten oudere gedemonteerde houtskeletbouwwoningen om die reden aanvankelijk niet opnieuw gebruikt worden als recreatiewoning. Ze werden gelabeld als nieuwbouw en moesten aan de nieuwe eisen voldoen.”

Maar om circulariteit écht te stimuleren is een omslag in denken nodig, onderstreept Van Oost. ,,Een mindchange is cruciaal. En die zit in onszelf. Het zit in een andere manier van denken en kijken. Nu putten we de aarde uit, de grondstoffen raken op. We zijn allemaal astronauten van het ruimteschip aarde. Onze acties bepalen ons lot.’’

Je kunt deze onderwerpen volgen
Economie
Plus artikel gelezen
Je las zojuist een artikel.
Onbeperkt PREMIUM-artikelen lezen?

Lees nu PREMIUM vanaf € 1,15 per week. Je krijgt dan onbeperkt toegang tot al onze artikelen, video’s, columns en meer.

Probeer PREMIUM direct