Biologisch melkveebedrijf De Gouden Boaiem bij Woudsend van Siebe Klaas en Pytsje Bokma.

Boeren op een eiland

Biologisch melkveebedrijf De Gouden Boaiem bij Woudsend van Siebe Klaas en Pytsje Bokma. FOTO SIMON BLEEKER

Siebe Klaas en Pytsje Bokma boeren al op een bijzondere manier en op een bijzondere locatie: eiland De Gouden Boaiem bij Woudsend. Sinds deze winter beschikt het echtpaar ook nog over een bijzondere stal: open en volledig rond.

Het heeft wel iets weg van een film van Bert Haanstra als Siebe Klaas Bokma met zijn roeiboot de Nauwe Wimerts over roeit om zijn gast op te pikken. Het is voor hem dagelijkse routine. Alles wat van of naar zijn boerenerf moet, moet via het water. Voor de vlugge oversteek is er de roeiboot, voor de aan- en afvoer van onder meer melk, vee en voer is er de dekschuit.

Siebe Klaas en echtgenote Pytsje wonen samen met hun drie kinderen sinds 2013 op de Gouden Boaiem, een eiland tussen Woudsend en Heeg dat valt onder het buurtschap Smallebrugge. Het eiland is 175 hectare groot met circa 140 hectare oud grasland en is eigendom van Staatsbosbeheer. Ooit waren er zeven boeren actief, nu is Bokma er de enige agrariër, samen met zijn ouders Klaas en Betty die aan de andere kant van het eiland wonen.

Jersey’s

Bokma komt uit een boerenfamilie uit it Heidenskip. Zijn ouders en oom en tante hadden er een melkveebedrijf. Ze maakten eind jaren negentig de omschakeling van Holstein Frisian-koeien naar Jerseys en van gangbaar naar biologisch en in 2009 breiden ze uit met een eigen kaasmakerij in Workum. Deze wordt nu gerund door zijn oom en een broer en een neef hebben er een melkveebedrijf. Siebe Klaas voelde er weinig om zo in familieverband te boeren. Hij volgde een opleiding Bos en Natuurbeheer in Velp en ging aan de slag als veldmedewerker voor Staatsbosbeheer in Gaasterland. ,,Ik bin in echte fjildman, dus dat wie in prachtbaan.” Een baan ook waar hij Pytsje leerde kennen die voor Staatsbosheer als voorlichter in Zuidoost-Friesland werkte.

Toen de vorige boer op de Gouden Boaiem er mee stopte, vroegen collega’s van Staatsbosbeheer: is dat niet wat voor jullie? Ze bezochten vrijblijvend het eiland en van het een kwam het ander. Bij Siebe Klaas begon het boerenbloed toch weer te kriebelen. Te meer omdat hij er zou kunnen boeren met de natuur. Sterker nog: op het eiland is de natuur leidend. ,,En dat fielt foar Siebe Klaas net as in beheining. Sa wol hy buorkje”, vult Pytsje aan. ,,At hy tinkt dat der in ekstra wetterpoel komme moat foar de fûgels, dan komt hy der.’’

Direct verknocht

Zelf was ze ook direct verknocht aan het eiland. Bij haar eerste bezoek was het vies en miezerig weer. Toch kreeg ze een euforisch gevoel: ,,Wat kinne wy hjir wat moais fan meitsje en wat lizze hjir in mooglikheden foar foarljochting, rekreaasje en húsferkeap.” Die activiteiten pakte ze dan ook vrij vlot op. Ze organiseert excursies en verkoopt vlees en ijs van de eigen koeien(melk). Niet onbelangrijk was dat ook de (schoon)ouders Klaas en Betty wel in waren voor een nieuw avontuur.

Eenzaam en geïsoleerd ervaren ze hun leven in’t geheel niet. ,,Wy sitte ticht by Snits en Wâldsein en der is hjir folop drokte mei boatsjes. De âlderlike pleats stie op ’e ein fan in lange dearinnende wei. Dêr wie it folle, folle stiller”, zegt Siebe Klaas.

Ze begonnen er met het opfokken van jongvee. Veertig Jersey’s kwamen mee over van het it Heidenskip en ze kochten dertig stuks uit Denemarken. In mei 2015 stroomden de eerste liter melk in de melktank waar de fabriek Hooidammer van Henri Willig in Heerenveen kaas van maakt. De dieren weiden en grazen er te midden van de vele weidevogels.

Eldorado voor de grutto

De Gouden Boaiem is een eldorado voor de grutto. Circa 75 paartjes zijn er jaarlijks in de weer. Daarnaast verblijven er zo’n 35 paartjes tureluur, 15 kievieten en 15 scholeksters. Dit voorjaar was sprake van een drama: geen kuiken overleefde de ‘terreur’ van de predatoren zoals steenmarters, bunzingen en een vos. ,,Der wiene dit jier amper mûzen. Dêr binne de jonge fûgels de dupe fan wurden.”

