Het was een jaar vol beproevingen voor Johannes Boonstra, zakelijk directeur van onderzoeksinstituut voor watertechnologie Wetsus in Leeuwarden.

2020 was een jaar vol beproevingen voor Wetsus-directeur Johannes Boonstra

Het was een jaar vol beproevingen voor Johannes Boonstra, zakelijk directeur van onderzoeksinstituut voor watertechnologie Wetsus in Leeuwarden. Foto: Jacob Van Essen

Een hack, losgeld, corona, een uitgeschakelde collega-directeur. Het was een jaar vol beproevingen voor Johannes Boonstra, zakelijk directeur van onderzoeksinstituut voor watertechnologie Wetsus in Leeuwarden.

Die hack, daar zat een morele kant aan. Wetsus betaalde losgeld. Twitteraars reageerden venijnig. Er kwamen Kamervragen. Hoe was dat?

,,Ik heb gelukkig geen Twitter. Maar tuurlijk, je hebt te maken met de publieke opinie. Je moet beslissingen nemen. Als je dat in een theoretische  setting  kunt doen, op een cursus  cybersecurity , blijf je heel dicht bij de moraal. Dan denk je: betalen? Dat gaan we dus  never  nooit doen. Maar als je dan met de praktijk geconfronteerd wordt, ga je rekenen.

Je wilt dat onderzoeken door kunnen lopen. Je wilt je collega’s, de financiers en iedereen die aan Wetsus verbonden is, recht in de ogen kunnen kijken. Zo snel mogelijk hebben we advies ingewonnen bij ervaringsdeskundigen, zoals bij de Universiteit van Maastricht die kort ervoor gehackt was en ook betaald had.

Op basis van de beschikbare informatie, gehoord de deskundigen, was losgeld betalen het beste wat we konden doen. We vonden dat we het uit konden leggen, en ik heb er in die zin ook geen spijt van.

loading

Dat er Kamervragen kwamen omdat er belastinggeld mee gemoeid was, begrijp ik wel vanuit de volksvertegenwoordigende verantwoordelijkheid. In die Kamervragen klonk ook zorg door over de continuïteit van Wetsus, daar was ik zeer blij mee. Ons belang werd onderstreept.’’

Je koos, nadat er was betaald, voor openheid. Wat hoopte je daarmee te bereiken?

,,De statistiek is gewoon dat iedere dag tientallen bedrijven te maken krijgen met gijzelsoftware, dat iedereen zich doodschaamt en dat niemand ermee naar buiten treedt. Daardoor lijkt het probleem nauwelijks te spelen en zijn bedrijven en instellingen onvoldoende alert en toegerust. 

Wij dachten ook dat we het goed voor elkaar hadden. De  audits  zagen er goed uit, maar niet goed genoeg dus. Achteraf hebben wij ons systeem danig verbeterd. Het duurde trouwens nog maanden voordat alles weer soepel liep.

Omdat wij zelf zo goed geholpen waren door de Universiteit van Maastricht had ik me voorgenomen dat wij op onze beurt EHBO voor anderen konden zijn. In de praktijk zijn we gelukkig nauwelijks geraadpleegd, we kregen het dit jaar druk genoeg met heel andere zaken.

Eigenlijk hebben we vooral bewondering geoogst voor onze aanpak en openheid. Mensen tonen begrip voor de situatie waarin je belandt. Die vinden het goed om te horen hoe je je minder afhankelijk kan maken van zo’n boef.’’

Die afperser is nooit ontmaskerd. Zit dat je dwars?

,,Dwars? Ik ben wel ongelooflijk kwaad op hem geweest. En soms nog wel. Aan de andere kant, de politie heeft heel snel gezegd: reken er niet op dat we hem pakken. De verwachtingen zijn goed  gemanaged . Het was – we kunnen alleen maar speculeren – waarschijnlijk een amateuristische  lone woolf .’’

Jullie waren aan het bijkomen van de hack en toen kwam de volgende beproeving, corona.

,,Ik zat midden februari in de auto, nog een beetje uit te hijgen, van poeh poeh, het zal je gebeuren, zo’n hack, toen ik op radio 1 hoorde over sommige landen die de boel op slot gooiden. En dat sommige bedrijven en universiteiten misschien ook dicht moesten. Ik weet nog dat ik dacht: shit, je zal dát maar krijgen. 

In  no time  kwam het dichterbij en kregen we coronaregels. We hebben de tent zoveel mogelijk dichtgedaan, maar zijn nooit op slot geweest. Sommige van onze studenten kwamen helaas vast te zitten in het buitenland. 

Onze eerste zorg was dat de kritische experimenten konden doorlopen. Sommige onderzoeken kosten een half jaar om ze stabiel te krijgen, die wil je niet afbreken. Dat waren er een paar. De betrokken onderzoekers en een paar ondersteunende mensen mochten hier nog komen, de rest moest thuis werken. Godzijdank hadden we de ICT net weer op tijd goed en veilig. 

