De ‘gasten’ van  De Joodse bruiloft staan stil bij slager Gerson de Wilde. Links op de voorgrond André Boers.

De ziel is terug in de Joodse wijk in Leeuwarden met De Joodse Bruiloft

De ‘gasten’ van De Joodse bruiloft staan stil bij slager Gerson de Wilde. Links op de voorgrond André Boers. Foto: Fotobureau Hoge Noorden

De ziel is terug in de Joodse wijk in Leeuwarden. In de theatrale voorstelling De Joodse bruiloft, die zaterdag in première ging, krijgen de 542 bewoners die de Tweede Wereldoorlog niet hebben overleefd een gezicht en stem. En een ontroerend mooi namenmonument.

Af en toe krijgt André Boers het even te kwaad tijdens de première van De Joodse bruiloft . Zoals bij het horen van It’s a sin to tell a lie. Het was tijdens dat nummer dat zijn vader zijn moeder de liefde verklaarde. ,,Dat doet wel wat met je’’, zegt hij zaterdag na afloop van de theatrale voorstelling.

Boers (71) en zijn twee zussen Yvette (72) en Marion (68) zijn in Leeuwarden om De Joodse bruiloft in Zalen Schaaf in Leeuwarden bij te wonen. Het idee voor de voorstelling is van journalist Auke Zeldenrust uit Leeuwarden. Hij schreef een boek over Barend Boers en Mimi Dwinger, de ouders van de drie kinderen.

Zij groeide op in Leeuwarden, hij in Amsterdam. Barend kwam naar Leeuwarden om het vak van lompen- en metaalhandelaar te leren bij Mozes Dwinger, de vader van Mimi. Ze werden verliefd en trouwden op 18 april 1939 in de Joodse synagoge in Leeuwarden. Zeldenrust was na het schrijven van het boek nog niet klaar met Barend en Mimi en met de Joodse wijk. ,,It ferhaal sit in my. It moat ek ferteld wurde.’’

Wandeling

De voorstelling begint met een korte wandeling vanaf de Joodse school naar Zalen Schaaf. De gids Pietsje, een bewoonster uit de buurt, leidt de groep langs opperrabbijn Abraham Samuel Levisson, de koosjer slachtende slager Gerson de Wilde, bakker Eli Beerenborg, Judikje van de snoepwinkel en Lewie Drielsma. Hij sprak amper, maar floot wel hele opera’s.

Via de achteringang betreedt het publiek de feestzaal. Op twee schermen wordt een filmpje van de bruiloft van Barend en Mimi geprojecteerd. Een vrolijk lachend en onbezorgd bruidspaar stapt uit een rijtuig. De gasten op het doek lepelen even later een advocaatje uit een glaasje en toasten op het jonge stel met een jonge jenever.

De voorstelling begint vrolijk met de liefdesverklaring van Barend (Rabbi Jallo) aan Mimi (Rosanna ter Steege) en met het jawoord. De ‘gasten’ die De Joodse bruiloft bijwonen zitten, geheel in stijl, aan lange met wit linnen gedekte tafels. ,,Mazltov!’’, zeggen ceremoniemeester en verteller Zeldenrust, zangeres van Jiddische liederen Lucette van den Berg en zandtekenaar Elze van den Akker na de huwelijksvoltrekking in koor.

Het geluk is van korte duur. Barend en Mimi besluiten in 1942 te vluchten voor de Duitsers. Via Frankrijk, naar Spanje en Jamaica waar ze worden opgevangen in een kleine Joodse gemeenschap. Later keren ze terug naar Engeland om van daaruit tegen de Duitsers te vechten.

Dansers

De dansers Jallo en Ter Steege verbeelden op het podium de drie dagen durende loodzware tocht door de Pyreneeën. Hun lichamen in elkaar vervlochten, elkaar elke pas dragend. Op de achtergrond maakt Van den Akker een zandtekening van de bergen en figuurtjes die zich er een weg doorheen worstelen.

Jallo vertelt daarna dat zijn ouders uit Syrië zijn gevlucht en Ter Steege zegt dat haar opa een KNIL-militair was. Van den Berg is trots dat ze Joods is, terwijl haar vader altijd zei: ,,Doe er niets mee.’’ Door het persoonlijke relaas van de spelers, wordt een link gelegd met het heden. En dat is door regisseur Silvia Andringa knap gedaan, vindt ook Boers. ,,Het verhaal is veel breder gemaakt. Je kunt mensen niet genoeg wijzen op de gevaren van fascisme, antisemitisme en rechts-extremistische denkbeelden.’’

Na de dood van Mimi in 2007 bleek dat er een 16mm-film van de bruiloft was gemaakt. Al die jaren had de film samen met foto’s en paspoorten van vermoorde familieleden, brieven en mededelingen van het Rode Kruis over het lot van omgekomen dierbaren in een koffer gelegen. Met het openen van de koffer, wisten André en zijn zussen dat ze foto’s zouden tegenkomen van mensen die er niet meer zijn.

Zeven maanden oude baby

Dan vertelt Zeldenrust over Sal. Een zeven maanden oude baby. Het kind stierf in de armen van zijn moeder, in de gaskamer in Sobibor. De zaal is stil. En blijft stil als het podium in het midden een namenmonument blijkt te zijn. Rondom liggen stenen met namen van de omgekomen Joodse inwoners van de stad. Publiek mag, volgens de Joodse traditie, een steentje neerleggen en de naam zachtjes zeggen. Lucette van den Berg begeleidt het ritueel met kaddisj, een joods gebed. En dat wordt ontroerend mooi, waardig, integer en liefdevol gedaan. Zoals alles in de voorstelling.

'Praten moet, omdat niemand mag vergeten hoe het was'

André Boers ziet het stuk voor de tweede keer en is opnieuw ontroerd geraakt. ,,Dat was ons neefje. Het kind dat we nooit hebben gekend. Onze ouders hebben nooit iets over de oorlog verteld, te confronterend. Toen we de koffer openden, kwam al het leed tevoorschijn. Wij zijn na de oorlog geboren, hebben het later goed gehad in Amsterdam. Maar eigenlijk zijn wij opgegroeid in de schaduw van de hel’’, zegt Boers, die op achttienjarige leeftijd naar Israël is verhuisd. ,,Het is goed dat er nu eindelijk een beetje licht komt, dat wij wel vertellen hoe het is geweest. Praten moet, omdat niemand mag vergeten hoe het was.’’

Lees ook LC+ | Regisseur Silvia Andringa: ‘De Joodse bruiloft verbindt ons’

Plus artikel gelezen
Je las zojuist een artikel.
Onbeperkt PREMIUM-artikelen lezen?

Lees nu PREMIUM vanaf € 1,15 per week. Je krijgt dan onbeperkt toegang tot al onze artikelen, video’s, columns en meer.

Probeer PREMIUM direct