Een koe.

Biologisch moet weer groeien: 'De gangbare landbouw leidt uiteindelijk tot een uitgeputte bodem en derhalve tot voedseltekorten'

Een koe. FOTO SHUTTERSTOCK

De motor van de biologische sector hapert dit jaar. De groei van het aantal bio-boeren, het areaal en de supermarktomzet zal heel bescheiden zijn. De biologische sector wil hulp van Den Haag om weer te accelereren.

,,Ik zocht en zocht, maakte nog eens een rondje in het groenteschap, maar ik kon de biologische tomaten niet vinden. Waren ze uit assortiment genomen.” Directeur Michaël Wilde van belangenorganisatie Bionext noemt zijn recente ervaring in een lokale Albert Heijn illustratief voor de pas op de plaats die de biologische sector dit jaar lijkt te maken. Zelfs Albert Heijn schrapt in het assortiment.

En dat is wennen voor een sector die voorheen bijna jaarlijks met dubbele cijfers groeide. Wat de oorzaak is? ,,Ik denk”, zegt Wilde, ,,dat het te maken heeft met de grote onzekerheid in de landbouw. Fosfaatrechten, stikstofproblemen, veel boeren weten niet waar ze aan toe zijn. Ze blijven daarom zitten waar ze zitten. Daarnaast groeit de vraag minder hard. Biologisch is te duur, zegt bijna 70 procent van de consumenten die deze producten nu links laten liggen. Ze wijken uit naar nieuwe duurzame producten die goedkoper zijn.” Bionext hoopt de groei weer aan te zwengelen met een tien puntenplan dat 23 september overhandigd wordt aan landbouwminister Carola Schouten. De belangenorganisatie vindt het beschamend dat biologisch in een grote landbouwnatie als Nederland (ons land is de tweede landbouwexporteur ter wereld) blijft steken op 4 procent.

De drie belangrijkste punten

Wilde wil niet alle punten prijsgeven – ,,anders hebben we volgende week niks te presenteren’’ – maar wel de drie belangrijkste. Twee daarvan hebben als doel om het prijsverschil tussen biologisch en gangbaar te verkleinen. Dat kan door de btw op biologisch voedsel te verlagen van 9 naar 0 procent en door invoering van true cost accounting . Producenten moeten in de prijs voor gangbaar voedsel ook de bijkomende kosten opnemen zoals voor het herstel van natuur en milieu.

Daarnaast wil Bionext geld voor een omvangrijke publiekscampagne. Die moet de consument nogmaals wijzen op de grote voordelen van duurzame landbouw in het algemeen en biologisch in het bijzonder. Die voordelen gaan over biodiversiteit, bodem, gezondheid voor mens en dier en klimaat.

Dat laatste wordt overigens wel betwist. Zo zou de plofkip juist goed zijn voor het klimaat. Deze kip heeft minder voedsel nodig om op het gewenste slachtgewicht te komen. ,,Ik ken die rapporten”, stelt Wilde, ,,maar alles tegen elkaar afwegend, heeft biologisch veel meer voordelen. Ik zeg altijd: biologisch wint misschien niet de 100 meter sprint, maar wel de tienkamp.’’

Bionext denkt dat de tijd rijp is om extra stappen te zetten. Europees Commissaris Frans Timmermans dicht namelijk in zijn klimaatplan Green Deal een belangrijke rol toe aan de biologische landbouw. Die zou in 2030 een aandeel moeten hebben van gemiddeld 25 procent. Alles wijst erop dat Brussel geld en beleid zal inzetten om dit te bereiken.

'Biologisch wint misschien niet de 100 meter sprint, maar wel de tienkamp'

De wens voor meer biologische landbouw stuit steevast op de kritiek dat de sector de wereld niet kan voeden. Dit door een lagere productie per hectare en een grotere kans op misoogsten. ,,Een hardnekkig misverstand”, stelt Wilde. ,,De biologische landbouw kan wel degelijk voldoende voedsel voortbrengen, vooral als we minder areaal inzetten voor veevoer en biobrandstoffen en als we de enorme voedselverspilling aanpakken. Daar komt nog bij dat de gangbare landbouw uiteindelijk leidt tot een uitgeputte bodem en derhalve tot voedseltekorten .”