Na een paar weken liepen we er tegenaan dat onderzoekers in vierjarige projecten werken. Die termijnen kun je niet zomaar oprekken. Toen zijn we overgegaan op ploegendiensten. ’s Ochtends de ene ploeg, ’s middags de andere. Binnen de intelligente  lockdown  hadden wij een intelligente  open-up

Het is een van de dingen waar ik het meest trots op ben dit jaar: met kunst- en vliegwerk hebben we zowel tijdens de hack als tijdens corona nauwelijks onderzoekschade opgelopen. Hooguit wat vertraging.’’

Voor innovatie heb je een prikkelende, creatieve omgeving nodig. Die viel deels weg. Wat heeft dat betekend?

,,Lekker op een bord kliederen, samen brainstormen, dat hele vrije en interactieve, was er niet bij. Toch zagen de mensen elkaar wel af en toe. Dus dat ging nog. 

Binnen ons netwerk is het wel ingewikkeld geworden. In ons model doen bedrijven en universiteiten samen onderzoek, dat werd lastig. Ons jaarlijks interne congres was dit jaar deels  live  met 30 man in het atrium, deels  online . Dat is zeer hoog gewaardeerd, maar het is geen echte vervanging voor persoonlijk contact. Je mist de onverwachte gesprekken en inzichten. Onmiskenbaar lijdt de creativiteit onder de corona-maatregelen.’’

Toen werd het eind april en kreeg wetenschappelijk directeur Cees Buisman een ernstig ongeluk. Boonstra en Buisman, je denkt dat ze niet zonder elkaar kunnen.

,,We hadden een paar jaar geleden al geoefend toen Cees vier maanden op mini-sabbatical naar Santiago de Compostella was. Maar nee, dit was heel zorgelijk. Cees was aan het fietsen toen hij aangereden werd door een motor. Breuken in zijn enkel en pols, een grote vleeswond in zijn kuit en een zware hersenschudding. Pas eind augustus kon hij voorzichtig beginnen met re-integreren. Het lijkt er gelukkig op dat hij volledig herstelt.

Cees zijn kracht is vernieuwing, in programma, in strategie. Die kracht mis je. Je gaat prima door waarmee je bezig was, maar er gebeuren minder nieuwe dingen.

We zijn twee heel verschillende mannen, niet alleen qua karakter maar ook in wat we goed kunnen. We zijn heel erg complementair. Dat maakt ons als duo sterk. Doordat daar een deel van wegviel, was ik wel een beetje alleen in de Raad van Bestuur dit jaar.

Was het net even anders gelopen met dat ongeluk, dan hadden we nu een heel ander gesprek. Het confronteert je wel met de eindigheid van het leven.’’

Ondertussen was er een andere, terugkerende zorg, de financiering van Wetsus.

,,Eind dit jaar loopt onze financieringsperiode af. Zonder hack, corona of het ongeluk van Cees zou het ook al een spannend jaar worden. Wetsus draait op geld van bedrijven en overheden. De eerste categorie is geen probleem, bedrijven blijven enthousiast. De tweede categorie is ingewikkelder. Gelukkig kwamen de provincie en de gemeente Leeuwarden halverwege het jaar over de brug met ongeveer 1,5 miljoen euro per jaar voor de komende jaren. En vervolgens kwamen het ministerie van Economische zaken en de Nederlandse Organisatie voor Wetenschappelijk Onderzoek met in totaal 7,6 miljoen voor de komende twee jaar. Dat is overgangsfinanciering van 2021 en 2022. In die periode moeten we op zoek naar een langjarige financiering. Dus onze zoektocht naar geld gaat gewoon door.’’

Het probleem met Wetsus is dat we niet in een financieringshokje passen. We zijn geen bedrijf en we zijn geen universiteit, we zijn een stichting die bedrijven en universiteiten laat samenwerken. Dat maakt ons uniek en dat is de kurk van ons succes. 

En we krijgen ook steeds meer erkenning voor ons model. Afgelopen zomer heeft staatssecretaris Mona Keijzer een rapport van een speciale expertgroep naar de Tweede Kamer gestuurd waarin Wetsus een cruciaal onderdeel van het nationale wetenschapslandschap wordt genoemd. In dat rapport stond ook een oproep om echte oplossingen te vinden voor onze continuïteit. 

We hebben 7 miljoen euro per jaar van overheden nodig, 70 miljoen in tien jaar. Dat trek je niet zomaar uit een laatje. Dat snappen wij ook wel, maar de komende twee jaar moet er wel een oplossing komen.’’

Al met al een atypisch jaar. 

,,Spannend en succesvol aan de ene kant, kaal en zorgelijk aan de andere kant. Het mooie van de hack was dat we heel veel landelijke aandacht hebben gekregen. Niet om een goede reden natuurlijk, maar we konden wel kwijt dat we het beste watertechnologie-instituut in de wereld zijn.’’
 

Plus artikel gelezen
Je las zojuist een artikel.
Onbeperkt PREMIUM-artikelen lezen?

Lees nu PREMIUM vanaf € 1,15 per week. Je krijgt dan onbeperkt toegang tot al onze artikelen, video’s, columns en meer.

Probeer PREMIUM direct