Voor het beheer van het eiland en de weidevogels ontvangen ze een vergoeding zoals ook de de grote natuurorganisaties die krijgen. Deze verdiensten en de Europese inkomenstoeslagen maken ongeveer een derde uit van de omzet. De natuur mag dan leidend zijn, de koeien vormen het hoofdinkomen. Al vrij vlot ontdekte Siebe Klaas dat de Jersey niet de ideale koe was voor de Gouden Boaiem. Op normaal biologisch grasland gedijt de koe prima, maar op oud natuurgrasland toch een stuk minder.

,,Eins is de Jersey te ‘melktypysk’. Se wol mear molke jaan as mei dit gers mooglik is.” Vooral in de wintermaanden hadden ze moeilijk. De melkproductie daalde van gemiddeld 5200 kilo naar 4800. Alleen met extra krachtvoer kon Siebe Klaas ze in conditie houden. ,,En mei dat djoere biologyske krachtfoer kin dat fansels net út.”

Alpenras Fleckvieh

Om die reden kruisen ze de Jersey’s in met het Alpenras Fleckvieh en MRIJ. Met succes. De veestapel heeft aan kracht gewonnen en zit met weinig krachtvoer (jaarlijks 700 kilo per koe) weer ruim boven de 5000 liter. Ter illustratie: de gemiddelde melkproductie op een gangbaar bedrijf is bijna 9000 liter. De Bokma’s laten de koeien allemaal van maart tot mei afkalven. Dat heeft twee voordelen: de koeien zitten op de top van hun productie als er voldoende gras is en het zorgt ervoor dat in het voorjaar de volledige koppel niet tegelijkertijd gaat weiden. Dat is beter voor de weidevogels.

Sinds vorig jaar werken ze aan een uitbreiding van de veestapel naar 120 koeien en schakelen ze over naar biologisch-dynamisch. Dat levert meer melk op met bovendien een hogere melkprijs én meer ruige mest (mest vermengd met stro of grasmaaisel) voor de vogels. Siebe Klaas: ,,It lân is wat te skraal. Der binne te min wjirmen foar de fûgels.” De eerder genoemde aantallen weidevogels mogen dan indrukwekkend zijn, het kunnen er veel volgens hem veel meer zijn.

loading

Die uitbreiding maakt een nieuwe stal noodzakelijk. De huidige, dertig jaar oude stal is te klein en helemaal op. Siebe Klaas hoefde niet lang na te denken over het type. De roundhouse-stal was voor hem direct liefde op het eerste gezicht. ,,Ik fyn dat sa’n moai trochtocht systeem. Hiel ienfâldich, hiel effisjint en lânskiplik sjoen in plaatsje.”

Zoals de naam al aangeef is het een ronde, volledig open potstal, omringd door een voerpad en een voerhek en overkapt met een pvc-doek. Vanwege de hoge, dikke stalen paal in het midden heeft de stal veel weg van een soort reuzenparaplu. Het geheel oogt goedkoper dan een traditionele stal, maar volgens Siebe Klaas is het prijsverschil beperkt. ,,Sjoch om dy hinne. It is in grutte lape beton hè.”

Stro en maaisel

De koeien liggen er, tijdens het stalseizoen van begin november tot eind maart, niet in boxen zoals in een traditionele stal maar her en der verspreid op stro en maaisel. Ondanks de open wanden, waait het amper in de stal die een diameter heeft van 45 meter. Doordat het in de stal iets warmer is en de nok een opening bevat, trekt de lucht naar boven, legt Siebe Klaas uit. Pytsje geeft nog een ander voordeel. ,,Us kij ha hoarnen en dan wol de ien de oare wolris yn in hoeke triuwe. Dêr is hjir gjin sprake fan, om’t der gjin hoeken binne.”

Het stalconcept is Brits en door ID Agro uit Lemelerveld in Nederland geïntroduceerd. Het bedrijf is vooral bekend van de serrestallen. De stal van de Bokma’s is de tweede roundhouse-stal in Nederland. Voor hoogproductief melkvee is de stal niet geschikt, denkt Siebe Klaas, omdat deze koeien naast veel melk ook veel dunne mest produceren. ,,En dan moatst faak in protte strie struie om de stal skjin te hâlden.” Bokma ziet wel een markt voor een kleiner staltype als gangbare boeren aan weidevogelbeheer doen. Ze kunnen er jongvee houden en met de ruige mest weilanden vogelvriendelijker maken.”

Staande bij het voerpad turen Siebe Klaas en Pytsje over de landerijen van de Gouden Boaiem terwijl broer Wytse met een kraan de sloten hekkelt en vader Klaas de slootwallen klepelt . ,,Yn it foarjier is it hjir it moaist. Dan is it ien grutte bloeiende kleurepracht.” Pytsje droomt vooral weer van levendig excursieseizoen. Dat viel dit jaar wat in het water door corona. Met Fedde Mulder als schipper op een Friese boerenpraam kunnen belangstellenden hun bijzondere eiland bezoeken, waar Bendiks Okma uitleg geeft over het wel en wei van de weidevogels. ,,Dat is sa’n leuk konsept. Hooplik kinne wy takom jier wer hielendal los.”

Plus artikel gelezen
Je las zojuist een artikel.
Onbeperkt PREMIUM-artikelen lezen?

Lees nu PREMIUM vanaf € 1,15 per week. Je krijgt dan onbeperkt toegang tot al onze artikelen, video’s, columns en meer.

Probeer PREMIUM direct