Wilde benadrukt dat het tien puntenplan niet in het teken staat van een afzetten tegen gangbaar. ,,Die polarisatie is zo onvruchtbaar. We willen juist de de verbinding zoeken. Het belangrijkste is dat we allemaal en overal stappen zetten naar een gezonde bodem. Bij die ambitie kan biologisch een voortrekkersrol vervullen.”

‘Ik word meer uitgedaagd’

Nog een paar weken en dan is het melkveebedrijf van Nimda (46) en Mary (48) Schelhaas biologisch. ,,We krijgen meer waardering voor onze manier van boeren.”

,,Al maar meer melk produceren. Het begon ons tegen te staan om in die ontwikkeling mee te gaan’’, zegt het echtpaar aan de keukentafel van hun boerderij in Oosterstreek. De data van hun bedrijf tonen dat ook aan. Ze houden op 58 hectare land 75 koeien. Veel boeren met zo’n areaal hebben een grotere veestapel. Nimda: ,,Ik vind het mooier om redelijk zelfvoorzienend te zijn. Ik voerde altijd al weinig kunstmest en krachtvoer aan.”

Hun manier van boeren zat derhalve al dicht aan tegen het biologische. Het echtpaar besloot in maart 2019 de laatste stap te zetten en volledig om te schakelen. Sindsdien hebben ze stapsgewijs de biologische spelregels geïntroduceerd. Dus: geen kunstmest, geen bestrijdingsmiddelen, minder drijfmest per hectare, alleen biologisch voer en een verbod op het preventief inzetten van antibiotica. Mary: ,,Eind oktober mogen we de melk afzetten als biologisch. Dat betekent een hogere melkprijs. Die is nu bijna 34 cent per kilo en wordt straks circa 48 cent. Dat voelt heel goed. Je krijgt waardering voor je manier van boeren.”

Hun melk gaat nu nog naar FrieslandCampina maar straks naar leveranciersvereniging Eko Holland. Mary: ,,Bij FrieslandCampina zeiden ze: mooi dat jullie omschakelen, maar bij ons is geen plek. Ja, onvoorstelbaar hè. Zo’n groot concern.’’

'Consumenten zouden wat consequenter moeten handelen'

Het echtpaar werd deze zomer direct met de neus op de feiten gedrukt. ,,Het was wederom kurkdroog in Zuidoost-Friesland”, zegt Nimda. ,,Als je gangbaar boert, kun je redelijk makkelijk goedkoop voer aankopen. Er is altijd wel een bijproduct laag in prijs. Dit jaar waren dat de aardappelen vanwege de corona. Ik denk dat een kwart van de koeien in Nederland deze zomer wel 5 kilo piepers kreeg bijgevoerd. Wij konden dat niet. Biologisch voer aankopen is peperduur. Dan merk je dat je meer uitgedaagd wordt op je vakmanschap. Wij moesten beregenen en dat heeft een aardige duit gekost en nog steeds is de wintervoorraad aan de krappe kant.’’

Vakmanschap is ook van groot belang voor een zo optimaal mogelijk grasland-management. Nimda: ,,Het is zaak om koeien zoveel en zo lang mogelijk te laten weiden. Dat is het goedkoopst en het meest voedzaam.” Dat betekent ook: onkruid vroegtijdig aanpakken. Dus togen ze regelmatig met schep en grijper het land in om de ridderzuring te verwijderen. ,,En het geweldige was: een groep buren hielp mee!. Ze zaten vanwege corona thuis en boden het zelf aan”, aldus Mary.

Het echtpaar stapt over in een tijd dat biologisch wat in een dip zit. De groei is minder uitbundig dan in voorgaande jaren. ,,Heel jammer, want ik denk dat veel meer boeren wel willen omschakelen. Consumenten zouden wat consequenter moeten handelen. We krijgen hier wel mensen op excursie en dan hoor je hun zorg over de natuur, milieu en landschap. Dan zeg ik: daar kunnen jullie allemaal wat aan doen. Jullie bepalen in de supermarkt hoe Nederland eruit ziet.”

Je kunt deze onderwerpen volgen
Economie
Duurzame landbouw
Agrarisch / Landbouw
Plus artikel gelezen
Je las zojuist een artikel.
Onbeperkt PREMIUM-artikelen lezen?

Lees nu PREMIUM vanaf € 1,15 per week. Je krijgt dan onbeperkt toegang tot al onze artikelen, video’s, columns en meer.

Probeer PREMIUM direct